text stringlengths 99 920k |
|---|
Haur-kotxea haur jaioberriak garraiatzeko erabiltzen den ibilgailua da, normalean haurra bultza egiten duen pertsonaren aurrean etzanda edukiz. Sehaska txiki baten forma du, eta lau gurpileko txasis baten gainean finkatuta dago; gaur egun, hiru gurpilekoak ere badaude. Kapota bat du haurra eguzkitik babesteko eta beste osagarri batzuk ere baditu, hala nola poltsa, azpiko sareta edo plastikozko zorroa euritik babesteko.
Haur-kotxea
Lehenengo haur-kotxea 1733an eraiki zuen William Kent garaiko arkitekto ospetsuak Devonshireko dukearen semeentzat. Haur-kotxe hori poney edo ahuntz batek tiratzeko sortu zen. Haur-kotxeak ospetsu egin ziren Erresuma Batuan 1840tik aurrera. Dokumentatuta dago, baita ere, Viktoria erreginak “Hitchins Baby Storeko” hiru haur-kotxe erosi zituela. 1889an diseinatu zen lehen haur-kotxea, gaur egungo sistema polibalenteen aurrekoa. Haurra bultzatzen ari zen pertsonari edo aurrealderantz begira jar zezakeen sehaska handi bat zeukan. Hala ere, 1920tik aurrera erdi-mailako klaseko familientzako haur-kotxeak egin ziren. Garai horretan segurtasuna ere hobetu zen: esekidura gehitu zen, balaztak, gurpil handiagoak eta egonkorragoak eta txasis astunagoa. 70eko hamarkadan, ordea, bertsio oinarrizkoago baterantz itzuli zen joera, ez erabat esekita eta atal desmuntagarriarekin. Orain haur-kotxeak oso gutxitan erabiltzen dira, eta handiak eta garestiak dira balio anitzeko sistemekin alderatuta (ikus behean). Erresuma Batuko markarik ezagun eta iraunkorrenetako bat Silver Cross da, 1877an Leedsetik gertu dagoen Guiseleyn lehen ekoitzi zena, nahiz eta fabrika hau orain itxi den.
Erabilera anitzeko sistemakAldatu
Erabilera anitzeko sistema duen haur-kotxe bat, txasisaren gainean sehaska bat duena, haurra etzanda eramateko.
Erabilera anitzeko sistemak txasis bat, eta, haurraren adinaren arabera, txasisean ahokatzen diren eserleku bat eta haurtxoen sehaska desmuntagarri bat ditu. Horrela, paseatzeko ibilgailua txandaka daiteke, lehenengo 6-9 hilabeteetan haur-kotxe bat erabiliz, eta gero, haurra bere kabuz eseri daitekenean, aulki bat. Erabilera anitzeko sistemen beste abantaila bat da txasisa toleztu egin daitekeela, eta, beraz, ohiko haur-kotxe bat baino txikiagoa izaten da normalean, eta auto baten maletategian gordetzeko eta garraiatzeko errazagoa.
Korrika ibiltzeko gai den hiru gurpileko buggya, Jogger ere deitua.
Are arinagoak dira "buggy" deiturikoak, Owen Maclaren britainiarrak 1965ean asmatuak. Buggy klasikoa eguzkitako bezala tolesten da, arina da eta leku gutxi hartzen du, eta horrek bidaiarako egokia egiten du. Gaur egun, tolesteko modu eraginkor ezberdinak daude, baina Maclaren-en ideia oraindik ere nagusi da. Buggiek moteltze gutxi edo batere ez dute, arinagoak dira, txikiagoak tolestean eta, oro har, 15 kiloko pisua izan arte beren kabuz eser daitezkeen haurtxoentzat egokiak. Gaur egun, alde batetik, buggie kapotadunak daude, eta aulkia erabat etzangarria dutenak ere, 6 eta 10 kilo bitarteko pisuarekin, eta, bestetik, 2-5 kiloko buggie oso arinak, kapotarik gabe eta etzanda egon ezin daitekeen aulki batekin. Azken horiek egokiagoak dira 2-4 urteko haurrentzat, eta ibilaldi laburrak egiteko hirian. Buggy bat, modeloa edozein dela ere, moteltze faltagatik eta erosotasun handiengatik, haurtxoarentzat eta hura bultzatzen duen pertsonarentzat egokiena da hirirako, bide eta kale lauetarako. 2000ko hamarkadatik ezagunak egin ziren hiru gurpileko haur-kotxeak korrika ibiltzeko.
3 1ean sistemaAldatu
3 1ean sistemei esker, eserleku bat eta sehaska desmuntagarri bat ez ezik, txasisean ahokatzen da haurraren aulkia automobilarentzat. Horri esker, erosketa azkarrak egin daitezke haurra automobil-aulkitik (0 Taldea) haur-kotxera eraman gabe, ez esnatzeko. Gainera, haur bat duen automobil-aulki baten pisua ez da gutxietsi behar; haurra bere automobil-aulkian eramateko aukera haur-kotxearen txasisean, aparkalekuaren eta pisuaren/etxearen/biltegiaren artean, guraso askorentzat ongi etorria da. Hala ere, paseatzeko autoko aulkitxoa ez erabiltzea gomendatzen da, erdi eserita egotea ez baita ona umearen bizkarra garatzeko.
Haur-kotxe bikoitzaAldatu
Haurra jaiotzen denetik 15kg-ra arte erabil dezakezun paseorako aulki bikoitza aldi berean jaiotako haurrentzat edo adin hurbiletako anai-arrebentzat erabiltzen da. Haur-kotxe bikoitzek posizio desberdinak dituzte haurtxoarentzat, etzanda, erdi etzanda, eta agondua. Aulkien posizioak bata bestearen atzean egon daitezke, biak batera, bata bestea baino gorago. |
Hemen ikusgai dauden gainerako formatuen edukia PDF dokumentu elektroniko ofizial eta jatorrizkoa eraldatuz lortu da
IRAGARKIAK
Beste iragarki ofizial batzuk
LAN ETA ENPLEGU SAILA
4617
IRAGARKIA, 2021eko abuztuaren 2koa, Lanbide-Euskal Enplegu Zerbitzuko zuzendari nagusiarena, Diru-sarrerak Bermatzeko Errenta eta Etxebizitzarako Prestazio Osagarria izapidetzeko prozeduren 4965. zenbakiko jakinarazpenei buruzkoa.
Aipatutako prozedurak jakinaraztea lortu ez denez, iragarki hau argitaratzen da, Administrazio Publikoen Administrazio Prozedura Erkidearen urriaren 1eko 39/2015 Legearen 44. artikuluan xedatutakoa betetzeko.
Aipatutako urriaren 1eko 39/2015 Legearen 46. artikuluarekin bat, zitazio honek eragiten dien interesdunei edo haien ordezkariei eskatzen zaie Lanbide-Euskal Enplegu Zerbitzuaren dagokion bulegoan ager daitezela, iragarki hau argitaratu eta hurrengo egunetik hasita 5 eguneko epean, jakinarazpen pertsonala egiteko.
Epe hori igaro, eta agertuko ez balitz, jakinarazpena egindakotzat joko da legezko ondorio guztietarako, agertzeko jarritako epearen muga-egunaren biharamunetik aurrera.
Eranskinean adierazitako interesdunak jakitun jartzeko ematen da aditzera hau, eta jakinarazpenaren balioa izango du haientzat.
Jakinarazpen honek Estatuko Aldizkari Ofizialean argitaratu eta hurrengo egunetik aurrera izango ditu ondorioak. |
Asteburu luzea dugu aitzinean berriz ere. Hori aprobetxatuz Igantziko Euskara Batzordeak Udaberriko Bestak antolatu ditu. Apirilaren 28an, ortzirala, Manu Eziolazaren hitzaldia izanen da Biltokin, 19:00etan. Manu urte aunitzetan Igantziko medikua izan zen, eta orain Duintasunez Hiltzeko Eskubidea elkarteko presidentea da. “Heriotz duina eta bizi testamentua” gaiaren inguruan solastuko da.
Apirilaren 29an goizeko 11:00tan dantza-jazz emanaldia izanen da frontoian. Arratsaldean, 16:00etan hasita, haurrentzako tailerrak eginen dira frontoian, eta ondotik txokolatada izanen dute.
Apirilaren 30ean, igandearekin, eskolako ikasleek beren urteroko antzerki emanaldia eskainiko dute Baratzondon, 18:00etan. Ondotik, 19:30ean hasita, pintxo potea izanen da, herriko trikitilariek girotua.
Maiatzaren 1ari gaiteroek emanen diote hasiera, karrika bueltarekin. Gero, 12:00etan, berriz joko dute, herriko dantzarien saioarekin batera. Bestei akabaila emateko, Siriako errefuxiatuei buruz solasaldia izanen da Eskolzarren, 19:00etan, Joxean Ortegaren eskutik. Joxean herriko eskolako irakaslea da, eta joan den udan Grezian ibili zen, Nafarroako suhiltzaileekin batera, errefuxiatuei laguntza ematen.
Aurten, gainera, Udaberriko Bestetan berrikuntza bat izan da. Aitzineko iganderako Liburutegiko Taldeak “Liburuaren Eguna” antolatu zuen. Goiz eta arratsaldez antolatutako ekitaldiak aski arrakastatsuak izan ziren.
Bortzirietako euskara mankomunitatea:
Arantza, Bera, Etxalar, Igantzi eta Lesakako udalek osatzen dute. Herri erakundea da, eta gizarte bizitzako arlo guztietan euskararen normalizazioa lortzea da bere helburua. Euskara zerbitzua Arantzako herriko etxean dago, eta eskualdeko normalizazio plangintza diseinatu eta gauzatzeaz arduratzen da. |
CREMA eta C2NET proiektu europarren emaitzak erakutsiko dira, zentroak proiektu horietan parte hartzen baitu
IKERLANek, datorren azaroaren 24an Orona IDEOn (Galarretako industrialdea, Hernani) burutuko den ‘1st CREMA/C2NET Industrial Workshop’ izeneko ekitaldiaren antolaketan kolaboratzen du. Ekimenaren helburua da bertaratzen diren enpresei erakustea zer aukera sortu diren beraientzat industria digitalizatzeko prozesuen ondorioz eta, zehazkiago, CREMA eta C2NET proiektu europarretan garatzen ari diren soluzioak; izan ere, zentroak proiektu horietan parte hartzen du.
Etorkizunekon manufakturako industriak izango dituen premietara egokitzeko, enpresek malgutasunez erantzun behar dute eskaera aldakorren aurrean eta jakin behar dute beraien produkzio ahalmenak azkar eta eraginkortasunez kudeatzen, hornikuntza kateko bazkideen artean lankidetzak arina izan behar duenean. Jardunaldian soluzio berritzaileak erakutsiko dira, industria-enpresei erabakiak hartzeko prozesu azkarragoak eta eraginkorragoak edukitzen utziko dieten soluzioak, alegia. Hitz batean, fabrikazioko aktiboak hobeto erabiltzen utziko dieten soluzioak.
Zentzu horretan, bi proiektuek gai osagarriak lantzen dituzte. C2NT proiektuak lainoan kokatutako tresna informatikoak garatuko ditu, enpresei eta, batez ere, enpresa txiki eta ertainei lankidetzan arituta material fluxua optimizatzen laguntzeko. CREMA proiektuak, berriz, industriako makinen osagai kritikoen funtzionamendua landuko du nagusiki, matxurak prebenitzeko.
Workshop-ean Europako Batzordeko eta industria-enpresetako punta-puntako hizlariek parte hartuko dute, eta Europako industrietan digitalizazioa lidergo industriala lortzeko eta sendotzeko funtseko estrategia gisa edukitzen ari den sarreraz hitz egingo dute, beraien ikuspegitik. |
EAJ-PNV Gipuzkoako Batzar Nagusiak: EAJ-PNV-K SALATU DU GIPUZKOARREK BERE POLTSIKOTIK ORDAINDUKO DUTELA BILDUREN KUDEAKETA KASKARRA GIPUZKOAKO HONDAKINEN PARTZUERGOAN
15 de julio de 2013
EAJ-PNV-K SALATU DU GIPUZKOARREK BERE POLTSIKOTIK ORDAINDUKO DUTELA BILDUREN KUDEAKETA KASKARRA GIPUZKOAKO HONDAKINEN PARTZUERGOAN
Batzarkide talde jeltzaleak eskatu du Ingurumeneko eta Lurralde Antolaketako foru diputatu Iñaki Errazkinen agerraldia Batzar Nagusietako batzorde Iraunkorrean.
EAJ-PNVren batzarkide taldeak eskatu du, Ingurumeneko eta Lurralde Antolaketako foru diputatu Iñaki Errazkinen agerraldia honakoak azaltzeko: alde batetik, Foru Aldundiaren iritzia, Gipuzkoako Hondakinen Partzuergoaren (GHK) azkeneko erabakiari buruz, hain zuzen ere, errausketa-instalazioaren eraikuntza behin betiko gelditzeko erabakiari buruz; eta, bestetik, Foru Aldundiaren iritzia GHK-ren kontuen egoerari buruz, betiere, GHKren kontuen ikuskaritza-txostenaren datuak kontuan hartuta.
Xabier Ezeizabarrena jeltzalea arduratuta dago, GHK-k errausketa-instalazioa behin betiko gelditu duelako eta, hain zuzen ere, proiektu horrek Gipuzkoako hondakinen kudeaketaren azken faseari irtenbidea ematen ziolako. Horrenbestez, segidakoa salatu du: “Bilduk ez die Batzar Nagusiei beste plangintzarik aurkeztu, eztabaidatzeko eta onartzeko. Eta, gogoan izan, Batzar Nagusiek dutela hondakinak tratatzeko azpiegituren plangintza egiteko eskumena”.
Ildo beretik, Ezeizabarrenak Ingurumeneko eta Lurralde Antolaketako foru diputatu Iñaki Errazkini eskatu dio, azaltzeko zer dela eta GHK-k erabaki duen Zubietako errausketa-instalazioaren eraikuntza behin betiko gelditzea. Hortaz, EAJ-PNVren batzarkideak Iñaki Errazkini eskatu dio, argitzeko hartutako behin betiko erabaki horrek zenbateko kostua izango duen.
Era berean, Xabier Ezeizabarrena arduratuta dago, Gipuzkoako Hondakinen Partzuergoaren ekonomia-egoerarekin. Izan ere, kontu-ikuskaritzak agerian utzi du egoera larria dela: “Are gehiago: GHKren kontuek ez dute kontu-ikuskaritza gainditu – gogoan izan, GHKren kide guztiak BIldu koaliziko kideak direla – eta, gainera, Bilduren kudeaketa kaskarraren ondorioz, 2012an GHK-k 46,6 milioi euro galdu ditu eta, ondorioz, GHK hondakinak kudeatzeko sozietatea desagertzeko arriskuan dago”.
Ezeizabarrenak, halaber, segidakoa gogoratu du: “Iñaki Errazkin foru diputatuak berak esan zuen Batzar Nagusietan, errausketa-instalazioa gelditzeagatik ordaindu beharreko kalte-ordainak zaborren tasaren bidez ordainduko zirela. Beraz, gipuzkoarrok gure poltsikotik ordainduko dugu Bilduren kudeaketa kaskarra Gipuzkoako Hondakinen Partzuergoan”.
Azkenik, EAJ-PNVren batzarkideak Iñaki Errazkini eskatu dio, Foru Aldundiaren iritzia argitzeko, izan ere, GHK-n %33ko parte-hartzea du, betiere, kontuan hartuta Batzar Nagusien gehiengoak adostutakoa eta eskatutakoa.
Enviar por correo electrónicoEscribe un blogCompartir con TwitterCompartir con FacebookCompartir en Pinterest |
Dena prest dago Arantza, Bera, Etxalar, Igantzi eta Lesakan udalekuekin hasteko. Guzira 151 neska-mutikok izen eman dute eta 16 begirale arituko dira haiekin lanean. Dindaia Fundazioa arduratuko da udalekuen programazioaz eta kudeaketaz.
Arantzan 21 haurrek izen eman dute. Udalekuak uztailaren 13tik 31ra izanen dira, hiru astez; aurten ez da haur nahikorik apuntatu laugarren astea osatzeko. Berako kasuan 54 haurrek izen eman dute eta udalekuak lau astez izanen dira, uztailaren 13tik abuztuaren 7ra. Etxalarren 23 haur ibiliko dira udalekuetan. Kasu honetan ere udalekuak lau aste horietan izanen dira. Igantzin, Arantzan bezala, udalekuak uztailaren 13tik 31ra izanen dira, ez baita haur aski apuntatu laugarren astea osatzeko. Guzira 18 haurrek parte hartuko dute. Lesakako kasuan 35 dira partaideak. Kasu honetan zazpi astez luzatuko dira udalekuak, uztailaren 13tik abuztuaren 28ra, nahiz bukaera aldera izen ematea aunitz apaldu den.
Udalekuak ikastetxe publikoetan izanen dira aurten. Arantza, Bera, Etxalar eta Igantziko kasuan 10:00-13:00 bitartean izanen dira. Lesakako kasuan ordutegia luzatzeko aukera dago: haurrak 09:00-10:00 bitartean sartzen ahal dira eta bukaera ordua 13:00etan izanen da.
Udalekuek neska-mutikoei oporraldian eta jarduera ludikoen bidez euskaraz aritzeko aukera ematen diete. Aurten, Covid-19aren testuinguruan, helburu pedagogikoa ere gehitu zaie, eta haurrek osasun eta higiene neurriak modu praktiko eta ludikoan ikasteko aukera izanen dute, eta horrez gain alderdi emozionala ere bereziki landuko da.
Mankomunitateak osasun agintaritzetatik eman diren osasun eta higiene gomendio guziak beteko ditu udalekuetan, eta une bakoitzean eman daitezkeen neurri berrietara egokituko da. Horrez gain, bertan lan eginen duten begirale guztiek horretarako formakuntza zehatza izanen dute. Hortaz, udalekuak haurrentzako osasun espazio seguruak izanen dira.
Komeni da parte hartuko duten haurren familiek udalekuetako araudia, batik bat Covid-19arekin lotutakoa, aitzinetik irakurtzea. Araudi osoa hemen:
Udalekuak.-Oinarriak-gurasoentzat-2020-1Deskargatu
Bortzirietako euskara mankomunitatea:
Arantza, Bera, Etxalar, Igantzi eta Lesakako udalek osatzen dute. Herri erakundea da, eta gizarte bizitzako arlo guztietan euskararen normalizazioa lortzea da bere helburua. Euskara zerbitzua Arantzako herriko etxean dago, eta eskualdeko normalizazio plangintza diseinatu eta gauzatzeaz arduratzen da. |
LABURPENA: Animalia zelulanitzen gorputzeko zelulak barne ingurune deritzan isurkari batez inguratuak daude. Zelulei bizitzeko behar dituzten elikagaiak eta gasak eramatea, mezulari kimikoak iristaraztea eta tenperatura, ura, osmosia etab. erregulatzea dira barne ingururenaren zeregin nagusiak. Hondakinak eramatea eta iristen diren elementu arrotzak kontrolatzea ere barne ingurunearen zereginak dira. Haren osagaiak, bestalde, antzekoak dira beti, iraunkor eta egonkor eusteko joera baitu.
Hain zuzen ere barne ingurune iraunkorra izateak ematen die zelulei, lana banatuz, espezializatzeko aukera, organismoa ez baita ingurune baldintzen mendeko. Odola eta linfa (linfa tisularra eta linfa baskularra) arduratzen dira barne ingurunea mantentzeaz.
Sarrera
Izaki bizi bat sistema ireki bat da; bizi den ingurunearekin materia eta energia trukatzen ari da etengabe; kanpotik hartzen ditu elikagaiak eta kanpora itzultzen ditu gero metabolismoaren hondakinak.
Lurreko leku batzuetan kanpo ingurunea ez da aldatzen, edo oso gutxi, baina hori oso leku gutxitan gertatzen da. Normalena gorabeherak izatea da, bai espazioan bai denboran.
Aldaketa horiek, noski, eraginen bat dute izaki bizietan, haien funtzioetan, eta organismoak etengabe aritu behar dute ingurune gorabehera horietara egokitzen.
Zenbait egunetako bidaia batean Pirinioetatik Andaluziara joaten den pertsona bat, adibidez, oso ingurune eta giro desberdinetatik igaroko da: leku menditsuak eta zelaiak, hotzak eta beroak, hezeak eta lehorrak.
Janaria ere desberdina izango da alde batean eta bestean. Edaten duen urak osagai desbedinak izango ditu; batzuetan gatzetan aberats, beste batzuetan urri; ur mota batzuek ere bera ohituta ez dagoen bakteriak izango dituzte; etab. Gorago aipatu berri den bezala, beraz, bidaiaria giro eta ingurune desberdinetatik igaroko da, eta kontua da haren gorputza osatzen duten zelulek, banan-banan hartuta, ez dutela ahalmenik aldaketa horietara egokitzeko, eta inguratzen dituzten ezaugarri fisikoak edo kimikoak pixka bat aldatuz gero hil egin daitezkeela.
Nolanahi ere, zelula horiek, ehun baten osagai direnean, isurkari betegarri batez inguraturik egoten dira. Isurkari betegarriaren tasunak antzekoak dira beti —organismoaz kanpoko ingurunea gorabehera—, eta horri esker irauten du bizirik zelulak. Hortik sortu zen 1858an, Claude Bernarden proposamenez, barne ingurunea adigaia, zelulak ukitzen dagoen eta organismoa bizi den ingurunearenak ez bezalako ezaugarriakdituen organismo zelulanitzaren barneko ingurune isurkaria adierazteko. Gorputzeko zelulek gaiak eta hondakinak trukatzen dituzte inguratzen daukaten barne ingurunearekin, eta barne inguruneak kanpo ingurunearekin egiten du gero trukea. Barne ingurunea, beraz, gorputzeko zelulen eta kanpo ingurunearen bitartekoa da, eta mezulari askoren (hormonak) garraiobidea aldi berean. Bernarden hitzetan esateko: “bizi libre eta independente baten ezinbesteko baldintza da barne ingurunea” edota “bizi mekanismo guztiek, oso desberdinak izanik ere, helburu bat bera dute: barne inguruneko bizi baldintzen iraunkortasuna ziurtatzea”. Barne ingurunean disolbatuta dauden sustanzien ezaugarriak eta kontzentrazio fisikoak aldagabe iraunaraztea da gorputzeko organo gehienen funtzioen helburu nagusia. Barne ingurunearen iraunkortasun edo egonkortasun egoera horri homeostasia esaten zaio (ez nahastu hemostasiarekin, odol jarioa gelditzearekin alegia). Barne inguruneren iraunkortasun edo egonkortasunari eta ingurunearekiko independente eusten dauden mekanismo fisilogoloiei homeostasia mekanismo esaten zaie (beste atal batean aztertuko dira mekanismo horiek).
Honela labur daiteke orain arte esandakoa: organismoak, bizi den ingurunea asko aldatzen baita, halako mekanismo homeostatiko batzuk ditu zelulak inguratzen dituen ingurune isurkarian —barne ingurunean— egonkortasunari eusteko; zelulek ez baitute aldaketa fisiko-kimikoetara egokitzeko ahalmenik, eta ingurune horrek bizitzarako baldintza egokiak eskaintzen dizkie. Ingurune berezi horri esker, beraz, zelulek ez dute bizi baldintza egokiak mantentzeko “kezkatu” beharrik, eta funtzio jakin bati lotzeko (espezializatzeko) eta lana banatzeko aukeradute horrela. Barne inguruneak, gainera, zelulek bizitzeko behar dituzten bitarteko guztiak helarazten ditu eta sortzen dituzten hondakinak kanporatzen ditu. Ezinbestekoa da tamaina eta antolaketa handi samarreko animalia guztiengan; bestela, barne ingurunerik gabe, ezingo lituzkete zeregin horiek bete, kanpotik oso urrun baitaude zelula batzuk.
Barne ingurunearen erregulartasuna gai mota askori eta zenbait konstante eta zelula elementuri (odolaren osagaiak) dagokio: pH-a, tenperatura, presio osmotikoa, dentsitatea, likatasuna. Eta horri guztiari esker zelulak baldintza egokietan egin dezake lana; horregatik beragatik egon daiteke lehengo adibideko bidaiari hura orain Pirinioetan, goi mendietan, orain Andaluzian, itsas ertzean. Barne ingurunearen isurkaria gorputz osora hedatzen da bai bihotzak bultzatuta, zirkulazio sisteman zehar, bai kapilarretan zehar barreiatuta, odol plasmaren eta ehunetako zelulen arteko espazioa betetzen dagoen isurkari betegarriaren arteko trukea gauzatzen lagunduz. Aresitan esan bezala, barne inguruneari esker iristen dira gorputzeko zelula guztietara zelulek bizitzeko behar dituzten elementuak eta kanporatzen dira sortzen dituzten hondakinak.
Barne ingurunea, beraz, ezinbestekoa da gorputz egitura handi samarra duten animalientzat, haien zeluletako batzuk kanpotik oso urrun baitaude, eta hura ezean zelulei ez litzaieke elikagaia iritsiko eta ezingo lituzkete hondakinak kanporatu.
Barne ingurunearen sorrera eta bilakaera
Barne ingurunea animalia zelulanitzak edo metazooak sortzean sortu zen, metazoo triblastikoak (hiru enbrioi geruza) sortzean hain zuzen; diblastikoek (belaki edo knidarioek), bi zelula geruza baizik ez eta oso egitura berezia dutelarik, ez dute barrenaldearen eta kanpoaldearen artean bitarteko sistemaren beharrik. Gorputzeko zelulek kanporako irtenbidea dutenez, organismoaren eta ingurunearen arteko trukeak zuzenean egiten dira.
Barne ingurunea, beraz, dabiltzan barrunbe batzuez eta eduki (isurkari) batez osatua dago.
Isurkariak
Belakiak-eta bezalako animalia primitiboetan, bizitoki duten isurkariak berak (itsas ura edo ur geza) hornitzen ditu bizitzeko behar dituzten elikagaiez, eta halaber kanporatzen ditu sortzen dituzten hondakinak; gauza bera gertatzen da izaki zelulabakarretan.
Bilakaeran aurreratuago dauden eta iraitz aparaturik ez duten beste talde batzuek —Ekinodermoek, adibidez— itsas uraren antzeko osagaiak baina hark baino gai organiko gehiago dituen isurkari bat dute, hidrolinfa, alegia.
Oskoldun, soinbera edo anelidoek bezala zirkulazio sistemarik ez duten ornogabeen hemolinfak, berriz, hidrolinfak baino askoz osaera konplexuagoa du, zelula osagai eta arnasketa pigmentu gehiago ditu, eta gorputzeko zenbait barrunbe betetzen ditu, barrunbe pseudozelomadunak, zelomadunak eta baskularrak, esaterako.
Odolak —ornodunen isurkari bereizgarria— hodi sistema batean zehar zirkulatzen du eta askotariko funtzioak ditu. Linfak ere bere hodi sistema du, linfa sistema (linfa baskularra). Biak lotuta daude, baina odola ez dago zelulak ukitzen eta linfa, berriz, bai, isurkari betegarria osatzen baitu. Linfa sistema arduratzen da isurkari betegarria (isurkari gehiegi ehunetan) zirkulazio sisteman sartzeaz. Odola, linfa baskularra eta isurkari betegarria dira hain zuzen barne ingurunearen osagai nagusiak.
Barrunbeak
Platelmintoek bezala zelomarik ez duten animalia primitiboek barrunbe txiki batzuk dituzte elkarrekin loturik hasi-masiko linfa sistema bat osatuz. Animalia pseudozelomadunek—Nematodoek edo Errotiferoek— zeloma moduko bat izaten dute hemolinfaz betea. Zelomaren barrunbea, zeloma isurkariz betea, barne ingurunearen osagaietako bat izan daiteke zenbait ornodunetan.
Odol hodiak eratzea izan zen zirkulazioan dagoen barne ingurunea (odola) bereizten duen barrunbearen sorrera. Gorputzaren barruan leku batzuk behar dira isurkaria zirkulatzeko, elikagaiak eta gasak banatzeko eta hondakinak biltzeko; eta erraiak beren kasa funtziona dezaten bide batez. Era batera edo bestera kanal baskularrekin lotuta daude barrunbe horiek.
Barne ingurunearen funtzioak
Barne inguruneak, hura osatzen duten elementuek —odoleko zelulak, odol plasmako osagaiak, linfa— dituzten ezaugarri bereziak direla eta, askotariko funtzio fisiologikoak ditu. Ornodunetan, bilakaeran aurrera egitean, proteina plasmatikoak sortu ahala funtzio berriak bete behar izan ziren —garraioa, erregulazioa, koagulazioa, defentsa, aurreztea (hemostasia)—, odola osatzen duten zelulei dagozkienez gainera. Eta, noski, ingurune hori zirkulatzen ibiltzea ezinbestekoa da funtzio horiek behar bezala beteko badira.
Barne inguruneak hiru funtzio nagusi ditu: garraiatzea, aurreztea eta defendatzea.Garraiatzea: funtzio honek erakusten du argien barne ingurunearen zeregina, azken batean zelulen eta kanpo ingurunearen bitartekoa baizik ez baita funtsean. Garraioaren bidez hesteetatik xurgaturiko elikagaiak edo biltegietan harturikoak (gibeleko glukogenoa, adibidez) eramaten dira zeluletara.
Plasman disolbatuta, proteinetan lotuta edo linfan (txegoste hodian xurgaturiko gantzak, esaterako) eramaten dira elikagaiak.
Arnasketarako oxigenoa ere hala eramaten da, odoleko globulu gorrien hemoglobinarekin nahastua, eta zelulen arnasketan sortzen den karbono dioxidoa jasotzen da bide batez. Gai horiez gainera odolak zelulen metabolismoaren hondakinak eramaten ditu, giltzurrunean iragazita iraitziz kanporatzeko gero. Garraio erregulatzaile bat ere bada: mezulari kimikoak (hormonak) hedatzen ditu, tenperatura eta ura erregulatzen ditu, ioiak garraiatzen ditu, etab.
Aurreztea: trauma batengatik zirkulazio sistematik isurkaririk gal ez dadin, badu odolak hori eragozteko modu bat, plasma proteinek (fibrinogenoa) parte hartzen duten erreakzio konplexu bat.
Defentsa: organismoak nahi ez dituen elementu arrotzei —infekzio eragileei-eta (bakteriak edo birusak)— aurre egiteko barne inguruneak eragiten duen prozesu konplexu bat da inmunitatea. Defentsa prozesu horretan odoleko zelula batzuek (linfozitoak) eta proteinek (antigorputzak) hartzen dute parte. |
Elikagaien koipeak jakietatik bereizten dituen platerra, artisau-garagardoa egiteko enpresa, animaziozko film laburra eta gazteenen osasun mental eta emozionala lantzeko tailerrak izan dira aurtengo WANTED edizioaren gazte getxotarren saritutako proiektuak.
Esaten da nora joan nahi den jakiteko, nondik zatozen jakitea oso garrantzitsua dela, eta GetxoExpressen gure jatorriaz oso pozik eta harro gaude: Getxoko Udalak antolatutako WANTED ideia lehiaketatik. Orain dela hiru urte, berri ezin hobea eman ziguten: gure proiektua saritu zuten (eta puntuaziorik altuenarekin!) WANTED ideia lehiaketan eta lehenengo egunean bezain eskertuak gaude.
Hauek izan dira aurten saritu dituzten proiektuak:
Edizio honetako irabazlea 10.000 eurorekin saritu dute eta punta-puntako sukaldaritzako teknologiako proiektua da: 500etik gora zulo txiki dituen platerra, elikagaien koipeak bereizi eta xurgatzeko ahalmena duena, gure gorputzak egin behar ez dezan. Ander Méndez eta Aitor Bilbao sortzaileek azaldu dutenez, diseinu-plater honek daukan mekanismoari esker, olioa xurgatzen du, eta otordu bateko kalorien % 30eraino bereganatu ahal ditu.
El proyecto Azkona proiektuak 4.672 euro izango ditu artisau-garagardoa egiteko enpresa bat abian jartzeko, ikuspegi kooperatibista, lokalista eta ekologistarekin eta Javier Zubeldia, Markel Herrero eta Josu Zubizarreta gazteen ideia izan da.
«Gau bat hilerrian» izenburuko animazioko film laburrak, Stop Motionez egina, gizartean plastiko gehiegi erabiltzearen arazoa azalduko du eta planetak ezin duela ekoizten dugun guztia barneratu erakutsiko du. Adrián Nogalesen proiektua da eta 550 euro jasoko ditu. GetxoExpressen oso adi egongo gara proiektu hau jarraitzeko, ikus-entzunezko munduak udalerrian bidea egiten jarraitzen duela ikusteak izugarri pozten gaitu!
Osasun Fundamentala Alejandra Sainz de la Ricaren proiektua da eta tailer dinamikoen dohako eskaintzetan oinarritzen da, Getxoko ikastetxeetan gazteenen osasun mental eta emozionala landu, garatu eta indartzeko. Proiektu honek 779 euroko saria jaso du.
GetxoExpressetik talde guztiak zoriondu nahi ditugu eta udalerriko gazteak ere animatu nahi ditugu hurrengo edizioetan idea lehiaketa honetan parte partzera, aukera paregabea da!
Facebook-square Instagram Twitter
AntAnterior
SiguienteSiguiente
OTRAS ENTRADAS
GAZTEXPRESS OINARRIAK 2021
Honen bitartez, GAZTEXPRESS lehiaketaren deialdia egiten da, ondorengo oinarriekin: Gaztexpress-en parte hartzeko epea 2021eko urriaren 12an irekiko da eta urriaren 22an bukatuko da. Euskal Herrian bizi diren 18 urtetik beherako pertsona guztiek parte hartu ahal izango dute. Lehiaketan parte hartzeko guraso edo tutore legalaren baimena beharrezkoa da. Baimen-orria webgunean eskuragarri egongo da inprimatu ahal izateko.
octubre 15, 2021 No hay comentarios
BASES GAZTEXPRESS 2021
Por la presente se convoca el GAZTEXPRESS de acuerdo con las siguientes bases: El periodo de participación de GAZTEXPRESS se abrirá el 12 de octubre y se cerrará el 22 de octubre. Podrán participar todas aquellas personas menores de 18 años residentes en el País Vasco. Para participar en el concurso, se deberá contar con
octubre 15, 2021 No hay comentarios
ZINEMATXIKI: Cartelera de febrero
El domingo es el día del descanso… y del cine. Zinematxiki te trae películas para todos los públicos para que disfrutéis en familia. Podrás verlas en Muxikebarri o en Andrés Isasi y el precio de las entradas es de 2,50 €. ¡Te presentamos todas las películas de Zinematxiki! MUXIKEBARRI. 12:00h. – 7 de febrero: «Koko |
2.8.Diskriminaziorik ez jasateko eskubidea: atzerritarren seme-alabak; LGTBI haurrak eta nerabeak; haur eta nerabe ezgaituak; neska-mutil ijitoak.
III. ATALA Entzuna izateko eta bere iritzia kontuan hartua izateko eskubidea: Arartekoaren Haur eta Nerabeen Kontseilua
+ IV. ATALA Haurren eskubideak errespetatzeko kultura sortzen laguntzeko jarduerak
1.Haurren Eskubideei buruzko Hitzarmena onartzea ospatzea
2.Gizarte-eragileekiko lankidetza
3.Erakunde eta baliabide instituzionalekiko lankidetza
4.Ekitaldietan parte-hartzea
V. ATALA Haur eta nerabeen eskubideen egoera baloratzea
VI. ATALA Eranskina Arloko araudia
Txostenen bilatzailea
Sartu hemen zure bilaketa eta sakatu "bilatu" laukitxoa
Bilatu liburu guztietan Bilatu liburu honetan Bilatu atal honetan
Erakundeen aurkibidea
Ir a p;gina inicial
Haur eta Nerabeentzako Bulegoaren txostena 2016
II. ATALA Eskubideak urratzea? Kexak, kontsultak eta ekimen propioko jarduerak
Deskargatu formatu librean:
RTF
XML
II. ATALA Eskubideak urratzea? Kexak, kontsultak eta ekimen propioko jarduerak
Haur eta Nerabeentzako Bulegoaren jardueraren zati handi bat, ez guztia ordea, kexa- eta kontsulta-espedienteak bideratzean datza, hau da, espediente horiek ikertu, aztertu eta baloratzean. Kexa- eta kontsulta-espedienteen analisiari hurbiltzeak batik bat helburu diagnostikoa du bulegoaren berariazko agiri honetan. Bere oinarrizko helburua, jarduera horren datuak adierazteaz gain, egoera kezkagarriak hautematea da, eta espediente horietako bakoitza gure haurrak mugitzen diren errealitatearen sentsore gisa ulertzea. Beraz, interesa izaera kualitatiboaren bidez gehiago zehaztuko da izaera kuantitatiboaren bidez baino, baina edonola ere, interes garrantzitsua du.
1. Neska-mutilen eta nerabeen edo haiei buruzko kexa-espedienteak: gerturatze kuantitatiboa
2016an, 521 kexa-espedientetan aipatu da argi eta garbi haurren eta nerabeen presentzia edo inplikazioa, alegia, Ararteko erakundeari egindako kexa guztietatik ia %20,45etan. Zenbaketa horretan sartuta daude, batetik, alde batek eskatuta bideratu diren kexa-espedienteak (489): norbanakoek edo elkarteek azaldu dituzte, horretarako ezarritako bideren bat erabiliz (bulegoak, weba, posta elektronikoa); eta bestetik, erakundeak bere kabuz hasi dituen ofiziozko espedienteak (32), haur eta nerabeen talde batzuk ahultasun egoeran daudela edo beraien premiei behar bezala erantzuten ez zaiela susmatzen denean, egoera horiek aztertzeko eta horien bilakaera ikusteko.
Alde batek eskatuta bideratu diren kexa-espedienteetan, erakunde honek bi kasuok zenbatzen ditu:
a. Nerabeek eta gazteek zuzenean egindako kexak.
b. Neska-mutilen edota nerabeen ordezkariek egindako kexak. Oso ehuneko handian, pertsona hori adingabearen aita edo ama izan ohi da, baina batzuetan senideak eta hezitzaileak ere bai.
Edonola ere, kexa nork egiten duen ikusita, hasteko, hauxe esango dugu: 2016an ez du kexa bakar bat ere egin haur edo nerabe batek zuzen-zuzenean. Horrela, kexen %100 helduek egin dituzte eta neska-mutilengan eragina duten egoerak azaldu dizkigute. Kexa horietatik 10 gizarte-erakundeek egin dituzte (norbanakoen egoerak azaldu dituzte) eta beste 14 kexa elkarteek egin dituzte, baina pertsona-talde baten ordezkari gisa; horregatik, adingabe gehiagori eragiten diete.
Gaikako esparruen araberako espedienteen sailkapena (horren azterketa xehatua txosten honetako 2.2. ataleko muin nagusia osatzen du), ondorengo grafikoan islatutakoa da:
2016an honako esparruak aztertu dira ofiziozko ikerketetan, hau da, norbanakoaren kasua gainditzen duten arazoak edo, erakunde honen ustez, haurren eskubideren bat arriskuan egon daitekeen egoerak aztertzeko hasitakoetan: babesik gabeko haurrentzako gizarte-zerbitzuen arloak (14), osasuna eta arreta soziosanitarioa (8) eta prekariotasun ekonomikoa eta gizarte ahultasuna (6). 32ra iritsi arteko zenbaketa honela banatzen da: ofiziozko espediente bana hezkuntza, familiak, justizia eta ingurumen arloetan.
2. Arriskuan dauden eskubideak:
2016. urtean, adingabeen arloan Ararteko erakundeak egindako jardueraren ikuspegi kuantitatiboa osatzeko, antzemandako arazoak eta kezkak azaltzen dira, eta, zenbait kasutan, lortutako emaitzak edo ondorioak, zenbatutako kexen ehunekoak iradokitako hurrenkeran eta guztiak azaldutako egoeretan arriskuan dauden eskubideen inguruan bilduta.
2.1.Garatzeko behar duten bizi-maila izateko eskubidea
27. artikulua
(Haurren eskubideei buruzko Hitzarmenekoa)
1. Haur guztiek dute beren garapen fisikoa, mentala, izpirituala, morala eta soziala bultzatuko duen bizitza-maila izateko eskubidea, eta estatu kideek hori onartzen dute.
2. Gurasoek edo haurra zaintzen dutenek haurrari bere garapenerako beharrezkoak diren baldintzak eman behar dizkiete, beti ere bere ahalbide eta diru-baliabideen arabera.
3. Estatu kideek, estatuko baldintzen eta dituzten baliabideen arabera, guraso edo haurren erantzukizuna dutenei laguntza emango diete eskubide hau bermatu dadin, eta beharrezkoa bada laguntza materiala eta laguntza-programak bideratuko dituzte, batez ere elikadura, jantzi eta etxebizitzaren arloan.
Zaila da prekariotasun ekonomiko edo pobrezia egoeretan bizi diren haur eta nerabeen kopurua zehaztea, eta zaila da, halaber, oinarrizko beharrizanak estaltzeko zailtasun egoeretan daudela azaltzen duten familien espedienteetako haur eta nerabeen kopurua zehaztea. Beste urte batez, diru sarrerak bermatzeko errentaren jasotzaile guztietatik seme-alaba adingabeak dituzten bizikidetza unitateen ehunekoaren estimazioa aplikatzen bazaie erakunde honek izapidetutako prestazio ekonomiko horren espedienteei, ondorioztatzen dugu 196 familia zailtasun ekonomiko larriko egoeran bizi direla, eta gehienetan adingabe bat baino gehiago dago.
2.1.1. Arauzko testuingurua eta testuinguru soziala
2016. urtean ez da arlo honetako araudi berrikuntzarik aurkeztu, eta gizarte testuinguruari dagokionez, zenbait datu jakitera eman dira, esaterako:
• Diru-sarrerak Bermatzeko Errentaren titularren kopuruak behera egin du. 2015.urtean 66.000tik gora izan ziren, eta 2016an behera egin du, pixkanaka; abenduan jasotzaileen kopurua 63.797 zen. Datu hauek eta lanik gabeko pertsonen tasak behera egin duela ikusita, badirudi krisi ekonomikoaren une kritikoenak atzean geratu direla; nolanahi ere, berreskurapenaren erritmoa motela eta ezegonkorra da.
• FOESSA fundazioaren Pobrezia belaunaldiz belaunaldi transmititzea: faktoreak, prozesuak eta esku hartzeko proposamenak azterlanak ohartarazi zuen haurren pobreziari buruzko informazioa modu isolatuan aztertzea arriskutsua dela; gaur egun bizi dugun garaiarekin bat dator, dena sinplifikatzen duen garaia baita, berehalako eragina eta irudia gailenduz, gertaerak testuinguruan eta konplexutasunez aztertzea zinez zaila izaten da. Hortaz, berehalakotasunaren atalasea gainditzea eta errealitatea testuinguruan ikustea proposatzen da, denboraren ikuspuntuarekin; hala, horrek pobrezia gurasoek semen-alabei transmititzen dietela aztertu eta horri buruz hitz egitera garamatza, belaunaldiz belaunaldi, oinordetzan har daitekeen zerbait izango balitz bezala; hain zuzen ere, oinordetzan hartzen den zerbait da. Pobrezia belaunaldiz belaunaldi transmititzeak, autoreen aburuz, aukeren berdintasunaren mitoen aurrean jartzen gaitu; horrez gain, gizartearen estratifikazio eredu modura, klaseen egitura ustez desagertu izana ere parez pare jartzen digu.
• UNICEFek apirilean aurkeztu zuen Berdintasuna haurrentzat: Espainiako kasua txostena. Desberdintasunen errealitatearen argazki eguneratua. Azken zortzi urteetan krisi ekonomikoak eta finantzarioak astindu dituen komunitate guztietatik haurrena eta gazteena da deigarriena. Ulergarri esanda, krisialdiak haurrengan eragin latzagoa izan du, eta ondorioak denbora luzeagoz ordainduko dituzte, batzuen kasuan bizitza osoan. UNICEFen Report Carden 13. alearen edizioan jasotako informazioan oinarrituz, azterlanak Espainiak eta inguruko beste herrialde batzuek dauzkaten erronkak aurkeztu nahi ditu, desberdintasunaren eta haurren pobreziaren artean ezartzen den lotura delikatu horretan.
2.1.2. Arartekoaren jardunbidea herritarren eskarien aurrean
2.1.2.a) Iazko txostenean nahiko sakon landu genuen Arartekoaren 2/2015Gomendio orokorra, apirilaren 8koa, politika publikoetan adingabearen interes nagusia kontuan hartzeko betebeharrari eta, bereziki, diru-sarrerak bermatzeko sistemari buruzkoa. Erakunde honetan diru-sarrerak bermatzeko prestazio ekonomikoei buruzko kexak aurkezten dituzten bizikidetza unitateetan haurren presentzia handia da, eta horixe izan zen abiapuntua gutxieneko diru-sarrerak ukatu edo bertan behera uzteak haurren interes nagusi eta eskubideetan duen eraginari buruzko hausnarketa egiteko.
Gomendio orokorra plazaratu eta gero, Lanbidek erakunde honi erantzun zion printzipio hori modu sektorialean aplikatzen dela, hau da, haurren esparruan baino ez dela aplikatzen (gurasoen eta seme-alaben arteko harremanak, dibortzio egoerak, banaketa, adopzio prozedura, tutoretza eta harrera araubidea eta pareko egoerak). Arartekoak, Haurren Eskubideen Batzordearen 14. Ohar Orokorrarekin eta haur eta nerabeak babesteko sistema aldatu zuen uztailaren 22ko 8/2015 Lege Organikoarekinbat etorriz, administrazio publiko guztiek nahitaez bete behar duten araua dela esaten jarraitzen du.
Ondorengo informazio eskaeren erantzunetako batzuetan, erakunde honek gomendio orokorrean azaldutako argudioa jasotzen zuten erantzunetan, Lanbidek esan zuen jarduketa horren ondorioz –betebehar bat (ez betekizuna) ez betetzea eta, ondorioz, prestazioa etetea / bertan behera uztea– “adingabe horiek babesik gabe geratzen badira, gizarte zerbitzu eskudunek (kasu honetan, Bizkaiko Foru Aldundiko Umeen Zerbitzua) haurren ardura har dezakete”. Irizpide hori, erakunde honen iritziz, adingabeen eskubideen inguruan eta haurrak eta nerabeak babesteko politika eta neurriak hartzeko jardun-irizpideen inguruan nazioarteko mailan, Europan eta autonomia erkidegoan onartu diren jarraibide guztien kontra dago. Horrez gain, haurren legediak ezarri zuenez, “gurasoen, tutoreen edo zaintzaileen pobrezia egoera ezingo da aintzat hartu babesgabetasun egoera baloratzeko” (urtarrilaren 15eko 1/1996 Legearen 18.2 artikulua, indarrean dagoen bertsioan).
Irizpide hori babesgabetasun egoeran dauden adingabeen kasuetako gizarte zerbitzu eskudunekin erkatze aldera, eta Lanbidek adingabeak administrazio publikoaren babespera bideratzen dituen egoeretan gizarte zerbitzu eskudunek nola jokatuko luketen jakiteko, Bizkaiko Foru Aldundiko Gizarte Ekintza Sailari informazioa eskatu zitzaion, espediente hartan aipatutakoa. Foru zerbitzua kautelaz mintzatu zen, eta egoera bakoitza modu bereizian landu eta jorratu behar dela gogorarazi zuen. Hala ere, irizpide orokor gisa azaldu denez, gorago aipatutako lege aginduaren ondorioz,“administrazio hau ezingo litzateke adingabeen kargu egin, salbu eta familiak adingabeak zaintzeko eskaera egiten badu, seme-alabak zaintzea eragozten duen aldi bateko egoera larria daukatelako, edo baliabide ekonomikorik ezak babesgabetasuneko beste adierazle objektibo batzuekin agertzearen ondorioz adingabeak babesgabetasun egoeran egongo balira; horrek zaintza bereganatzea eragingo luke. Baina inolaz ere ez arrazoi horregatik bakarrik, indarrean dagoen araudian argi geratu den moduan”.
2.1.2.b) Beste kexa honetan azaldutako egoerak haurrei bereziki erasan die, sistema publikoen artean lankidetzan eta koordinazioan lan egiteak dakarrenarekin. Lanbidek pertsona baten diru-sarrerak bermatzeko errenta eta etxebizitzarako prestazio osagarria prestazioak bertan behera uztea erabaki zuen, lan eskaintza bateko hautapen prozesu batean parte hartzeari uko egin ziolako. Bizikidetza unitatea emakume batek, bikotekideak eta bien alabak osatzen zuten. Kexagileak Gipuzkoako Foru Aldundiak sustatutako familia mailako esku-hartze programa batean hartzen zuen parte, Trebatu programan. Kexaren izapidean zehar, familia esku-hartzeak abian jarraitzen zuen. Arartekoaren ustez, aintzat hartu behar zen familia horrek familia mailako interbentzio sozioedukatiboko programa batean parte hartu zuela. Lanbidetik eta familia esku-hartzeko programatik lantzen ari ziren helburuak deskoordinatuta zeudela argi zegoen. Arartekoaren ustez, lan eskaintza bateko hautapen prozesuan parte hartzeari uko egiteko kausa justifikatua zegoela aztertu egin behar zen, aintzat hartuta sinatutako Inklusio Aktiboko Hitzarmenak ez zituela aipatzen Gipuzkoako Foru Aldundiaren eskumeneko familia eta gizarte mailako esku-hartze programaren ondorioz adostutako ekintza eta konpromisoak. Lanbidek gizarteratze eta laneratze prozesuak sustatzeko esku hartu duten beste eragile batzuen diagnosia eta gizarte esku-hartzeak aintzat hartzea zentzuzkoa da, 2016ko maiatzaren 24ko Arartekoaren Ebazpena.
2.1.2.c) Hirugarren kexa batean familiek –gehienetan guraso bakarrekoak– seme-alabak zaintzeko dituzten beharrizanen gainean Lanbidek egiten duen balorazioa aipatu da. Kasu honetan, kexagileak azaldu zuenez, dibortziatuta zegoen eta bi seme adingabeen zaintza esklusiboa zeukan; semeetako batek ezgaitasun maila jakin bat zeukan. Enplegu bat eskaini zioten, segurtasun zaintzaile gisa, astero txanda desberdinetan. Seme adingabeen beharrizanak aintzat hartuta (bereziki ezgaitasuna daukan semearena), lan baldintzek eragiten zizkioten zailtasunak azaldu zituen. Familia bizitza uztartzea ezinezkoa zitzaionez, enplegu eskaintza baztertu zuen; horrenbestez, Lanbidek prestazioa etetea erabaki zuen. Arartekoaren ustez, adingabearen interes gorena aintzat hartuz, egoera pertsonalak eta lanaren ordutegiak justifikatu egiten zuten enplegua baztertu izana; horrenbestez, enplegua baztertzeko kausa justifikatu bat egoteari buruzko aurreikuspena betetzen zen, 18/2008 Legearen 28.1.i) artikulua aplikatuz, 4/2011 Legearen aldaketak emandako bertsioan, Arartekoaren 2016ko abenduaren 2ko Ebazpena.
2.1.2.d) “Eskualdeen eragina haurren pobrezian Euskal Autonomia Erkidegoan. EPDS 2012” txostenean, 2014an Eusko Jaurlaritzak emandakoa, ondorioztatu zen pobrezia errealaren eta pribazio arazo larrien arteko loturaren ondorio latzenak elikadura arazo larriei zegozkiela (EAEko haur populazioaren %5,9). Datua kezkagarria da, eta, bestalde, ordura arte genituen pertzepzioen guztiz aurkakoa da; hala, 2015ean errealitate horretatik gertu zeuden eragileekin biltzeari ekin genion, datua egiaztatzeko eta, horrenbestez, esparru horretako neurriak eskatzeko.
Aipatutako txostenean adierazi zenez, “gabezia modu larrienak, esaterako elikadura arazo larriak pairatzea, metaketa pobreziari ere lotu ohi dira. Hala, adierazle horretan Bilbo beste eskualde batzuk baino askoz gorago ageri da, elikadura arazo larriak dituzten haur txiroen populazioa %12,6 baita; Gasteizen %9,7 eta %7 ingurukoa Ezkerraldean eta Eskuinaldean; hala, Arartekoa Bilboko Udalarekin harremanetan jarri zen horri buruzko informazioa lortze aldera. Gizarte Ekintza Arloko arduradunekin bilera egiterakoan jakinarazi ziguten udal Osasun Arloak udalerrian eskolatutako haur guztien osasunaren jarraipena egiten duela (ikastetxe publikoetan zein itundutakoetan), zentroetara joaten den sendagileen talde baten bitartez. Kasu puntualak salbu, ez da elikadura arazo larririk antzeman. Elikadura desegokia, ordea, bai antzeman da (janari azkar eta aurretik prestatutako janari gehiegi jatea, opil asko, freskagarriak eta gozokiak, etab. ), eta horrek haurren obesitate indizeak areagotu ditu, Euskal Herriko Lehen Mailako Pediatria Elkarteko profesionalek 2015ean egondako bileran esandakoaren ildotik. Horrenbestez, eta bere iritziz, esfortzua hezkuntza programetan egin behar da.
Nolanahi ere, etxebizitzari lotutako beharrizanak (mantentzea eta energia), osasun beharrizanak, edota oinarrizko beharrizanak estaltzeko zailtasunak dauden egoeretarako laguntza ekonomikoak daude. Gizarte Larrialdietarako Laguntzak (GLL), eta zenbait egoera direla medio GLLak ere jaso ezin dutenentzako udal laguntza bereziak. Laguntza horien zenbatekoa, guztira, ia 7 milioi eurokoa izan zen 2015ean.
Udal Prestazio Ekonomiko Bereziak hainbat lerrotan artikulatzen dira; 2016an aurrekontuko kapituluekin bat datoz:
1. Etxebizitzaren lerroa: alokairuetarako laguntza, kaleratzeak saihesteko, derramak, etab.
2. Pobrezia energetikoaren lerroa: ehuneko handi batean, eskatzaileak nagusiak dira (asko, emakume alargunak), diru-sarrera justuekin (gehienez diru-sarrerak bermatzeko errenta), neguan etxea bero izatea lortzen ez dutenak (gehienetan etxe zaharrak dira, ez oso ondo isolatuak).
3. Oinarrizko beharrizanen lerroa, bertan sartzen dira elikadura, arropa, etab. : haurren pobreziari lehentasuna ematen zaio, baina behar duten familiei bideratutako laguntzak gizarte elkarteekin antolatzen dituzte, hitzarmenen bitartez:
• Bizkaiko Gurutze Gorria: elikadura eta higiene kit-ak.
• Cáritas: “erosketa txekea” programa, iraganean; seme-alabak dituzten emakumeentzako programa, eta oinarrizko beharrizanak dituzten familientzako programa.
• Elikagaien Bankua: udal diru-laguntza jasotzen dute, eta oinarrizko gizarte zerbitzuek pertsonak banaketa zentroetara bideratzen dituzte. Udal laguntza, printzipioz, pertsonek jasotzen dituzten paketeak hobetzeko ematen dira, produktu galkorrekin edota proteina gehiagoko produktuekin osatuz.
Seme-alabak dituzten familien beste beharrizan batzuk GLLekin betetzen dira, ez baitira bat ere ez zorrotzak erroldatze denborarekin: betaurrekoak, audifonoak, etab. Odontologia tratamenduak jasotzea planteatzen ari dira, Afrikako komunitatearen zati handi batek ahoa oso egoera txarrean izaten baitu iritsitakoan.
Egoera ekonomiko prekarioan dauden familiekin harremanetan daudenekin elkartzeko “katea” jarraituz, Arartekoa Gurutze Gorria eta Cáritas Bizkaiarekin harremanetan jarri da.
Adingabe eta familiekin egiten diren programetan aritzen diren Cáritas Bizkaia erakundeko arduradunek adierazi dutenez, artatutako familia eta pertsona kopuruak zein esku-hartzearen esparru honetako gastuek gainditu egiten dute udalarekin daukaten hitzarmenean jasotakoa, ekimen publikoak ez baitu beharrizanen %100 estaltzen. Bi programetako beste ideia partekatu bat, hain zuzen ere, udal gizarte zerbitzuekin elkarlanean eta oso harreman onean lan egiten dutela da; gizarte zerbitzuetatik programa behar duenari eskaintzen zaio (izan ere, udal erantzun bat da), eta udal finantzaketarik ez daukaten beste programa batzuetan artatu daitezkeela uste dutenean, Cáritasera joateko bideratu eta orientatzen dituzte.
Oinarrizko beharrizanak betetzeko familien laguntza programaren arduradunaren arabera, 2007ko udatik elikagaien eskaerak gora egin zuen. Une horretara arte, ohikoenak alokairurako edota berokuntza gastuetarako eskaerak ziren, elikagaiak ematea aspaldi desagertu baitzen zerbitzuetatik. Eskaera horri erantzuteko supermerkatuetan ordaintzeko bonoak ematea erabaki zuten, eta janari bonoetan milioi bat euroko zifrara iritsi ziren. Beste erakunde batzuek elikagaien gaiari ekin ziotenean (Elikagaien Bankua, Gurutze Gorria...), oinarrizko “beste” beharrizan batzuen arreta lehenetsi zuten berriz ere. Hala ere, supermerkatuetako bonoak erabiltzen jarraitu zuten, bolumen txikian; laster aldatzea aurreikusi dute, txartel-zorroak erabiliz, erabiltzaileen estigmatizazioa murriztuz. Diru-sarrera txikiak dituzten pertsonek erabiltzen dituzte batez ere, osagarri gisa, baina elikadurarako erabiltzen dutela bermatzea beharrezkotzat jo da.
Programa orokorraren pertsona onuradunen profila (programa, esan dugun bezala, beste beharrizan batzuk estaltzeko baliatu da berriz ere, ez nahitaez elikadurari lotutakoak) diru-sarrerak bermatzeko errentatik beherako edo oso beherako diru-sarrerak dituzten pertsonena da. Diru-sarrerak bermatzeko errenta jasotzeko betekizunak betetzen ez dituzten pertsonak dira (gehienetan erroldari dagozkionak), baina baita prestazioa eten edo azkendu zaien pertsonak ere. Prestazioa eten eta bertan behera utzi den egoeretan, kasuak batez ere banaka aztertzen dira, bizikidetza unitatean adingabeak dauden, lehen aldia baldin bada, eteteko arrazoia, etab. aztertuz.
Programa horren barruan, GLLen aurrerapenak ere egiten dira: oinarrizko gizarte zerbitzuaren informazioarekin, aipatutako kontzepturako dirua aurreratzen da (betaurrekoak, audifonoak, etab. ), eta ondoren udalak zuzenean ordaintzen du.
Zaurkortasun egoeran dauden guraso bakarreko familientzako programak lau lan ildo ditu: 1) laguntza ekonomikoa, 2) prestakuntza –harreman espazioetatik eta tresna espazioetatik artikulatuta–, 3) hazkuntzan laguntzea eta 4) etxebizitzarako laguntza. Udalarekin hitzartutako programan esku-hartzeak sei hilabeteko iraupena izatea aurreikusten da, baina luzeago jo ohi du. 2015ean 25 familiak hartu zuten parte, 35 adingaberekin.
Gurutze Gorriarekin egindako bileraren helburua krisiak kolpatu dituen eta adingabeak dituzten familiei laguntzeko programa ezagutzea zen. Udalaren iritziarekin bat etorriz, eta programetan ikusten dena aintzat hartuta, haien ustez elikadura arazoak ohitura ez osasuntsuetatik eratortzen dira, eta ez horrenbeste elikadura faltatik. Hortaz, esku-hartzea hezkuntza zentzuan egin behar dela uste dute (osasunerako hezkuntza). Hala ere, 2012an bulego zentraletatik “laguntza zuzenak” emateko jarraibidea ezarri zen, aspaldi utzitakoa. Eskaera non egon daitekeen aztertu ondoren, bikoizketarik ez egoteko, eta erosketa poltsaren zenbatekoa murrizte aldera, laguntza zuzen horiek haur txiki eta jaioberrien higiene produktu eta elikagaietara bideratzea erabaki zen, oso produktu garestiak direlako. Aintzat hartu behar da Elikagaien Bankuak familientzako elikagaiak eskaintzen jarraitzen duela, eta Cáritasek, berriz, arropa.
Programa haur jaioberrientzako janari eta higiene produktuak jasotzen dituen kit bat banatzean datza. Gizarte zerbitzuetatik eta gizarte erakundeetatik bideratzen dituzte; nolanahi ere, egoera aztertu egiten da eta laguntza ematea egokia den baloratzen da. Bizkaiko hainbat lekutan garatzen dituzte, ez bakarrik Bilbon, eta Bilboko Udalaren ekarpenez gain beste ekarpen osagarri batzuk ere jasotzen dituzte (EDP, Víctor Tapia fundazioa, BBVA, Foru Aldundia...).
2015ean Bizkaian 1.733 familia artatu zituzten; ia erdia Bilbon zeuden. Profila diru-sarrerak bermatzeko errenta eskatzeko errolda epea lortu ez duten familiena da, edo diru-sarrerak bermatzeko errenta eten edo bertan behera utzi zaien familiena; hala ere, iristen ez diren familiak dira.
2.1.3. Haurren pobreziari aurre egiteko
neurrien segimendua
2015. urteari buruzko Bulegoaren txostenean haurtzaroan eta familietan inbertsio estrategia bultzatzeko Eusko Jaurlaritzaren iragarkia jaso zen, erakundeen arteko estrategia bat, egonkorra eta irismen handikoa, Familia eta Haurtzaroaren aldeko Herri Hitzarmen baten bitartez, besteak beste, haurren pobrezia eta berdintasunik eza transmititzea prebenitzeko. Ekimena oso positiboki hartu zen; erakunde honek, hala ere, lanean hasteko premia azaldu zuen, eta ekimenaren garapenaren gaineko interesari eutsiko ziola azaldu zuen.
Arartekoak 2016ko amaieran eskatutako informazioari Familia Politikarako eta Komunitate Garapenerako Zuzendaritzak emandako erantzunean ez da jaso haur eta nerabeen berdintasunik ezan eta egoera ekonomiko prekarioetan eragina daukan aurrerapen esanguratsuak egin direnik. Berriz ere nabarmendu da Eusko Jaurlaritzak haurtzaroan eta familian inbertitzearen aldeko itun sozial handi baten bitartez oinarriak ezarriko dituen akordio zabal bat gidatzeko interesa agertu duela. Aldaketara oinarriak, “epe labur eta ertainean ikusiko ez den” aldaketarako. Hala bada, epe laburrean haur kopuru aipagarri batek eskubide oinarrizkoenak urratzen dizkien berdintasunik gabeko egoera batean hazten jarraitzen badu, estrategia horrek, itun horrek, ekintza osagarriak beharko ditu, erantzuna denbora gehiagoz luzatuko ez duten neurriak.
2.2.Hezkuntzarako eskubidea
28. artikulua
1. Estatu kideek haurrak hezkuntzarako duen eskubidea onartzen dute (…).
29. artikulua
1. Estatu kideek haurraren hezkuntza honetarako bideratu behar delakoan daude:
a) Haurraren nortasuna, gaitasunak eta ahalmen fisiko eta mentala ahal den guztia garatzeko;
b) Giza-eskubideei eta oinarrizko askatasunei eta Nazio Batuetako Agirian azaltzen diren printzipioei buruzko errespetua irakasteko haurrari;
c) Bere gurasoenganako, bere kultura-nortasunarenganako, bere hizkuntza eta baloreenganako, bizi den estatuko baloreenganako, jatorrizkoa duen estatuko baloreenganako eta bere zibilizazioa ez diren zibilizazioarenganako errespetua irakasteko haurrari;
d) Haurra, gizarte aske batean, elkar ulertzeko izpirituarekin, bakearekin, tolerantziarekin, sexuen berdintasunarekin, eta herri, talde etniko, nazional, erlijioso eta indigena jatorria duten guztiekin adiskidetasunez eta zentzuz bizitzen prestatzeko;
e) Haurrari ingurugiro naturalarekiko errespetua irakasteko.
2.2.1. Araudi- eta gizarte-testuingurua
Azken urteetan, hezkuntza arloan Hezkuntzaren kalitatea hobetzeko abenduaren 9ko 8/2013 Lege Organikoak (LOMCE) lortu duen erabateko gaitzespena gailendu da; dirudienez, gaitzespen hori bukarazi nahi da.
Estatu mailan, Diputatuen Kongresuko Hezkuntza Batzordean 2016ko abenduaren 1ean hartutako erabakiak azpibatzorde bat sortzea xedatu du, Hezkuntzarako Estatu mailako Itun Sozial eta Politiko handia prestatzeko. Horren adibide edo froga gisa, berriki abenduaren 9ko 5/2016 Lege Errege Dekretua argitaratu da, Hezkuntzaren kalitatea hobetzeko abenduaren 9ko 8/2013 Lege Organikoaren ezarpen egutegia luzatzeko premiazko neurriei buruzkoa; neurri horien artean jaso da, besteak beste, orain arte horren polemikoak izan diren ebaluazioak ezartzeko epea luzatzea.
Bestalde, EAE mailan, izendatu berri den gobernua hezkuntza bereziki aintzat hartzen duen gobernu akordio baten emaitza da. Akordio horretan, aukera berdintasuna sustatzeko eta elkarbizitza demokratiko, solidario eta arduratsua eraikitzeko hezkuntza ezinbesteko elementutzat jo da. Akordio horretan jasotako konpromisoen artean hezkuntza eragile guztien artean hezkuntza arloko itun bat lortzea ere ageri da; Hezkuntzako Euskal Lege berria eratzea izango da prozesu horren amaieran. Erakunde honen iritziz, itun horretan “Heziberri 2020” Planaren inguruan azken urteetan garatu diren proiektuen jarraitutasuna aztertu beharko litzateke, eta horien testuinguruan entzun diren iritzi kritikoak ere aintzat hartu beharko lirateke.
Hain zuzen ere,proiektuetako bat aurten eman da ezagutzera, EAEko Hezkuntza Sistema Hobetzeko Plana. Aurkezpenean jaso denez, EAEko hezkuntza sistemak eta beste hezkuntza sistema batzuetan frogatutako esperientziek posible egiten dute hezkuntza bikaintasunerantz jotzeko lan ildo eraginkorrenei buruzko datu eta ondorioak izatea, betiere berdintasuna galdu gabe.
Hala ere, duela gutxi PISA 2015 txostenaren ebaluazioen emaitzak jakin dira. Emaitzek agerian utzi dute euskal ikasleek atzera egin dutela azterketako hiru ataletan (zientziak, irakurmena eta matematikak). Oso kezkagarria izan behar da, hezkuntza arloko hainbat ahots nabarmenek ohartarazi duten moduan; Arartekoak bat egin nahi du aipatutako ahots horiekin. Erakunde gisa, sailburuak Euskadiko Eskola Kontseiluari eta Irakas Sistema Ebaluatu eta Ikertzeko Erakundeari eskatu dien azterketako datuak lehenbailehen jakitea espero da, proban lortutako puntuazioaren beherakada azaltzeko arrazoiak aztertu eta egoera bideratzeko proposamenak egin ahal izateko.
Beste analisi-puntu bat Save the Childrenek bere azterlan honetan erabilitakoa da: “Necesita mejorar. Por un sistema educativo que no deje a nadie atrás”. Erakunde horrek nabarmendu du neska edo mutil bat eskola-porrota izateko arriskuan jartzen duten arrazoiak bat baino gehiago direla, eta konplexuak, baina oraindik ere arrazoi sozioekonomikoak eta bazterketarekin lotutakoak direla nagusi: ikaslerik txiroenak atzean geratzeko probabilitatea gainontzekoena baino hiru aldiz handiagoa da. Horregatik, bere txostenean bederatzi printzipio identifikatu ditu, gomendioekin batera, maila desberdinetan ekintza politikoak gauzatzeko. Ekintza horiek burutu beharko lirateke, baldin eta sistema ekitatibo bat lortu nahi bada, non jatorrizko desberdintasunek ez duten eraginik izango neska-mutilen emaitzetan.
Atal honetako azken gaitzat, Arartekoak nahitaez hauxe aipatu behar du: berriki, 2016-2020ko eskola inklusiboaren eta kultura artekoaren eremuan Ikasle etorkinei hezkuntza-arreta emateko II. Plana aurkeztu da, eta ikasleak onartzeari lotuta erakunde honek xedatu dituen hainbat proposamen jaso dira bertan. Plan horrek aldizka berrikusi eta jarraipena egiteko konpromisoa jaso du; gure iritziz, arreta berezia eskaini behar zaio horri, nahikoa ez dela aldarrikatu duten iritzi kritikoak bideratzeko baliagarria izan daitekeen neurrian.
2.2.2. Kexatzeko arrazoiak
2016an kexa egiteko arrazoiak ez dira aurreko urteetakoen oso bestelakoak. Errazago irakurtzeko, multzo hauetan bildu dira: ikasleak onartzea, hezkuntza-premia bereziak dituzten ikasleak, lanbide heziketa, eskola jantokia, bekak eta bizikidetza.
2.2.2.a) Ikasleak onartzea
Aurreko urteetako txostenetan adierazi zenez, Arartekoak konponbidea aurkitu nahi zion urtero errepikatzen den egoera bati: erroldako datuen gehiegizko edo iruzurrezko erabilera, familiaren bizilekua gertu egoteari buruzko irizpidea ezartzean datu horiei ematen zaien puntuazioa kontuan hartuta. Hortaz, ofiziozko espediente bat hasi zuen 2015ean arrazoi horregatik, eta, nolanahi ere, ohiko lankidetza-harremana izan zuen Hezkuntza Sailarekin, hezkuntza-sistemarako hobekuntzak bilatzen. 2016an, lehenbizikoz, aldaketak egin dira ikasleak onartzeko prozesuan, erroldako datuei gehiegizko garrantzia ez emateko, bereziki Gasteiz hiriaren kasuan ondorio nabarmenak eragin baititu. Hezkuntza administrazioak berak emandako informazioaren arabera, guztira bi urteko 270 ikasleren kasuak eta hiru urteko 80 ikasleren kasuak berrikusi dira; azkenean, guztira 70 kasutan iruzurra izan dela baieztatu da. Arartekoak kasu honetan hezkuntza arloko arduradunek izan duten inplikazio berezia nabarmendu besterik ezin du egin; bidenabar, bide beretik jarraitzeko animatu nahi ditu.
Gai horri dagokio, hain zuzen, txosten orokorreko II.2 kapituluan nabarmendu dugun kexetako bat. Beraz, hemen jaso dugu.
2016-2017 ikasturtean ikasleak onartzeko prozesuan hezkuntza arduradunek lehen aldiz ohartarazpen bat baliatu dute; ohartarazpen horren arabera, aldez aurretik salaketa bat eta ondoren erakunde eskumendunak emandako ziurtagiri ofiziala izanik, errolda ziurtagiria faltsua dela frogatzen bada (dela dokumentua faltsua delako, dela bertan jasotako datuak aldatu egin direlako), orduan hezkuntza administrazioak, eskatzaileari entzunaldia eskaini ondoren, baremoko atal horretako puntuak murriztu ditzake. Erakunde honetan aurkeztu diren hainbat kexaren arrazoia, hain justu ere, horixe izan da.
Arartekoak ulertu duenez, errolda datuak gehiegi erabiltzeari dagokionez azken urteetan askotan plazaratutako gomendioak onartu badira ere, horrek ez du eragotzi aurreikuspen horiek aplikatuz hartutako neurriak berrikusteari ekitea, eta halaxe egin dugu, eta hainbat erabaki desberdinekin ebazpenak eman ditugu.
Kasuetako batean, adibidez, kexa aurkeztu zuen familiak eskaerak aurkezteko epea ireki zenean (ikasleak onartzeko prozesua abiatuz) errolda agiri bat baino ez zuen aurkeztu, eta bertan interesduna alabetako batekin etxebizitza batean erroldatuta zegoela ageri zen; ondoren jakinarazi zutenez, gertuko senide batekin sinatutako logela bat alokatzeko kontratu bati esker zeuden etxebizitza hartan. Etxebizitza hura oso gertu zegoen lehen aukera gisa eskatutako ikastetxetik, eta horri esker gehienezko puntuazioa eman zitzaien familiaren etxebizitzaren gertutasunaren baremoari buruzko atalean. Orduan, familia unitateko gainerako kideen bizilekuari buruzko balizko erreferentziarik ez zuten egin, eta soilik ondoren jakin zen, Gasteizko Udalaren kolaborazioari esker, familiaren bizilekua egiaztatze aldera salatutako kasuetan ziurtagiriak aztertu eta egiaztatzeko Onarpena Bermatzeko Lurralde Batzordeak hartutako erabakiaren ondoren.
Udaletik emandako informazioak frogatu zuen familiaren lehenengo etxebizitza saldu ondoren, aita eta familiaren beste bi alabak beste etxebizitza batean erroldatuta egon zirela, eta ikasleak onartzeko prozesuan parte hartu zuen alaba ere, onarpen prozesuan amaitu eta gero, bigarren etxebizitza horretan inskribatu zela.
Horrenbestez, erakunde honek ulertu zuenez, informazio berri horrek aurkeztutako ziurtagiriari printzipioz zor zaion ohiko egoitza eta bizilekuaren presuntzioa modu arrazoituan zalantzan jartzeko bide ematen zuen; bidenabar, hezkuntza arduradunek hartutako erabakia 2016-2017 ikasturteko ikasleak onartzeko prozesua kudeatze aldera onartutako jarraibideetan jasotako ikuskatze eta fiskalizazio ahalmenak baliatzearen ondorio izan zela uste dugu.
Aztertutako beste kasu batzuetan, ostera, ez da horrelakorik gertatu. Adibide gisa ikus daiteke Arartekoaren 2016ko urriaren 3ko Ebazpena, horren bidez, Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura Sailari gomendatzen zaio 2016-2017 ikasturterako ikasleak onartzeko prozesuan egindako eskaerari emandako tratamendua berrikus dezala, zehazki: etxebizitza eskatutako ikastetxearen eragin-eremuan egoteagatik hasiera batean esleitu zitzaizkion puntuak kentzeko erabakia; azkenean, Hezkuntza Saileko arduradunek onartu egin dute.
Hezkuntza administrazioa onarpen prozesu horietan aplikatzen diren irizpideak berraztertu beharraz ere jabetu da, gurasoetako bat zentroko ikasle ohia izatearen gaineko irizpidea zalantzan jartzen zuten kexa puntualen espedienteak izapidetzearen ondorioz. Horixe gertatzen da Lasarte-Oriako guraso elkarte batek egindako kexan (jarraian azalduko dugu).
2014ko apirilean,Burunzpe Guraso Elkarteko arduradunek elkarte honetara jo zuten, eta Lasarte-Orian kokatutako haur eta lehen hezkuntzako bi ikastetxe publikoen artean ikasle etorkinen banaketari dagokionez desoreka zegoelako kexa bat aurkeztu zuten.
Udalerri horretan haur eta lehen mailako hezkuntza eskaintza Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura Sailaren mendeko bi ikastetxe publikoetan dago: P. Garaikoetxea-Landaberri HLHI eta Sasoeta-Zumaburu HLHI zentroetan, alegia.Burunzpe elkarteko kideen seme-alabak azken zentro horretako ikasleak dira, eta ikasle etorkinen indize edo proportzio handiagoa dago ikastetxe horretan; aipatutako guraso elkartearen kideen aburuz, egoera horrek zenbait ondorio kaltegarri dakartza bai hezkuntzari dagokionez, bai gizarteari dagokionez.
Kexa aurkezterakoan, elkarteko ordezkariek erakunde honi adierazi zioten bere ikuspuntuaren arabera desoreka eragiten ari zen faktoreetako bat ikasleak onartzeko Garaikoetxea-Landaberri HLHI zentroa erabiltzen ari zen baremazio irizpideetako bat zen, hain zuzen ere, seme-alabak ikastetxe horretan eskolatu nahi zituzten familietako gurasoak zentro horretako ikasle ohi izatea.Burunzpe elkartearen arabera, P. Garaikoetxea-Landaberri HLHI ikastetxeak irizpide hori aplikatzeak ondorio baztertzaileak eragiten ditu. Nolanahi ere, ordezkariek planteatzen dutenez, beste era bateko neurriak ere hartu behar dira, tartean eskola mapa orekatzea, ikastetxeei beharrezko baliabideak ematea, ratioak gainditzeko aukera modu orekatuan erabiltzeko ahalegina egitea edota ikastetxeak bateratzeko prozesua aztertzea.
Arartekoak kexa hau izapidetzen bukatu du 2016ko otsailaren 25eko Ebazpena emanez, bertan esku hartzeak iraun zuen hilabeteetan zehar egindako kudeaketa guztiak azaldu dira, eta testu horren irakurketara jotzen dugu. Hala ere, ebazpen horretan jasotako ondorioetako batzuk jarraian azaltzea komenigarritzat jo dugu.
Erakunde honen iritziz, gurasoak ikasle ohiak izatea irizpide gisa erabil daiteke ikasleak onartzeko prozesuetan, ez dago horretarako eragozpenik, betiere zentroen ordezkaritza organo gorenek hala adosten badute eta hezkuntza administrazioa eskolako giro ona bermatze aldera faktore garrantzitsuena“familiak zentroko parte direla sentitzea“ dioen Erkidegoko Ikastetxeen Kontseiluko Parte hartze Batzordearen argudioarekin bat baldin badator.
Hala ere, gure ikuspuntuaren arabera, ikasle etorkinak Lasarte-Oriako haur eta lehen hezkuntzako bi ikastetxe publikoen artean modu orekatuan banatzea lortzea Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura Sailaren helburu ukaezinetako bat izan beharko litzateke.
Onartu behar da Sailak dagoeneko zenbait plangintza neurri hartu dituela; neurriok eraginkorrak izatea espero dugu, eta une honetan existitzen den desoreka epe ertainean konpontzeko lagungarriak izatea. Hain zuzen ere, Sailak bigarren hezkuntzako ikastetxeak gradualki fusionatzea erabaki du; horrek, zalantza izpirik gabe, haur eta lehen hezkuntza mailako eskolatze eskaera aldatzea ekarriko du.
Baina, nolanahi ere, eta Sailak ikasleak ikastetxe horien artean modu desorekatuan banatuta daudela onartzen duen bitartean, ezin dio uko egin martxoaren 4ko 35/2008Dekretuan berariaz adierazitako balizko ekimenak egoki erabiltzeari. Hain zuzen ere, berariazko laguntza behar duten ikasleentzako plazak gorde (14. artikulua) eta ikasgela bakoitzeko ikasleen gehieneko kopurua gehienez %10 areagotzeari (20.artikulua) buruz ari gara.
Azken horri dagokionez, garrantzitsua da, halaber, Sailak aukera hori gaizki ez erabiltzea, eta benetan dagokion helburuetarako erabiltzea, hau da, berandu iritsitako ikasleak hartzeko. Horren haritik, askok ohartarazi dute igoera hori baliatzeko aukera modu desegokian baimentzen ari dela ohiko matrikula dela eta (“ratio gaineko” matrikulazioa); horrenbestez, geroago, ez da bideragarria izango berandu iritsitako ikasle gehiago hartzea.
Horri guztiari, jakina denez, gainerako jarduera eta helburu estrategikoak ongi betetzea ere gehitu behar zaio; orain arte Ikasle etorkinentzako hezkuntza arretarako programa, eskola eredu inklusibo eta kulturartekoaren barruan (2012-2015) dokumentuan jasotakoei jarraipena emango zaie
Bukatu baino lehen, kontuan izan behar da askotan, ikasleak onartzeko irizpideak zalantzan jartzen direnean edo irizpide horietakoren bat gehiegi erabiltzen ari dela salatzen denean, horren atzean benetan dauden auziak askoz sakonagoak direla. Hala gertatu da, adibidez, ikasle etorkinen banaketaren auzian; aurten gai horrek kezka nabarmena eragin du Gasteizen, eta hiriko zenbait ikastetxetan sortzen ari ziren ghettoen egoera bideratzeko irizpideak finkatze aldera erakundeen arteko mahai bat sortu da. Gauza bera gertatzen da hezkuntza programazio edo plangintzako zenbait erabaki zalantzan jartzen direnean. Besteak beste, Miribilla (Bilbo) bezalako hezkuntza eremuei edo Eibar bezalako udalerriari dagozkionak aipatu behar dira.
2.2.2.b) Hezkuntza premia bereziak dituzten ikasleak
Era berean, Hezkuntza Saileko arduradunen lankidetzari esker, oro har azkar erantzun ahal izan zaie hezkuntza-premia bereziak dituzten neska-mutil eta nerabeen familiek egindako kexei. Oro har, adibide gisa Euskadiko Dislexia Elkartearen (DISLEBI) izenean aurkeztutakoa aipa daiteke; Hezkuntza Berrikuntzako Zuzendaritzak ondo hartu zuen. Kexa horretan, kexagileak kezkatuta agertu ziren hezkuntza administrazioak ez zuelako erantzunik eman dislexia daukaten ikasleen hezkuntza beharrizanei erantzun hobea emateko balizko ekarpen gisa planteatutako hainbat ekimenen aurrean, Euskadiko Logopeden Elkargoaren parte hartzearekin prestatutako “Eficacia de las intervenciones para el tratamiento de la dislexia: una revisión” txostena egin ondoren, ikasteko zailtasunak dituzten ikasleei arreta emateko mahai teknikoan.
Jarrera berezi horri esker, Gasteizko Gorbeialde HBI zentrora doazen ikasleen eskolatze baldintzen inguruan jasotako kexak laster bideratu ahal izatea espero dugu; EAEko hezkuntza bereziko zentro publiko bakarra da Gorbeialde HBI, eta erakunde honek ez du baztertu ofiziozko jarduketa hastea, ikasle horien osasun beharrizanei ematen zaien erantzuna aztertzeko, horren ondorioz Legebiltzarrean legez besteko proposamena onartu baita.
Azkenik, atal honetan aipatu behar ditugu Diseinuko Goi mailako Arte Irakaskuntzara sarbidea izateko probetan egin diren aldaketak, ezgaitasuna duten ikasleei dagokienez. Aurreko konpromiso bat betez, aurtengo (2016. urtea) proba antolatu, garatu eta ebaluatzeko emandako jarraibideetan eskainitako plazen %5 erreserbatu da %33 edo gehiagoko ezgaitasun maila aitortuta daukaten ikasleentzat.
2.2.2.c) Lanbide heziketa
Ez da emaitza bera lortu, ordea, ezgaitasunen bat duten ikasleek erdi mailako eta goi mailako prestakuntza zikloetara sarbidea izate aldera erakunde honek egindako iradokizunari dagokionez: zabal dezatela aurreko eskolatze fasean erabateko hezkuntza normalizazioa lortzeko laguntza eta baliabideak behar izan dituzten ikasleei ezarritako erreserba. Erakunde honen iritziz, hezkuntza arduradunak ez dira bat etorri proposatu zitzaien iradokizunarekin. Horregatik, gure asmoa gai hau errepikatzea da.
Lanbide heziketako ikasketekin jarraituz, aurkeztutako kexek agerian utzi dute horrelako ikasketak egiteko nahia gero eta handiagoa dela, eta ez zaio beti erantzuna ematen, lehentasun eta preferentzia agindu batzuk aplikatzen direlako; ikasturte honetan Hezkuntzaren kalitatea hobetzeko 8/2013 Lege Organikoak (LOMCE) sartutako zenbait aldaketek eragina izan dute, erdi mailako lanbide heziketako zikloetara sarbidea izateko baldintzei dagokienez. Hala ere, Arartekoaren aburuz, horrek ez du esan nahi eskaera handiena daukaten irakaskuntza zikloen eskaintza areagotzeko aukera baztertu behar denik.
Oraindik ez da behar bezala konpondu zer erantzun emango zaien neska-mutil jakin batzuen prestakuntza-beharrei, 2015-2016 ikasturtean Oinarrizko Lanbide Heziketa ezarri ondoren eta 2014-2015 ikasturteko hasierako lanbide prestakuntzako programak eta prestakuntza iragankor bateratua emateko programak kendu ondoren.
Beste hainbatetan esan dugun bezala, Euskadin Oinarrizko Lanbide Heziketa arautzen duen dekretuak aukera ematen du, berariazko deialdi baten bidez, Oinarrizko Lanbide Heziketako prestakuntza-zikloak eskaintzeko, 17 urtetik gorako pertsonentzat, bigarren mailako ikasketa egiaztaturik ez badute. Ildo beretik doa bigarren xedapen gehigarria, izan ere, hezkuntza-premia bereziak dituzten taldeentzat egokitutako lanbide prestakuntzako eskaintzak ezarri eta antolatzeko aukera ematen du. 2015eko bukaera aldera, adierazi ziguten 17 urtetik gorakoentzat ikastaro/modulu batzuk abiarazteko asmoa zegoela, I. mailako lanbide ziurtagiria lortzeko, Lanbidek finantzatuta eta Osabidezko Hezkuntzako partzuergoek emanda. Hala ere, erakunde honek dakienez, ez dira inolaz ere gauzatu dekretu horretan ezarritako aukerak.
Orobat, enplegurako prestakuntzako azpisisteman ere ez zaie behar bezala erantzuten ari gazte talde horren lanbide-prestakuntzako beharrei. Gazte horiek denak “egoera txarrean daude gizartean”.
2.2.2.d) Eskola-jantokiak
Zerbitzu osagarriei dagokienez, eskola jantokiarena bezala, Sailak, berriz ere, zentzuzko jarrera agertu du gaixotasun bat zeukan adingabe baten kasuan; gaixotasunaren ondorioz elikadura mota zehatz bat jarraitu behar zuen aipatutako ikasleak, eta elikadura mota horrek jantokia erabiltzea baldintzatzen zuen. Azkenik, arazoa konpondu ahal izan zen ikaslearen beharrizanetara egokitutako menu berezia prestatzeko zenbait teknika eman zirenean, baita sukaldeko langileei elikadura segurtasunaren gaineko prestakuntza eman eta gero.
2.2.2.e) Bekak eta bestelako ikasteko diru-laguntzak
Beka eta bestelako laguntzen atalean, kexarako arrazoiak aurreko urteetan agertutakoen berdinak dira: eskaerak ebazterakoan administrazioaren jarduna atzeratzea, onartutako zenbatekoak ordaintzean atzeratzea, etab. Nabarmendu beharrekoa da, hala ere, prozeduretan Arartekoaren jarduna gero eta lehenago eskatzeko joera dagoela; horren ondorioz, erakunde honen balizko esku hartzea atzeratu behar izaten da, administrazio espedienteen izapidetzea aurreratuago dagoen arte.
2.2.2.f) Eskolako bizikidetza
Aurten ere balizko eskola-jazarpenaz jaso ditugun kexak aipatu behar ditugu. Horietan, gero eta sarriago agertzen dira internet eta teknologia berriak. Gai horrek hedabideen arreta izan du 2016an barrena, eta, horren ondorioz, ez da beti lasai eta egoki jorratu. Aitzitik, azpimarratzekoak dira ganorazko zenbait ekimen, adibidez, Save the Childrenena, bere azterlan eta kanpaina honekin: “Ni horretan ez naiz ibiliko”. Kanpaina horretan, berdinen arteko jazarpenak biktimentzat dakartzan ondorio garrantzitsuak abiapuntu hartuta, bi gauza saihestea proposatzen du: bata, gauzak puztea, eta, bestea, berdinen arteko tratu txarrak ukatzea. Bestalde, onartzen du eskola ez dela indarkeria horren sortzailea, ezta ere hori gauzatzen den toki bakarra, baizik eta konponbidearen zati bat. Izan ere, bere proposamen eta gomendioetan islatzen denez, hezkuntza eta hezkuntza-ingurua funtsezkoak dira indarkeria mota horri aurre egiteko.
Iaz, urteko txostenaren idazketari esker, ohartarazi genuen hezkuntza arloko Ikuskaritzaren esku hartzeak, arlo honetan eta kasu askotan, garrantzi handia duela, familiekin harremana izatearen ikuspuntutik, familiek behar bezala artatu dituztela senti dezaten eta hezkuntza administrazioan konfiantza izan dezaten. Kexen aukeraketan, jarrera zuzentzeko prozedurari lotuta aurten izapidetutako kasuetako bat aipatu nahi dugu. Honako gomendio hauek ere bereziki nabarmendu nahi ditugu: hezkuntza administrazioak formalki onartu dituen arren, kasuetako bat behin betiko ebaztea gaur egun oraindik ere gehiegi luzatzen ari da: Arartekoaren 2016ko otsailaren 26ko Ebazpena. Haren bidez, Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura Sailari gomendatzen zaio, beren-beregi eta modu arrazoituan ebatz dezan elkarbizitzari larriki eragiten dion jokabide bategatiko neurri zuzentzailea aplikatzeko jarraitutako prozeduraren baliogabetasuna adierazteko egindako eskaeraren ingurua eta Arartekoaren 2016ko otsailaren 24ko Ebazpena, honen bidez gomendatzen zaio Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura Sailari ebazpen berariazkoa eta arrazoitua emateko kexa sustatu duen interesdunak Hezkuntza Ikuskaritzara bideratutako idatziari.
Honatx txosten orokorreko hezkuntza arloan nabarmendu dugun beste kexa bat, bizikidetzari buruzkoa:
Batxilergoko lehen mailako ikasle baten amak kexan azaldu zuenez, idatzi bat igorri zioten semearen jokabidea zuzentzeko ohiko prozedura abiarazi zutela eta hogei egunez eskolara joateko eskubidea bertan behera uzteko behin-behineko neurria ezarri ziotela jakinarazteko.
Kexa izapidetzen hasi ondoren, interesdunak uko egin edo bertan behera uzten zuela ez zuen onartu hezkuntza arloko administrazioak, eta, horrenbestez, erakunde honen esku hartzeko tartea bereziki estutu da. Nolanahi ere, gogoan izanik hezkuntza ikuskaritzak ikastetxeen erreferente izatea lortu nahi duela eta, aldi berean, ikasleen eta hezkuntza komunitate osoaren eskubideak bermatzeko elementu erabakigarria izatea lortu nahi duela, erakunde honen aburuz konpromiso horiek benetan gauzatuz gero ikuskaritzak bere baloraziopean jarritako kasu guztien balorazio kritikoa egin beharko luke, nahitaez. Horregatik, hasitako esku hartzea bukatu aurretik kexa aztertzerakoan sortutako hausnarketetako batzuk hezkuntza arloko arduradunei igorri nahi genizkien, erabateko kautelaz, betiere.
Horretarako, eta sarrera gisa, ikasleek betebehar eta eskubideei buruzko abenduaren 2ko 201/2008 Dekretuak bete nahi zuen helburua aipatzea garrantzitsua iruditu zitzaigun. Zioen azalpenean azaltzen denaren arabera, Euskal Eskola Publikoaren Legeak eskatzen duen moduan ikasleek arbitrariotasunik gabeko diziplina trataera izatea bermatzeko helburuari eutsi zion, beharrezko prozedura bermeekin eta legezkotasunaren, tipikotasunaren eta aldebiko entzunaldiaren printzipioekiko errespetu osoarekin; horrez gain, elkarbizitzarako eskumenak eskuratze aldera jokabidea zuzentzeko prozesua funtsezko tresna izatea lortu nahi zen, eskola curriculumaren oinarrizko eskumenen artean jasoz, betiere hezkuntza ikuspuntua izanik. Horrela, jokabidea zuzentzeko hezkuntza prozesua zigor edo administrazio izaeradun zehapen prozedura bihurtzea ekidin nahi zen, ikaslearen eta ikastetxearen artean gatazka juridiko izatea bihur zitekeena, eta, batez ere, edozein hezkuntza neurrik hezkuntza balioa mantentzea lortu nahi zen.
Jarraian, eta dekretu honetako agindu batzuen gaineko erreferentziak zehatzago jasoz, kexa aurkeztu zuen emakumeak planteatutako zenbait alegazio nabarmendu nahi ditugu, besteak beste, jokabidea zuzentzeko bide alternatiboei buruzkoa eta ezarritako kautelazko neurriaren eta neurri zuzentzailearen balizko gehiegizkotasunari buruzkoa.
2.3.Abandonu, tratu txar edo indarkeriatik babestua izateko eskubidea
19. artikulua
1. Haurra gurasoen, legezko ordezkarien edo bestelako norbaiten kustodiapean dagoen bitartean, estatu kideek beharrezkoak diren legezko, administrazioko, gizarteko eta hezkuntzako neurri guztiak hartuko dituzte haurrak honakoak jasan ez ditzan: edozein modutako kalte edo gehiegikeria fisiko nahiz mentalak, arduragabekeria edo tratu zabarra, tratu txarrak edo esplotazioa, sexu gehiegikeriak barne.
20. artikulua
1. Aldi baterako edo betirako bere familiatik atera diren haurrek edo beren interesen arabera ingurune horretan egon behar ez dutenek estatuaren babes eta laguntza bereziaren eskubidea izango dute.
2.3.1. Araudi- eta gizarte-testuingurua
Bulego honen 2015eko txostenean urte horretan haurtzaroaren legedian izandako aldaketa garrantzitsuaren berri eman zen. 2016an, ostera, ez da araudi berrikuntza nabarmenik izan ez estatu mailan, ez erkidego mailan. Salbuespen bakarra Sexu Delitugileen Erregistro Zentrala martxoaren 1ean indarrean sartzea izan zen -abenduaren 11ko 1110/2015 Errege Dekretuaren bitartez araututakoa-; horri esker, adingabeekin ohiko harremana daukaten lanbideak dituztenentzat nahitaezko ziurtagiri zehatzak eman daitezke, Adingabearen Babes Juridikoari buruzko urtarrilaren 15eko 1/1996 Lege Organikoak eskatutakoa, ondorennerabeen legedia aldatu zuena uztailaren 28ko 26/2015 Legeak aldatutakoa.
Hala ere, erakundeen arteko aldez aurreko zenbait lan tekniko egin dira; izan ere, ezinbestekoa da, gizarte zerbitzuen arloak eskumenen banaketa zabala duelako. Enplegu eta Gizarte Politiken Saila arrisku eta babesgabetasun egoerak aztertzeko tresna -Balora- eguneratzea jaso duen dekretua izapidetzen ari da. Halaber, erakundeen arteko talde tekniko bat eratu da; hiru foru aldundietako ordezkariek eta Eusko Jaurlaritzako aipatutako saileko ordezkariek osatzen dute, eta bi gai lantzen ditu:
1. Alde batetik, familia harreraren araudia, erakunde honek 1/2015 Gomendio Orokorrean eskatu zuena; 2015eko lege aldaketan banaketa neurri horri emandako presentziaren ondoren nekez saihesgarria da.
2. Beste alde batetik, foru aldundiek jarraitu beharreko jarduteko prozedura komun bat arautzea, erakunde autonomiko eskudunari eskatutako txostena emateko, adingabeen babesari dagokionez, adingabeak aldi baterako atzerrira joateari dagokion programa humanitarioaren haritik, gai horrek kexa bat eragin zuen, eta 2015eko txostenean landu zen. Proiektatutako araudiaren helburua txostena emateko prozedurari nolabaiteko sistematizazioa eta erregulazioa ematean datza, hiru aldundiek jarduteko homogeneotasuna izatea, eta, aldi berean, interesdunari segurtasun juridiko handiagoa ematea.
Adopzio gaietan, 2015eko legedia aldaketaren ondorioz, nazioarteko adopziorako erakunde kolaboratzaileak egiaztatzeko eskumena erkidego mailako administraziotik estatuko administrazio nagusiari eman zitzaion, “arauz ezarritako prozedurarekin eta ezaugarriekin”; nolanahi ere, aipatutakoa egiteko “aldez aurretik erakunde publikoak txostena eman beharko du, egoitza daukan lurraldean, baita adingabeen jatorrizko herrialdean egingo diren bitartekaritza jarduerei buruzko kontrol eta jarraipen lanak ere”. Araudi garapen horretarako, Osasuneko, Gizarte Zerbitzuetako eta Berdintasuneko Ministerioak proposamenak eskatu ditu; Euskal Autonomia Erkidegoaren kasuan, bidalita daude dagoeneko.
2.3.2. Pozik ez egoteko arrazoiak
Arlo honekin lotutako kexak egin dituzten pertsonek azaldutako gaiei dagokienez, aurten ere, kasurik gehienetan, gurasoak ez daude ados haurren zerbitzuek egindako balioespenekin (horietan ondorioztatu baita beraien seme-alabak babesik gabe daudela), guraso-agintea etetearekin eta foru-erakundeak haur horien tutoretza bere gain hartzearekin. Guraso horien ehuneko handi batek Arartekora jotzen du, haurra edo nerabea babesik gabe dagoela eta babesteko neurria hartu behar dela ezartzen duen foru-aginduaren kontrako errekurtsoa epaitegietan jarri ondoren. Horrek eragotzi egiten digu kexagileen eskaera nagusiaren gainean esku hartzea. Beste batzuetan, familiek administrazioaren erabakia jakin bezain laster jotzen dute gugana eta aholkuak eta informazioa eskatzen dizkigute, neurri hori azkenean bete ez dadin. Egia esan, gurasoen desadostasun-arrazoi nagusia dela eta –azken batean, beraien seme-alaben beharrei modu egokian erantzuteko dituzten arazoak balioestea- esku-hartzeko aukera mugatuak ditugu. Alde batetik, erakunde honek ez duelako balorazio-iritzirik ematen gai teknikoen gainean, adibidez, gurasoen gaitasunaz edo babesgabetasun egoeraz; eta, bestetik, kasu dezentetan administrazioaren erabakia bera epailearen balorazioaren zain egoten delako. Hala ere, eskaera horrekin batera, gai batzuk ere heltzen zaizkigu (balioztatze-prozesua, balioztatzeaz arduratzen diren pertsonek emandako arreta eta tratua, komunikazioa eta informazioa), eta horietan esku hartu dugu, eragindako administrazioari informazioa eskatuz eta beren jokamolde egokiaren arabera aztertuz.
Erakunde honek ofizioz hasitako jarduketa bat den arren, eskaera partikularretatik datorrelako, hemen Bizkaiko Umeen Zerbitzuari egindako kontsulta jaso nahi dugu, Diru-sarrerak Bermatzeko Errenta eten / bertan behera uztearen ondorioz Lanbidek adingabeak zerbitzura igorriko balitu zerbitzuak nola jokatuko lukeen jakiteko; txosten honen 2.1.2 atalean gaia zehatzago landu da.
Kexen bigarren multzo batean, aurten prozesuko une desberdinetan bigarren mailako arretako gizarte zerbitzuek egindako esku-hartzearekin ados agertu ez diren familiak ageri dira: planteatutako esku-hartzearekin edo esku-hartzearen intentsitatearekin ados ez daudenak, proposatutako komunikazio araubidearekin ados ez daudenak (seme-alabak ikusteko topaketen maiztasuna, edo topaketak gainbegiratzearekin), tutoretzapeko seme-alaben zaintzarekin ados ez daudenak (egoitzako harreratik familia harrerara igarotzea), etab. Bereziki aipatu behar dira banaketa testuinguru gatazkatsuetan, eta epaitegietan hartutako neurriek porrot egin ondoren, familiako epaitegiek gizarte zerbitzuetara bideratzen dituzten kasuak, tratu txar psikologikoari dagokionez haur horiek bizi duten babesgabetasun maila aztertzeko, eta, horren ondorioz, egokitzat jotako neurriak artikulatzeko. Hortaz, erakunde honek ikusi duenez, gurasoen partetik gutxieneko kolaborazioa lortzea ez da erraza, proposatutako esku-hartze aukera guztiak baztertzen dituzte, horrek seme edo alabarengan eragiten duen kaltea ahaztuz.
Lehenengo kexa multzoan zein bigarren multzo honetan gure esku-hartzea bukatu ahal izan dugun ia kasu guztietan ondorioztatu dugu administrazioaren jarduna ez dela okerra izan.
Emakume baten kasuan, aldiz, ez da hala gertatu; emakume hura familia harreran zeuden mutiko eta neskato baten amona zen, eta foru elkargune batean bilobak ikusteko baimenduta zeukan bisita egitea debekatu zioten, profesionalen artean informazioa ez zelako ongi helarazi. Egoera larritze aldera esan behar da emakumea beste autonomia erkidego batean bizi dela, eta bisita horretarako berariaz etorri zela; gainera, artatu zuten profesionalek haien buruak identifikatzeari uko egin zioten, eta edozein erreklamazio egiteko zerbitzuko koordinatzailearen erreferentzia eman zuten. Bizkaiko Foru Aldundiak akatsa onartu zuen, eta emakume haren aurrean barkamena eskatu zuen formalki. Hala ere, zerbitzuko arduraduna identifikatzeari esker kexagileak ondoren erreklamazioa aurkeztu ahal izan bazuen ere, Arartekoak foru erakundeari jakinarazi zion komenigarria izango litzatekeela zerbitzu horretako profesionalek erabiltzaileen eskubideak ezagutzea, identifikatzeko eskatzeko eskubidea, eta sailak identifikazioa emateko modu jakin bat ezartzea, beharrezkoa denean aplikatzeko.
Seme-alabekin bizitzea berreskuratu nahi duten gurasoen kexak eta kontsultan jasotzen jarraitzen dugu, seme-alaben babesgabetasun egoera aitortu eta bi urte baino gehiago igaro ondoren. Guraso ahala eten eta administrazioak tutoretza bereganatu zuen unetik denbora igaro arren, familia guztiek azaldu dute banaketaren mina oso presente daukatela, eta seme-alabak etxera bueltatzeko itxaropena bizirik mantentzen dutela. Hala ere, esku hartu ahal izan dugun kasuetan, ez dugu aztertu kasuan kasuko haurren zerbitzuak modu okerrean jokatu duenik.
Jasotako beste kexa batzuk administrazio prozeduraren epigrafean multzoka daitezke. Zenbait txosten psikosozialetara sarbidea izateko zailtasunei buruzko kexak dira, interesdunek egindako eskaeren erantzunak emateko luzatu edo erantzunik ez ematea, edo seme-alabekin harremana izateko finkatutako komunikazio araubidea aldatu izana ez jakinarazteari buruzkoa. Kasu batzuetan administrazioak berak zuzendu du bere jarduna, baina gehienetan ez dugu jardun okerrik antzeman.
Iaz jakinarazi genuen ofiziozko jarduketa bat bukatzeko zain geundela, Arabako Foru Aldundiaren aurrean; jarduketak haurren zerbitzuetan artatzen dituzten haurrek eta nerabeak entzunak izateko daukaten eskubidea, haiengan eragina daukaten gaiei buruzko iritzia emateko eskubidea nola bermatzen ari den eta kontuan nola hartzen den aztertzen zuen. Martxotik ari ginen, eta foru zerbitzuari iradoki genionez,iritziak aintzat hartzeko eta entzuteko prozesua sistematizatu egin beharko luke, prozedura, protokolo edo jarraibideetan gauzatuz, eskubide hori benetan garatzeko hobekuntza neurri gisa. Indartu ahalko litzateke, amaieran hartutako erabakiaren balorazio osoan haurren eta nerabeen iritzia nola landu den azaltzeko haur eta nerabeei informazioa emanez. Iradokizuna onartuta, urte amaieran betebehar hori jorratu zuen lantaldeak adostutako inprimakiak eta prozedura jaso zen.
Azkenik, jatorria bilatzeari buruzko kontsultak aipatu behar dira. Egia da aurreko urteetan horrelako kontsultei lotutako ehuneko handiena joan diren hamarkadetan haur jaioberriak lapurtu edo modu irregularrean banatzeari lotuta zeudela, “haur lapurtuak” izenez ezagutu zirenak; 2016an, berriz, kasu batean izan ezik, familia biologikoari buruzko informazioa lortzeko saiakerei buruzkoak izan dira, gehienetan maila desegokien aurrean egindakoak. Horrelako egoeretan, Arartekoaren lana eskaera zuzen orientatzea izan da.
Aipatutako “haur lapurtuen” kasuan, kexa elkarte batetik zetorren, eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren aurrean egindako eskaerek erantzunik ez izatearen ondoriozkoa zen. Aldundiaren jarduna aztertu ondoren Arartekoak ondorioztatu zuenez, eskatzaileari informaziora sarbidea izatea onartu edo ukatzen dion ebazpena eskaera jaso eta hilabeteko epean jakinarazteko betebeharra dauka administrazioak, baina zenbait bilera egin zirenez, eta bilera horietan eskatzaileen eskaerak entzun zirenez, eta erantzuna ahoz eman zitzaienez, kasu honetan legearen helburuari erreparatu ahal diote, herritarrei erantzuteko betebeharra neurri handi batean betez. Nolanahi ere, informazio eskaerak indarrean dauden lege aurreikuspenen arabera izapidetu eta ebatzi beharra gogorarazi zen.
2.3.3. Egoitza harrera
Babesik gabeko eta babesgabetasun egoera larriei erantzuteko, foru zerbitzuek zenbait neurri artikulatu dituzte, etxean esku-hartze intentsiboko planetatik, familia nukleotik banatu arte, harrera barne, familia batean zein egoitza batean. Beste urte batez berrets daiteke modalitate horretan haurren zaintza ahalbidetzen duen egoitza baliabideen sarea etengabe eguneratzen dela, gizarte beharrizan aldakorrei, araudien xedapenei eta eskaerei erantzunez; horrek esan nahi du administrazio arduradunek giza esfortzu eta esfortzu ekonomiko handiak egiten dituztela.
2016. urtea deskribatzerakoan, babesgabetasun egoeran dauden haurrak artatzeko hiru foru zerbitzuek azaldu dute egoitza baliabideen okupazio maila oso altua izan dela, ia-ia %100ekoa; hala ere, beharrezkoa izan den guztietan egoitza plaza bat esleitu da. Okupazio maila altu horrek, alabaina, egoitza baliabideen sarea ongi kudeatzea zailtzen du; izan ere, programa guztietan plaza libreak izatea eskatzen du, haur bati plaza bat esleitzerakoan hainbat faktore hartu behar baitira kontuan: haurraren adin, sexu, bizileku eta beharrizanetara ongien moldatzen den programa, neba-arreba ugari ote diren, etab. Egoera hori azaltzen duen arrazoietako bat bakarrik dauden adingabe atzerritar asko iritsi izanari dagokio, bereziki Gipuzkoan eta Bizkaian; zenbait urtez beheranzko joera izan ondoren, tasa 2012. urteko mailara itzuli da.
Jarrera arazoak dituzten nerabeentzako programak ere gero eta gehiago eskatzen dira; horren ondorioz, programa horretara bideratutako pare bat baliabide gehiago zabaldu dira (20 plaza) Bizkaian (eta 2017. urte hasieran beste bat irekitzea aurreikusi da), eta 9 plaza Araban, Estibalizko behin-behineko unitatean, 2015ean egin bezala. Hala, nerabe horien beharrizanei erantzun dinamiko eta anitza eman zaie; erabiltzaileen artean nukleotik aldi baterako ateratzeko premia duten neska eta mutilak dira babes sistemara iritsi direnak, aldez aurretik egoitza baliabideetan artatu gabe.
Arabako lurraldean duela urte gutxitik hona adingabeentzako eguneko zentroak garatu dituzte; dirudienez, kasu batzuetan emaitza onak ematen ari dira, arrisku larri edo babesgabetasun egoeran izanik familiatik banatzeko neurriak eraginkorrak ez ziren kasuetan. 2014an baliabide horietako lehenengoa zabaldu zen, eta 2017ko lehenengo hiruhilekoan hirugarrena irekitzea aurreikusi zen, Familian Esku Hartzeko Programa Espezializatuan kokatuta.
Gipuzkoan, zentroetako plaza pilaketek eragindako zailtasunak konpontze aldera, plazak nabarmen handitu eta familia harrerari beste bultzada bat emateaz gain, Bertatik eta Kaletik programak abiarazi dira. Bertatik programa egoitza harreran dauden haurrak familian batzera orientatuta dago. Babes-neurriari eusten zaio, baina zaintza familiak egiten du; zentroko taldeak hezkuntzako esku-hartzea garatzen du. Kaletik programa, bestalde, 16 urtetik gorako nerabeentzat da, indarrean dagoen behin betiko babes-neurri gisa, egoitza harreran zaintza egoeran, denboran zehar ihes luzeak baldin badaude (batzuetan familiak berak estalita) eta hezkuntza taldeak proposatutako esku-hartzea onartzen ez bada, egoitza baliabidean bizitzeari esplizituki uko eginez. Ingurune irekiko metodologiatik egiten da lan, lagundu, babestu eta orientatuko duen heldu erreferente baliagarri bihurtzeko ahalegina eginez.
Eskariak gora egitea eta egoitza plazak edo horri lotutako programak areagotzeak, logikoa denez, hezitzaile kopurua areagotzea dakar, baina ondorioz, baita kasuak koordinatzeari lotutako profesionalen kopurua ere.
Egindako esfortzua sakon aztertuz, erakunde honek, nolanahi ere, administrazio arduradunak animatzen ditu baliabideen okupazio mailak arretaz zaindu ditzan eta beharrizan aldakorren aurrean egokitzeko praxi onei euts diezaien, duela zenbait urtetik nabarmendu dugun moduan.
Atal honekin bukatu aurretik adierazi behar da erakunde honek bi jarraipen espediente zabalik izan zituela, babes zerbitzuek tutoretzapeko mutilek egindako bi erasoei dagokienez. Horietako bat otsailean gertatu zen, Lezoko Uralde zentroan, eta erasoaren biktima hezitzaile bat izan zen. Bigarren erasoa, kasu honetan sexuala, taberna batean gertatu zen, Inauterietan, eta neskato nerabe batzuek pairatu zuten. Bi kasuetan erakunde honek administrazio arduradunengana jo du, gertatutakoaz eta gertatutakoaren ondoren aplikatutako jarduketez galdetzeko eta, nola ez, erasoaren biktimen, erasotzaileen eta zentroko gainerako pertsonen egoeraz itauntzeko. Gertaeren bilakaeraren jarraipena egin da, behar bezala bideratu eta artatu direla uste izan den arte.
Ofiziozko azken jarduketa bat urrian egin zen, komunikabideetan agertutako albiste larrien ondoren, Arabako Aldundiko haurtzaroko foru zerbitzuen tutoretza edo zaintzapeko zenbait adingaberi eragiten zien prostituzio jarduerei dagokienez. Gazteak Sansoheta zentroko egoitza harreran zeuden. Fiskaltzak egindako ikerketa lanak gorabehera, erakunde honek administrazioaren jarduna kontrolatzeko eskumena duenez, berehala foru arduradunekin biltzeko eskaera igorri zen; arduradunek gertatutakoari buruzko xehetasun guztiak eman zizkieten bertaratutako profesionalei. Hala ere, eta azterketa eta balorazio sakonagoa egiteko asmoz, gertatutakoaz jakin bezain laster zuzenean inplikatutako adingabeak zein foru zerbitzuak tutoretzapeko gainerako neska-mutilak (kasu batzuetan aurrekoen kideak) babesteko hartutako neurriei buruzko informazioa eskatu zen. Txosten hau idatzi den unean espedienteak zabalik jarraitzen du.
2.3.4. Familia harrera
Babes-neurri horri dagokionez, foru zerbitzuek egindako esfortzua nabarmendu behar da, haurraren intereserako egokitzat jo den kasu guztietan, eta aukera egon bada, neurri hori artikulatzeko egindakoa. Jarraian familia egokiak eta beharrizanak betetzeko familia kopuru nahikoa aurkitzeko dauden zailtasunak nabarmendu behar dira, bereziki neba-arreben taldeetan, neskato eta mutiko zaharragoen kasuan, etab. Familiak erakartzeko azken prozesuan lortutako emaitzari buruz Gipuzkoako Foru Aldundiak emandako datua itxaropen zantzu gisa plazaratu behar dugu.
Familia harreraren arloan 2016an gertatutakoan sakonduz, jarraian herritar baten kexa ageri da, hain zuzen ere Gipuzkoako Foru Aldundiari dagokionez; Arartekoak esku hartzeko eskatu zuen, haur bat adoptatzeko egokitasun ziurtagiria lortzeko ebaluazio eskaera izapidetzea onartzeari aldundiak ezezkoa eman ziolako (eskatzaileak haur horrenkafala dauka). Kexagileak honako hau azaldu du:
Haurrarenkafala abandonatuta zegoen bere herrialdean eta epaitegi marokoar batek eratu zuen 2013ko ekainean. Haurra Gipuzkoan bizitzen ari zen urte bereko irailetik. 2014ko abuztuan, kexagileak Donostiako Lehen Auzialdiko 6.Epaitegian haurraren adopzioa eratzea sustatu zuen, baina ukatu zioten. Errekurtso bat jarri zuen Gipuzkoako Probintzia Auzitegiaren aurrean. Horrek ezetsi egin zuen kasu hori salbuespenezkoa izatea, eta gogorarazi zuen haurra adoptatu nahi izatekotan, “la regla general es que el expediente judicial que va a dar lugar a la adopción comience con una propuesta de la entidad pública, a favor del adoptante o adoptantes, que dicha entidad ha declarado idóneo para el ejercicio de la patria potestad”.
Horregatik, adingabea adoptatze aldera, interesdunak Gipuzkoako Foru Aldundira jo zuen, aurretiazko proposamen bat igortzeko eskatuz, adopzio-espedientea eta egokitasun-ziurtagiria hasteko. Eskaera horri erantzunez, Haurren Zerbitzuko familia-harrera eta adopzio atalak txosten bat igorri zuen; horrela, adopzio-espedientea hasteko aurretiazko proposamena igortzea ukatzeko proposatu zuen eta egokitasun-ziurtagiria lortzeko balorazio-eskaera izapidetzea ez onartzeko. Interesdunari txostena helarazi zitzaion, egoki zeritzen alegazioak egin ahal izan zitzan, eta halaxe egin zuen. Familia-harrera eta Adopzioko Batzorde Teknikoak egokitasun-ziurtagiria eskuratzeko balorazio-eskaera izapidetzeko ez onartzeko erabakia berretsi zuen, baita adopzio-espedientea hasteko aurretiazko proposamenaren igorpena ukatzeko erabakia ere.
Arartekoaren iritziz, Gipuzkoako Foru Aldundiaren jarduera ez zen legez kontrakoa izan, jarraian, interesgarriak direlakoan, labur azalduko ditugun gogoetak oinarritzat hartuta.
1.Kafala mundu islamikoaren berezko erakunde bat da; horren bidez,kafilak (kafalaren titularra) adingabearen(makful) zaintza, hezkuntza eta babesa nahita bere kargu hartzeko konpromisoa hartzen du,“ita batek bere semearengatik egingo lukeen bezalaxe” (Marokoko 15-01 Legea, abandonatutako adingabeen kafalari buruzkoa).
Musulmanak bakarrik izan daitezke kafilak; izan ere, horiek haurra Koranaren egian hezteko betebehar sakratua hartzen dute bere gain.
Sistema juridiko islamikoak inspiratzen dituen eta araudi desberdinen orientazio den printzipio bat odol-loturak zaintzea da. Horrela bada, modu naturalean baztertzen da adopzioa. Hori dela-eta, sistema juridiko musulman gehienetan adopzioa debekatuta dago. Marokoko kasu zehatzean, Familia Marokoarraren Kodearen 149.1artikuluak hauxe adierazten du:Adopzioak ez dauka balio juridikorik eta ez ditu seme-alabatasun legitimoaren ondorioak izango.
Aurreko paragrafoetan adierazitako elementuen bidez, azaltzen da Marokon kafala-neurriak eratzen dituzten Espainiako herritarrei, prozedura hau hasi aurretik, Islamera aldatzeko eskatu behar zaiela, bi adulen (notarioak) eta bi lekukoen aurrean egindako ekitaldi batean (kafala soilik era daiteke pertsona musulmanen alde). Horrez gain, Marokon helbide bat ezartzeko eskatuko zaie eta ostatu-ziurtagiri baten bidez justifikatzeko.
Azkenik, komeni da adieraztea kafala haurrak babesteko neurritzat hartzen duela Haurren Eskubideei buruzko Hitzarmenak (20. artikulua, 3. atala), eta, ildo beretik, Espainiako araubide juridikoak Kode Zibilaren 173.eta 173bis artikuluetan jasotako familia-harrera iraunkorraren parekotzat jotzen duela. Adopzioak ez bezala, ez du seme-alabatasun eta ondorengotza loturarik sortzen, ezta izen-abizenen aldaketarik ere.
2.Marokon abandonatutako haur baten kafala eskatzen duten pertsonek badakite zein denkafalaren izaera eta zeintzuk diren horren baldintzak. Izan ere, horren berri ematen zaie bai foru aldundietan, bai Babeseko Erakunde Publikoetan ere. Hain zuzen ere, Gipuzkoan, pertsona horiek “Marokoko Erresuman Kafala eskatzen duten pertsonen aitorpena” sinatzen dute; horretan, hauxe jasotzen da, besteak beste:
• Que han sido informados por la Diputación Foral de Gipuzkoa por escrito de que la legislación de Marruecos no contempla la adopción y la kafala es una medida de protección infantil en la que concurren las siguientes particularidades:
- NO produce los efectos de una adopción, en el sentido de que no crea ningún vínculo de filiación, ni sucesorios, ni de cambio de apellidos, con respecto a el/la niño/a.
- Se equipara al acogimiento familiar regulado en el Art. 173 del Código Civil.
- Se tienen que convertir al Islam, dado que la kafala sólo puede constituirse a favor de las personas musulmanas.
- Queda sujeta al seguimiento de las autoridades consulares de Marruecos en España.
- Es revocable en cualquier momento y hasta la mayoría de edad del niño/niña por el Juez que la ha constituido, según establece la legislación de Marruecos.
Gainera,kafala esleitzea agindu zuen Rabateko 1.Auzialdiko Auzitegiko Familia Epaitegiaren epaiak hauxe ezartzen du, berariaz, 3.puntuan: “la kafala no puede en ninguna forma transformarse para que sea una adopción, siendo ésta última contraria al orden público marroquí y a la ley islámica”.
3. Lehenengo gogoetan adierazitakoa gorabehera, batzuetan,kafala eratu zenean Espainiako nazionalitatea zuten pertsona “hartzaileak” (kafil) edo egoitzagatik geroago eskuratu zutenak hartutako haurra (makfoul) Espainian adoptatzen saiatu dira. Hala ere, aukera hori haurraren legeria nazionalaren aurka doa, ez Espainiako legeriaren aurka. Izan ere, Espainiako legeriak adopzioa ahalbidetzen zuen haurrak ohiko egoitza Espainian izatekotan adopzioa eratzerakoan edo Espainiara eramango bazen bertan ohiko egoitza ezartze aldera (Nazioarteko Adopzioaren inguruko abenduaren 28ko 54/2007Legearen 18.artikulua).
Hala eta guztiz ere, Marokoko agintariek ez zuten praktika hori onetsi; izan ere, uste zuten Marokon abandonatutako haurren kafala eratzeko prozesuen barruan onartutako betebeharrak ez zirela betetzen ari. Egitate horiek ikusita, Marokoko Erresumako Gobernuak 2012ko irailean erabaki zuen Espainian kafala-espediente berrien izapidetzea etetea; hala, jakinarazi zuen Marokon bizi ziren pertsonen aldeko kafalak baino ez zituela onartuko (Marokoko Erresumako 2012ko iraileko Justizia eta Askatasun Ministerioaren 40.S/2Zirkularra). Horrez gain, adierazi zuen ebazteke zeuden Espainiako herritarren aldeko prozedurak ez zirela ebatziko Maroko-Espainia alde biko esparru juridiko bat adostu arte, etorkizunean kafala Marokoko araudia errespetatzeko berme guztiekin eratu ahal izateko.
2013ko ekainaren 11n, Espainiako Justizia Ministerioak adierazi zuen konpromisoa hartzen zuela kafalak adopzio ez bihurtzeko. Horrez gain, hitzeman zuen haur horien segimendua bermatuko zuela Espainian, horretarako dagozkion lege-aldaketak ezarriz. Adierazitako aldaketa hori Haurrak eta Nerabeak babesteko sistema aldatzeko uztailaren 28ko 26/2015Legean gauzatu zen; izan ere, horrek, hirugarren artikuluan, abenduaren 28ko 54/2007Legearen aldaketa xedatzen du. Zehazki, artikulu horren 20.zenbakiak xedatzen du 19.artikuluari 4.atala gehitzea; atal hori honela idatzita egongo da:4.- En el caso de menores cuya ley nacional prohíba o no contemple la adopción se denegará la constitución de la adopción, excepto cuando el menor se encuentre en situación de desamparo y tutelado por la Entidad Pública.
4. Gertakariak jazo zireneko denborei buruzko zenbait gai ebatzi ondoren, garrantzitsuak baitziren lege-xedapen bat ala bestea indarrean zegoen erabakitzeko, erakunde hau bat dator foru zerbitzuak bidalitako arrazoibideekin, adopzio-espedienterako aurretiazko proposamena egitea ukatu eta balorazio-eskaeraren biderapena ez onartzeko orduan. Honatx arrazoibide horiek:
4.1. Kode Zibilaren 176.2artikuluak hauxe ezartzen du: “Adopzio-espedientea hasteko, beharrezkoa izango da aldez aurretik herri-erakundeak proposamena egitea, adopzio-hartzailearen edo adopzio-hartzaileen mesederako, baldin eta erakunde horrek adierazi badu adopzio-hartzaile horiek guraso-ahala egikaritzeko egokiak direla. Egokitasun horri buruzko adierazpena proposamenaren aurrekoa izan daiteke”.
Egokitasun-aitorpena, erakunde honen ustez, aurretiaz egin behar da eta adopziorako funtsezko betekizuna da; hala ere, ez da proposamenean kontuan hartu behar den elementu bakarra. Beraz, aitorpen hori ezin da proposamenean aztertutako kasuaren edo kasuengandik bereizi; izan ere, pertsona bat egokia izan daiteke egoera batzuetarako eta beste batzuetarako ez (adibidez, haur bakar bat bada edo haur bat baino gehiago badira; haurrak behar bereziak baditu, larritasun handiagokoak edo txikiagokoak; abandonatuta dagoen haurraren jaioterrian guraso bakarreko familien edo familia homoparentalen adopzioa aurreikusten bada, etab. ).
Egia da 2015eko legeria-aldaketa egin baino lehen, Ministerio Fiskalaren irizpidea (8/2011Zirkularrean jasotakoa) hauxe zela: ez zen beharrezkoa erakunde publikoak aurretiazko proposamena egitea adopzioa sustatzeko,adoptatuko den haurra urtebete baino gehiagoz hartuta egon bazen kafala araubidearen pean, baina adopzio-hartzailearen edo hartzaileen egokitasunaren berri eman behar zuen. Hala eta guztiz ere, 2015eko abuztuan 26/2015 Legea indarrean sartu zenetik, ezin dirakafalaren menpeko haurrak adoptatu. Hortaz, zentzu horretan daude ekimenek arau orokorra bete beharko dute; adopziorako prozedura guztiak adopzio-proposamen integralarekin hasten dira.
4.2. Nazioarteko Adopziorako abenduaren 28ko 54/2007Legearen 19.4artikuluak, uztailaren 28ko 26/2015Legetik ondorioztatutako aldaketaren osteko indarreko idazketan, hauxe ezartzen du:En el caso de menores cuya ley nacional prohíba o no contemple la adopción se denegará la constitución de la adopción, excepto cuando el menor se encuentre en situación de desamparo y tutelado por la Entidad Pública. Hala, kontuan hartu behar da Marokoko legeriak ez duela adopzioa onartzen eta adingabea ez dagoela 19.4artikuluan salbuetsitako egoeran, hau da, erakunde publikoak ez du horren tutoretza (Marokoko agintariek dute bere tutoretza oraindik ere). Horregatik guztiagatik, ez da bidezkoa adopzioa proposatzea.
2.3.5. Bakarrik dauden adingabe atzerritarrentzako arreta berezia
Arartekoak 2016. urte honetan bakarrik dauden adingabe atzerritarrei lotuta izandako esku-hartzeen auziak garatzen hasi aurretik, azpimarratu behar da aurten ere ezinezkoa izango dela artatu, tutoretzapeko edota emantzipatutako adingabe kopuruari buruzko datu eguneratuak aurkeztea, foru aldundiari eskatutako informazioa ez delako oraindik jaso. Eskuragarri daukagun datu bakanetako bat, nolanahi ere, dagoeneko aipatutako bat da: gure lurraldera iristen den adingabe kopuruak beheranzko joera hautsi du, eta 2016. urtean lurralde batzuetan 2012. urteko bolumenen parera iritsi da.
2013an erakunde honek ekainaren 17ko Arartekoaren 5/2013 Gomendio Orokorra eman zuen. “Bakarrik dauden adingabe / gazte etorkinen arretarako bermeak”. Bertan zenbait gomendio plazaratu ziren, gai hauei lotuta: 1) beharrezko kolaborazio eta koordinazioaren garrantzia, 2) eskubideak eta bermeak betetzea eta 3)akonpainamendu sozialaren edota haurtzaroa babesteko baliabideetara irteteko bideratze egokiaren garrantzia.
2015. urte hasieran, igorri zenetik ia bi urte igaro ondoren, bertan aipatutako erakunde eragileengana jo genuen betetze mailaren, une hartako egoeraren, antzemandako aurrerapenen eta existitzen diren zailtasunen berri izateko; informazio eskaera hura ohiko epeetan bete zen. Bakarrik dauden atzerritar adingabeekin esku hartzea, hala ere, askotan aldatzen den gai bat da, oso dinamikoa delako edo araudia aldatzen delako; hala, eta gizartean oso egoera txarrean dauden adingabeengatik Arartekoaren kezka kontuan hartuz gero, 2016an jarraipen horrekin jarraitu da. Hala, hiru foru aldundien eta Lege Medikuntzako Euskal Institutuaren aurrean ofizioz egindako jarduketa berri batean aurretik egindako lanean lortutako informazioa partekatu da, Arartekoaren balorazioa helarazi da eta informazioa eta iritzia eskatu dira berriz ere. Adingabe hauen harrera prozesuan daukan betebehar garrantzitsua dela medio, erakunde honek Fiskaltzara ere jo du, hiru lurralde historikoan Fiskaltzaren lanean eragiten duten zenbait gai partekatzeko. Jasotako erantzunetako elementu garrantzitsuenak hurrengo paragrafoetan jaso dira:
Horiek lantzen hasi aurretik, nolanahi ere, nabarmendu behar da erakunde honek oso modu positiboan baloratzen duela euskal lurralde osoan aurkitutako adingabe edo ustezko adingabe guztiei emandako berehalako arreta; arreta hori adina zehaztu arte luzatzen da (bai agiri bidez, bai fiskalaren dekretu bidez) eta, horren arabera, tutoretza bereganatu edo egoitza baliabiderantz abiatzeko prestatzeari ekiten zaio.
2.3.5.a) Beharrezko lankidetza eta koordinazioaren garrantzia, bereziki adingabe izatea antzeman eta zehazteko fasean
Arabaren kasuan, azaldu dutenez, bakarrik dauden atzerriko adingabeei lotutako zenbait jarduketari buruzko esparru protokoloarekin bat etorriz jokatzen da, Lehendakaritzako Ministerioko idazkariordetzaren 2014ko urriaren 13ko Ebazpen bidez onartutakoa. Adingabea edo ustezko adingabea berehalako harrerarako zentroan sartutakoan, identifikazio eta aipamen mekanismoak martxan jartzen dira, dokumentatuta egon zein ez. Aurreko informazioa biltzen da, poliziaren dokumentaziotik eta familia eta gizarte identifikazio datuetatik, Gizarte Ongizaterako Foru Erakundeko Adingabeak eta Familia arloan egindako lehenengo elkarrizketa batean, betiere interprete baten laguntzarekin. Informazio hori Adingabeen Fiskaltzari eta Gobernuaren Ordezkariordetzari jakinarazten zaio. Azaroan prozedura berri bat jarri zen martxan; araudi erregulatzailean eta esparru protokoloan ezarritakoa bermeekin betearazteaz gain, agiririk gabeko gazteak zehazteko kudeaketak azkartzea du helburu. Ondorioak hurrengo hilabeteetan antzemango dira, eta erakunde honek tentuz egingo dio jarraipena.
Pasaporteetako jaiotza datuen egiazkotasunari dagokionez zentzuzko zantzuak ote dauden Adingabeak eta Familia Arloak aztertzen du (eta halaxe justifikatzen ditu Fiskaltzaren aurrean). Beste bi lurralde historikoetan egiten den lanetik bestelakoa da honako hau, besteetan Polizia Nazionalak egiten baitu Bakarrik dauden Atzerriko Adingabeen Erregistroari kontsulta egin ondoren eta adingabeak aurkeztutako informazioa eta dokumentazioa ikusita; Fiskaltzari jakinarazten dio, adingabea edo adinez nagusia izatea edo, hala badagokio, aurkeztutako dokumentazioa zalantzan jartzen duten arrazoiak argudiatuz. Edonola ere, esparru-protokoloko seigarren paragrafoko 2. puntuan jasotako zantzuak ere balioesten ditu Polizia Nazionalak lurralde horietan. Puntu honetan horrela jokatzeari buruzko hausnarketarako deia egin behar da, doktrina jurisprudentzialari erreparatuz, Auzitegi Gorenaren Areto Zibilaren 2014ko irailaren 23ko Epaiaren ondoren (1382/2013), erabakigarria izan baitzen gai horri buruzko ondorengo epaietarako, horietako batzuek berariazko eragina daukate Adingabeen Kontseiluan (2015eko uztailaren 1eko TS 5169/205 autoa eta Auzitegi Gorenaren 2015eko otsailaren 11ko 1004/2015 autoa).
Horri dagokionez, Arabako Foru Aldundiak zehaztu du adina zehazteko proba eskaerak, pasaportea izan arren (ez beste edozein dokumentazio mota ez identifikagarria), oso kasu zehatz eta puntualetan egiten dela, hain zuzen ere, honako hauetan:
• Agirian jasotako adinaren eta itxura fisikoaren artean desberdintasun argi eta deigarria egotea;
• Poliziaren agirietan jasotako datuak eta emaitzak pasaportean jasotakoarekin erkatuta erabat kontraesankorrak direnean.
Irizpidea Auzitegi Gorenaren jurisprudentzia doktrinan jasotakoarekin bat datorrela uste da; “proportzionaltasuneko judizioa egin behar da, eta dokumentua fidagarria ez dela pentsatzeko arrazoiak ongi aztertu behar dira; horregatik, adina zehazteko probetara jo behar da”. Hala, hasieran aipatutako kudeaketa lanak egin ondoren, eta bertan emandako datuak haztatu eta gero, orduan eskatzen zaio Fiskaltzari esku hartzeko, probak egite aldera; nolanahi ere, ez badu beharrezkotzat jotzen edo justifikatuta ez badago, ez onartzea gerta daiteke.
Bizkaiko Foru Aldundiak ere gorago aipatutako esparru protokoloaren arabera jarduten du. Azaldutakoaren haritik, adingabea lokalizatzen denean, edo ondorengo egunetan, kontsulta egiten zaio Polizia Nazionaleko Bakarrik dauden Atzerriko Adingabeen Erregistroari (eta erregistratu egiten da, erregistratu gabe egon bada, eta AIZ ematen zaio). Nolanahi ere, badirudi atal horretan oraindik arazoak daudela; izan ere, estatuan aurkitutako adingabe atzerritar oro idatziz eta modu fede emailean jaso behar bada ere, Bizkaira iristerakoan erregistratu gabe ageri diren adingabeak daude oraindik, nahiz eta estatuaren beste babes sistema batzuetan artatu dituztela jasota egon.
Araban ez bezala, Polizia Nazionala, bere irizpide propioetan oinarrituz, Fiskaltzari eskatzen dio adina zehazteko probak egiteko. Hala,“pasaporteko edukia faltsua, akasduna edo iruzurrez egindakoa dela pentsatzeko zentzuzko zantzuak egotea Polizia Nazionalak zehaztu ohi du”. Foru Aldundiak Fiskaltzari eskatuko dio adina zehazteko probak egiteko, neurrizko denbora pasa ondoren, adingabeak agiririk lortu ez duenean edo adingabeak eurak jakinarazten duenean ezin izango dituela bere identifikazio-agiriak eskuratu.
Gipuzkoan protokolo propioa daukate, Gipuzkoako Lurralde Historikoko Bakarrik dauden Adingabe Atzerritarren Protokoloa; 2014ko azaroan eguneratu zuten, esparru protokolo onartu berria aintzat hartuta. Eguneraketa prozesua Fiskaltzak berak gidatu zuen, eta probintziako Fiskaltzak (Atzerritartasun Atala), Foru Aldundiko Gizarte Politika Sailak (Haurtzaro eta Nerabezaro Zerbitzua), segurtasun kidegoek (Polizia Nazionala, Guardia Zibila, Ertzaintza eta Donostiako Udaltzaingoa), Gobernu Ordezkariordetzak, Donostia ospitaleak eta Lege Medikuntzako Euskal Institutuak ere parte hartu zuten. Aipatutako Gipuzkoako protokoloarekin bat etorriz, adina zehazteko okerreko datuak edo datu ez fidagarriak edo faltsutasun zantzuak justifikatzea segurtasun kidegoen betebeharra da. Horrela, polizia jarduleak adina zehazteko probak egiteko baimena eskuratzeko xedez Fiskaltzari bidali behar dion dokumentazioan, besteren artean, adin txikikoa edo adin nagusikoa dela zalantzan jartzeko, edo, bestela, aurkeztu den dokumentazioa zalantzan jartzeko arrazoiak azaltzeko idatzizko agiria ageri da. Aipatu protokolo markoaren seigarren atalaren 2.puntuan jaso dira atzerriko agintaritzek jaulkitako jatorrizko pasaporteen edo bidaia-dokumentuen baliagarritasuna zalantzan jartzeko orduan indar polizialek kontuan hartzen dituzten inguruabarrak.
Puntu honetan nabarmendu behar da esparru protokoloan azaldutakoarekin bat etorriz jardun bada ere, gogoratu behar dela aipatutako protokoloaren aurkako errekurtsoa aurkeztu zela, hain zuzen ere aplikatzea Auzitegi Gorenarena doktrinaren aurkakoa dela uste zelako.
Gipuzkoako protokoloan badira erakunde honek bereziki nabarmendu nahi dituen beste bi datu ere. Araban eta Bizkaian premiazko harrera zentrora eramandako gazteak hezitzaileekin batera egoten dira kudeaketa guztiak egiterakoan; Gipuzkoan, berriz, polizia jardulea da adingabeak lagundu eta beharrezko leku guztietara eramaten dituena (Donostia ospitalea, Lege Medikuntzako Euskal Institutua, Fiskaltza), adina zehaztu arte. Gipuzkoako Aldundiak esan duenez, adingabeei polizia eta osasun arloko langileek lagundu izanak ez du orain arte arazorik eragin, eta adingabeen eskubideen berri emateko informazioa eta arreta nahikoa izatea bermatzen dela ulertzen da; hala ere, erakunde honen iritziz, gomendio orokorrean azaldu bezala, egokiagoa da adingabe horiei une oro hezkuntza langileek laguntzea.
Egiten diren proba erradiologikoei buruzkoa da bigarren datua. Diotenez, Lege Medikuntzako Euskal Institutuak parte hartu du protokoloa egiteko orduan. Protokoloan adierazi denez, karpoaren proba erradiologikoa egiten da, eta 17 urte dituela adierazten badu bakarrik egiten da, gero, ortopantomografia. Informazio hori ez dator bat Lege Medikuntzako Euskal Institutuak berak emandakoarekin; 2015eko erantzunean erradiografia ezarriak aipatu zituen, esaterako ortopantomografia eta karpoaren proba erradiologikoa, eta, kasu guztietan, klabikulako erradiografia, beharrezkoa izanez gero. Protokoloan ez da argi geratzen Lege Medikuntzako Euskal Institutuak kasu guztietan esku hartzen duen, “Fiskaltzak aldez aurretik erabakitzen duenean” jaso baita.
Prozesuaren bermeak dira, berriro ere, erakunde honen kezken iturri, karpoaren erradiografia bakarra (arraroa baita adin zehatza ematea, adin-tarteak adierazten baititu) erabakigarria izan baitaiteke haurrak babesteko sistematik at geratzeko. Gai honen aurrean Gipuzkoako Fiskaltzak erantzun zuen Lege Medikuntzako Euskal Institutuak kasu guztietan erantzuteak adina zehaztea atzeratuko lukeela; izan ere, auzitegietako medikuntza langileek daukaten lan metaketa dela bide, ezingo lituzkete presazko izaeradun gazteak aztertu. Azaldu denez, protokoloan ez da eskatu auzitegiko sendagileak esku hartzea, baizik eta osasun arloko langile espezializatuek. Ulertzen dutenez, parte hartzen duten Osakidetzako langileak, kasu honetan erradiologoak, betebehar hori egiteko kualifikatuta daude. Une honetan, zalantzak daudenean baino ez dute egiten Lege Medikuntzako Euskal Institutuak esku hartzeko eskaera. Berriz ere nabarmendu dutenez, epeak luzatu egingo lirateke aipatutako erakundeak esku hartzeko eskatuz gero.
Pertsona horiek aurkitzeko eta harrera emateko prozesuan inplikatutako eragile guztien arteko beharrezko lankidetza eta kolaborazioaren garrantziari buruzko lehenengo atal hau bukatzeko, berriz ere Gizarte babesik gabeko haur eta nerabeentzako egoitza harrerako baliabideak arautu zituen uztailaren 8ko 131/2008Dekretuko seigarren xedapen gehigarria gogoratu behar dugu, bertan aurreikusi baitzen bakarrik dauden adingabe atzerritarren premiazko harrerarako jardun protokolo komun bat prestatzea. Berriz ere nabarmendu nahi dugu protokolo hori Euskal Autonomia Erkidego osorako komuna izan behar dela, zerbitzuen kokapenaren arabera lurralde historiko bakoitzeko beharrezko aldagaiak errespetatuz, baina irizpide, berme eta eskubide berberak txertatuz.
Foru zerbitzuek gai honi buruz dauzkaten iritziak askotarikoak dira. Arabak ez du adierazpenik egin; Bizkaia, berriz, bat dator Arartekoarekin hiru lurraldeetarako protokolo komuna orain garatzeko premian eta erakundez gaindiko mailei dagokienez (bakarrik dauden adingabe atzerritarren fenomenoan inplikatutakoak). Egia da ez dagoela babes sistema kudeatzen duten administrazioak lotzeko harrera protokolo komunik, 2014ko urriaren 13ko Ebazpena (esparru protokoloa) ez baita loteslea sinatzen ez bada, eta Euskadin protokoloa aurreikusi zuen seigarren xedapen gehigarria ez da gauzatu, adostasuna lortu eta esfortzu handia egin arren. Gipuzkoako lurraldearen iritziz, hiru lurralde historikoetarako protokolo komun batek ez luke inolako hobekuntzarik ekarriko; hala ere, Eusko Jaurlaritzak lan honetarako aldundiei dei egiten badie, orduan Gipuzkoako Aldundiak kolaboratu egingo luke, beste aldi batzuetan egin duen moduan.
Gipuzkoako Fiskaltzarekin izandako bileran azaldu zenez, Euskadin protokolo bateratu bat izan ahal izateko hiru fiskaltzen artean akordio bat lortzeko aukera aztertzen ari dira.
2.3.5. b) Bermeak eta eskubideak betetzea
Kapitulu honetako intereseko elementu bat Fiskaltzak igorritako adina ezartzeko dekretua aldatzeko aukerarekin lotuta dago. Adina ezartzeko dekretuaren helburua da, datu fidagarririk ez dagoenez, beharrezko informazioa eskuratzea adingabearen babesa erabakitzeko edo ez. Behin-behineko neurri bat da eta egoera berriengatik alda daiteke. Beraz, geroago igorritako pasaportea egotekotan, egiazkoa bada gailentzen dena, aldatuko litzateke, zailtasunik gabe. Horretarako, Fiskaltzari jakinarazi beharko litzaioke, pasaporte bat edo beste identitate-dokumentu bat dagoela jakin dezan, jasotako datuak ezagutzeko eta aldaketa formalki eskatzeko. Eskaera hori egin dezake interesdunak berak edo nerabearen zaintza duen foru zerbitzuak, besteak beste. Erakunde honek jakin izan duenez, kasu batzuetan, Gipuzkoako Foru Aldundiak ez du eskatu fiskaltzaren dekretua aldatzeko, gaztea ukitzen duen dokumentazioan data beti aldatzen badu ere. Fiskaltzaren dekretuaren informazioa geroago dokumentazioak ziurtatutako adinera egokitzeko zalantzarik eta arazorik ez dagoenez, egokia izango litzateke aldaketa horiek eskatzea, errotik saihesteko etorkizunean egon daitezkeen arazo administratiboak.
Zaintza edo babesa fiskaltzaren dekretuan oinarrituz eteten denaren jakinarazpenari dagokionez, Arabako Foru Aldundiaren jarduna bat dator horren inguruan egindako gomendio orokorrarekin. Gazteari hitzordua ematen zaio Gizarte Ongizateko Foru Institutuaren Adingabearen eta Familiaren arloan. Bertan, bere erreferentziazko teknikariak edo Arabako Adingabearen Kontseiluaren lege-aholkulariak, gaztearen ama hizkuntzako interprete baten laguntzaz, bere adin nagusitasuna ezartzen duen fiskaltzaren dekretuaren edukia jakinarazten dio, baita horren ondorioak ere, egoitza-baliabidean ematen ari zaion arretari dagokionez. Harrera eteten duen ebazpena ematen zaio. Era berean, jakinarazten zaio, egoitza-harrera eteteko neurriaren aurkako errekurtso bat jartzeko eskubidea duela. Hala, aurkaritza-demanda jartzeko epeen inguruko beharrezko informazioa ematen zaio eta doako justizia eskatzeko Orientazio Juridikoko Zerbitzu bat dagoela eta hori non dagoen adierazten zaio. Jakinarazpenaren unea ezartzeko, Gasteizko Udalaren erantzuna izan arte itxaroten da, udal-baliabideetan plazak daudela bermatuz. Izan ere, bertan emango diote harrera haurtzaroa babesteko zentrotik irteten denetik.
Bizkaian, ez dugu ikusi burututako jardunbidean idazki honetan aipatutako gomendioarekin bat ez datorren elementurik dagoenik. Izan ere, aldundiak berehalako arreta eteteko Foru Agindua ematen du (Behin-behineko zaintzari buruzko uztailaren 28ko 26/2015 Legearen ostean), baita egoitza-baliabidean zaintza emateko ere. Zentroko hezitzaileek edo kasuaren koordinatzaileak formalki jakinarazten dute etenaldia eta errekurtso bat jartzeko aukera. Nolanahi ere, Foru Agindua egin baino lehen, Haurrak Babesteko Zerbitzuak Fiskaltzaren dekretua jasotzen duenean gazteari horren edukiaren berri ematen dio, bai eta prozesuaren hurrengo urratsena ere. Erakunde honek adierazi du kezkatuta dagoela gazteari ematen zaion informazioak eta elkarrizketaren garapenak eragin handia izango dutelako bere erabakietan. Horri dagokionez, foru zerbitzuak zehaztu du ahalik eta jakinarazpenik zehatzena egiten dela eta beti aipatzen dela errekurtso bat jartzeko aukera. Horrez gain, orientazioa ematen zaie gizarteratzea babesteko programak ezarrita dituzten erakundeei. Era berean, argi uzten da egoitza-baliabidean egon daitekeela dagokion foru agindua jaso arte. Izan ere, gazte horietako askok hori egiten dute.
Gipuzkoako Foru Aldundiak 2015ean hobekuntza batzuk egin zituen; izan ere, zaintza-neurriaren etenaldia jakinarazteko alderdi horretan hobekuntza horiek egiteko proposatu zitzaion. Horrela, adingabeen babesa eta zaintza hartzeko emandako administrazio-ebazpen guztiek beren-beregi zehazten dute xedapen-atalean neurri horiek automatikoki etengo direla arreta jasotzen duen pertsonak adin-nagusitasuna betetzen duenean. Hala ere, ordutik aurrera, gazteari ezarritako neurria eteten dela idatziz jakinarazteko izapide gehigarria egiten da. Babeseko teknikariak behar bezala dokumentatzen du izapidea.
Ez-ohiko egoerengatik egoitza-baimena emateko gomendioa egin da, adin-nagusitasuna bete bada eta babes-zerbitzu batek tutoretza, zaintza edo behin-behineko babesa izan badu, bai Araban, bai Bizkaian. Gomendio horren igorpenaren balorazioari dagokionez, azpimarratu dute apirilaren 20ko 557/2011 Errege Dekretuak onetsitako urtarrilaren 11ko 4/2000 Lege Organikoaren Araudiaren 1. ataleko 198.artikulua hartu behar dela kontuan; horrek hauxe dio:“horrek, hau da, babes-erakundeak gomendio bat egin dezake”. Ez du adierazten beharrezkoa denik txosten deskribatzaile bat egitea, ezta gaztearen aprobetxamenduaren egokitasunaren inguruko jarrera arrazoitzea ere, Arartekoak uste duen bezala. Hala eta guztiz ere, adierazi dute, kasu guztietan, txostenaren igorpenaren inguruko erabakia banaka hartzen dela, honako elementu hauek balioztatuz: gaztearen egoerak, bere bilakaera eta baliabideen aprobetxamendu-maila, bere integrazioa errazten duten gaitasunak garatzeko.
Arabaren kasuan, ulertzen da, oro har, 6 hilabete inguruko egonaldia behar dela irizpide orokor horrek aipatzen duen adingabearen bilakaera balioztatu ahal izateko. Aldeko txosten bat egiteko behar adina daturik edo datu positiborik ez duten kasuetan, ez zaio gomendiorik egiten Gobernuaren Ordezkariordetzari. Bizkaiak, denbora zehatza ezartzen ez badu ere, adierazten du ezin dela “egoitza-zentroan programatutako prestakuntza-ekintza eta jardueretan behar bezala parte hartu” duen jakin harreran egondako denbora nahikoa ez bada prestakuntza-ekintzetan eta programatutako jardueretan parte hartzeko. Edonola ere, gazteak eskatzen badu, dokumentua igortzen da, parte-hartze eta aprobetxamendu-maila adierazten ez bada ere. Gipuzkoak adierazi du kasu guztietan egiten dela horrela, salbuespenik gabe, adingabeak harrera-egoitzan egin duen denbora edozein izanik ere.
Azkenengo kontu bat honen ingurukoa da: Gobernuko Ordezkariordetzak egiten ari diren interpretazioa egoitza-baimena eskatzeko ezarritako tutoretzako 9 hilabeteen inguruan (Espainian bizi diren atzerritarren eskubide eta askatasunei buruzko urtarrilaren 11ko 4/2000 Lege Organikoaren Arautegiaren 196.1 artikulua -apirilaren 20ko 557/2011 Errege Dekretua-). Hala, epe hori gutxieneko epe gisa ezarri dute. Arartekoak duen informazioa da Gipuzkoako Gobernuaren Ordezkariordetzak ez dituela egoitza baimentzeko eskaerak onartzen tutoretzako 9 hilabete egiaztatzen ez badituzte. Kasu guztietan ez denez tutoretza-epe hori betetzen, adin-nagusitasunagatik tutoretza eten ostean eskatzera behartuta egoten dira. Kasu honetan, hiru hilabeteko epean eskatu behar da pasaportea igortzen denetik. Horrez gain, bizitza-baliabideak eta foru zerbitzuko txostena egiaztatu behar dira, besteak beste.
Estatuko Fiskaltza Nagusiaren 2015eko Memorian (III kapituluaren 4.7.6 atala) jasotzen da interpretazio hori Estatuko beste leku batzuetan ere egiten ari dela. Hori dela-eta, Kordobako Gobernuaren Ordezkariordetzak kontsulta bat egin zion Barne Ministerioari (Immigrazio eta Emigrazioen Idazkaritza); horrek erantzun zuen gehieneko epetzat hartu behar dela.
2016ko irailean Gipuzkoako Fiskaltzarekin izandako bileran, erakunde honi jakinarazi zion kontuan hartuko zuela eta jardunbide horren inguruko informazioa eskatuko zuela.
Araban, egoitza-baimena eskatu ohi da babes-erakundeak adingabearen tutoretza daukanean eta hori dokumentatuta dagoenean. Gobernuaren Ordezkariordetza modu positiboan erantzuten ari da eskaera horien aurrean, bederatzi hilabete horiek baino lehen gutxi egin badira ere. Izan ere, gehienak dokumentatu gabe joaten dira eta jatorrizko herrialdean dauden senideek zailtasunak dituzte beharrezko dokumentazioa biltzeko. Hala, dokumentazio horrekin eta aurretiazko hitzorduarekin aurkeztu behar dira jatorrizko herrialdeen Enbaxada eta Erakunde Kontsularretan. Adierazi beharra dago erakunde horiek ez dutela eskatutako dokumentazioa gustatuko litzaigukeen bezain azkar igortzen egoitza-baimena lortzeko prozesuarekin jarraitu ahal izateko.
Bizkaian ez da tutoretza hartu zenetik 9 hilabete igaro arte itxaroten egoitza-baimena eskatzeko; izan ere, eskaera hori adingabeak beharrezko dokumentazio guztia aurkeztu eta berehala egiten da.
2.3.5. c) Gizarte-laguntzaren edota haurrak babesteko baliabideetatik irteteko desbideratze egokiaren garrantzia
Segimendua egiten ari garen gomendio orokorrean, gogoeta nahikotxo adierazten dira, emantzipazioan laguntzeko programen elementuei buruzkoak (behar adina baliabide ekonomikoak -”merkatuko” kostua estaltzen dutenak- oinarrizko beharrak, ostatu-beharrak eta mantenuaren estaldura bermatzeko), baita baliabide horiek jasotzeko moduari buruzkoak ere. Horrez gain, adierazten da prozesuan zehar erreferentziazko laguntza egonkorrak funtsezko papera duela eta garrantzitsua dela “arreta jarraitua” bermatzea, zerbitzu desberdinetako profesionalen lan partekatuak desbideratze soil baten gutxieneko baldintza baino berme gehiago eskaintzeko.
Araban, babeseko foru zerbitzuak arreta ematen dien adingabe guztiek, estatukoak edo atzerrikoak izan, irteteko banakako programa bat dute, aurretiaz banakako hezkuntza-planean landutakoa. Harreraren Ondoko Jarraipenaren Programa bitarteko baliabide bat da eta gizarte-zerbitzu orokorretarako edo bizitza independenterako pasabidea errazten du; horrez gain, bizitza autonomoan gidatzen, orientatzen, laguntzen eta aholkatzen dituen hezkuntza-jarraipena egiten die. Hala eta guztiz ere, gazte guztiak ezin dira horretara sartu. Harreraren Ondoko Jarraipenaren Programatik kanpo geratzen diren gazteak Gasteizko Udaleko udal-baliabidetara sartzen dira; baliabide horiekin koordinazioa dago, 2014an bi erakundeen artean eratutako protokoloaren arabera: Laguntzarik gabeko atzerriko adingabeen inguruko Udalaren eta Gizarte Ongizateko Foru Institutuaren arteko Protokoloa. Adingabearen eta Familiaren Arloa Gizarte Kontuen eta Adineko Pertsonen Udal Sailarekin koordinatzen da, gizarte-txosten bat igorriz edo zuzenean zailtasun bereziko egoeretan. Hala, bermatzen da, nolanahi ere, adingabeen baliabidean baja ez ematea ondorengo momentuan estaldura edo beste aukera bat eskaini gabe. Hala eta guztiz ere, Udalaren Gizarte Larrialdietarako Zerbitzura sartzen dira; bertan, oro har bazterketa egoeran edo bazterketa-arriskuan dauden pertsona helduentzat aurreikusitako baliabideak eskaintzen zaizkie.
Babes-erakundeak ustezko adingabe gisa arreta eman dien kasuetan, adina ezartzeko probak egin ostean, Dekretu Fiskal batean oinarrituz adinez nagusiak direla jotzen bada, ez da beharrezkoa izango irteteko banakako plan bat eratzea, ezta segimendua egitea eta babesa ematea ere. Izan ere, pertsona horiek adinez nagusiak dira. Hala eta guztiz ere, gure lurraldean geratu nahi dutela adieraztekotan, Udalaren eta Gizarte Ongizateko Foru Institutuaren Protokoloan jasotzen den bezala, udal gizarte-zerbitzuetara ere bideratuko zaie.
Bizkaian, laguntzarik gabeko atzerriko adingabeak Mundutik-Mundura programara eta emantzipazioko Helduz programara bideratzeko protokoloak daude. Gaur egun, programa horiek berrikusten ari dira, hain zuzen ere, Haurtzaro Zerbitzuan jasotako arretatik Gizarteratzeko Zerbitzura ahalik eta modu artikulatuenean igarotzen direla bermatzeko (egun sail desberdinetan daude zerbitzu horiek). Hala ere, jakina den bezala, tutoretzapean egon diren laguntzarik gabeko atzerriko adingabe guztiak ez dira aipatutako programetara sartzen. Programa horietara sartzeko irizpideren bat betetzen ez dutenentzat, plaza bat izapidetzen zaie Bilboko Udal Aterpetxean eta Hemen programa dagoela eta non dagoen jakinarazten zaie. Erakunde honek aurretik adierazi duen bezala eta aurten Arartekoaren 2016ko apirilaren 14ko Ebazpenean eta 2016ko apirilaren 19ko Ebazpenean adierazi duen bezala, programa honek ematen duen arreta ez da kapitulu honetan aipatutako 5/2013 Gomendio Orokorrean proposatutako mailara heltzen.
Oinarrizko beharren estaldurari dagokionez, ez da aldaketarik egon bulego honen aurreko urteetako txostenetan jasotako informazioari dagokionez. Bertan, gizarteratzeko laguntza bereziak aipatzen ziren; nolanahi ere, laguntza horiek gizarteratzeko eta laneratzeko prozesuekin lotutako banakako arreta-planetan oinarritzen dira. Halaber, laguntzen inguruko hausnarketa egiten ari da; horren helburua da laguntzak erabiltzaileek dituzten gizarteratzeko behar anitzekin gehiago lotzea. Horrez gain, Bizkaiko Foru Aldundiak azpimarratu du gazte horiek gainerako herritarrek dituzten baldintza berak dituztela, gizarte-bazterketa arriskuan edo egoeran dauden pertsonentzat eskuragarri dauden egoitzako, eguneko arretako baliabideetara eta gizarte-hezkuntzako baliabideetara sartzeko. Izan ere, baliabide horietako ohiko onuradunak dira, bereziki eguneko arreta-zentroenak eta laneratzearen aurreko lantegienak.
Gipuzkoan diru-sarrerak bermatzeko laguntza bertan behera utziko da modu mailakatuan (ekainaren 28ko 14/2016 Foru Dekretua) eta hori berri txar bat da erakunde honentzat. Izan ere, erakunde honek behin baino gehiagotan adierazi du laguntza hori positiboa dela eta jardunbide egokitzat ere hartu du. Laguntza horrek ahultasun egoeran dauden eta erreferente heldurik ez daukaten gazteen talde batentzako beharrezko euskarria eman izan du (bai ekonomikoa, bai soziala, lan-plana eta hezkuntza-plana ere jasotzen baititu), hau da, babesgabe dauden haurrentzako gizarte-baliabideetatik atera diren baina bi urtetik beherako tutoretza eduki duten gazte horientzat. Nolanahi ere, emantzipazio-pisuak mantenduko dira (98 plaza Gipuzkoan sakabanatutako 18 pisutan) eta 18tik 23 urtera bitarteko gazteentzako laguntza ekonomikoak ere bai. Izan ere, ehunaka gazteek jasotzen dituzte laguntza horiek hilero.
Emantzipazioa babesteko programei dagokienez, Arartekoak adierazi nahi du, badakiela gazte horien beharrei ematen zaien erantzuna gizarteratzeko zerbitzuetatik ematen dela neurri handi batean. Hori gorabehera, ezin dugu ahaztu horien beharrak eta profila ez direla zehazki bazterketa-egoeran dauden beste pertsona batzuen berberak. Argi dago gazte horiek gainerako heldu gazteek dituzten emantzipaziorako behar berberak dituztela (enplegua, etxebizitza, trebakuntza...), baina ez dute familiarik, gure gizartean babes eta segurtasun sare bat dena. Izan ere, familia da benetako euskarria bizitza autonomoko proiektu pertsonaletan aurrera egin ahal izateko. Hain zuzen ere, familiarik ez dutenez, horien ahultasuna nabarmen areagotzen da eta bestelako babesik izango ez balute, bazterketa-arriskuko egoera horrek bazterketa-egoera konplexuago eta larriagoetara eramango lituzke. Egiaztapen horretatik bi ondorio ateratzen dira:
• Lehenik eta behin, egiaztatu egin da pertsonen bizitza-prozesuak berme handiagoekin oinarritzeko behar garrantzitsuetako batzuk ez direla gizarte-zerbitzuen eskumen nagusia. Horrela, gazte horiek gaitasun pertsonaletan eta harremanetarako gaitasunetan arazorik ez duten pertsonak dira. Hala ere, etxebizitza bat, lanpostu bat eta gaitzen dituen prestakuntza lortzeko zailtasunak dituzte. Eginkizun horretan, beste erakunde batzuek ere hartu behar dute pertsona horien eskubideekiko konpromisoa.
Hala, zailtasun horietako bat aipatzen zen txosten honen Hezkuntzaren atalean: Oinarrizko Lanbide Prestakuntza sortzearekin, gaikuntza mugatu da otsailaren 28ko 127/2014 Errege Dekretuan adierazitako terminoetan. Horrez gain, mugapen horretan Hasierako Gaikuntza Profesionaleko Programen desagerpenak eragin du. Gabezia horren aurrean, foru zerbitzuak zenbait ekimen abiarazten ari dira:
- Araban, prestakuntza-prozesuak abiarazi dira zentroetan (alfabetatzea, eginkizun instrumentalak ikastea, etab.) eta inguruan eskaintzen diren baliabideetan (herri-kulturako zentroak eta gizartetxeetako ikastaroak).
- Bizkaian, ofizialak ez diren hizkuntza-murgiltzeko berezko ikastaroak edo lantegi okupazionalak (lorezaintza, mantentze-lanak, etab. ), besteak beste. Hurrengo ikasturtean matrikulatu ahal diren kasuetan, etorkizuneko edukiak indartzeko ikasgaiak ematen dira. Era berean, diru-laguntzak eman zaizkie irabazteko asmorik ez duten erakunde batzuei, trebatzera zuzendutako jarduera batzuk egiteko, babesgabetasun egoeran dauden nerabeen laneratzeko. Neurri handi batean, nerabe horien artean daude atzerriko adingabeak.
- Gipuzkoan, harremanetan jarri ziren Hezkuntza Sailarekin; sail horrek, zailtasunak ezagutzen zituelarik, lan-aukera bat proposatu zuen. Aukera hori, 2.2.2. c) puntuan adierazi den bezala, gaur egun oraindik ez da ezarri, horren arrazoiak zeintzuk diren ez dakigun arren.
Argi dago ekimen horiek ez direla nahikoa adingabe horien hezkuntzarako eskubidea bermatzeko. Hortaz, erakunde honek Hezkuntza Sailari eta Enplegu eta Gizarte Politiketako Sailari -enplegurako prestakuntza azpisistemaren arduraduna- berriro ere eskatuko die behar horiei erantzuteko konponbide egonkorrak emateko.
• Bigarrenik, gizarteratzeko zerbitzuek arreta ematen diete bazterketa-arriskuan dauden pertsonak direlako. Beraz, horiei zuzendutako programek, gutxienez, dituzten behar espezifikoetara zuzendutako erantzun bat eman behar diete. Nolanahi ere, behar horiek bazterketa-egoera larrian dauden beste pertsonek dituzten behar desberdinak dira. Hain zuzen ere, gomendio orokorrean emantzipazio-programen osagai gisa aipatzen diren elementuetako batzuek espezifikotasun hori kontuan hartzen saiatzen dira.
Emantzipazioa eta, oro har, gizarteratzea babesteko zerbitzu eta programen inguruko azkenengo ohar bat egingo dugu. Orain arte diseinatutako Gizarte Zerbitzuen Mapa desberdinetan islatuta dagoenaren arabera, aldaketa handiak egitea aurreikusita dago, erakunde eskudunei, lurraldeko banaketari eta estaldura-mailak areagotzeari dagokienez. Beraz, hausnarketa eta antolamendu prozesuan gaude eta baliteke une egokia izatea paragrafo hauetan adierazitako hausnarketak kontuan hartzeko.
2.3.5. d) Pasaporteak itzultzea dokumentuen faltsutasunagatik salatutako prozeduretan
Aipatu dugun gomendio orokorraren segimendutik kanpo, 2015eko amaieran, erakunde honetan kexen multzo bat aurkeztu zen. Horien bidez, jakinarazi zen, dokumentuen faltsutasunagatik burututako eta delitua ez egoteagatik artxibatutako salaketa-prozeduretan, pasaporteak ez zirela itzultzen. Horrek titularrak kaltetzen zituen identifikatzeko dokumentaziorik ez zutelako.
Kontu hori dela eta, Arartekoko langile batzuek zenbait bilera izan dituzte Fiskaltzarekin eta Gobernuaren Salarekin. Bilera horietan, pasaportea ez itzultzeak dakartzan zailtasunak jakinarazi dira eta horrela sortzen den paradoxaren berri eman da. Izan ere, pasaporte berriak entregatu ez den pasaportean jasotako eduki bera dauka. Nolanahi ere, arazo hori Gipuzkoan soilik agertu zenez, lurralde horretako Fiskaltzarekin izandako bileran jorratu zen. Fiskaltza horrek jakinarazi zuen pasaporteak ez direla itzultzen uste osoko pieza bat direnean, hau da, pasaportea manipulatu denaren zentzuzko seinaleak daudenean. Hala, seinale horiek formalak dira, ez materialak. Kasu honetan, arazoa ez zen hori; beraz, arraroa zen. Edonola ere, pasaportea ez itzultzea ezartzen duen ebazpenaren aurka errekurtso bat jar daiteke Probintzia-auzitegiaren aurrean egoera hori ematen zen kasu zehatzak aztertu ondoren, egiaztatu zen une horretan ebatzita zeudela edo prozesuan zeudela egoitza judizialean. Hala eta guztiz ere, txosten hau bukatu denean, Arartekoak ez daki benetan pasaporteak titularrei itzuli zaizkien.
2.3.5. e) Informazio-tratamendua
Joan den urtean, Herriaren Defendatzaileari bideratutako jarduketa bat adierazi zen. Izan ere, jarduketa horrek Poliziaren Zuzendaritza Nagusiak informazioa tratatzeko moduarekin, eta zehazki, Gipuzkoako Poliziaren Zuzendaritza Nagusiak argitaratutako prentsa oharrarekin izan du zerikusia. Ekainaren 10ean argitaratutako eta hedabideetan oihartzuna izan duen prentsa-oharrean (Diario Vasco, 2015-06-11), immigrazioak, eta zehazki, bakarrik dauden adingabe atzerritarren kolektibo ahulak gizartean duen irudiari eragiten dieten adierazpenak egin dira. Prentsa-oharrean aipatu da frogatu ez diren delituak egitea eta dei efektua egotea bezalako balorazioak sartu dira.
Arartekoaren iritzia Herriaren Defendatzaileari helarazi diogu. Izan ere, esan diogu jokabideak auzipetzea auzitegien ardura dela eta, poliziak etorkinen jarduerei buruz ematen dituen informazioei dagokienez, komenigarria dela irizpide arduratsua eta zuhurra izatea, informazioa diskriminazioa eragiteko, errepikatzeko eta indartzeko tresna bihurtzea saiheste aldera.
2016an, Herriaren Defendatzailearen bulegoak erakunde honi erantzun zion; hala, jakinarazi zion jarduketa ugari burutu dituela erakunde eskudunekin hedabideek immigrazioaren inguruan egiten duten tratamenduari dagokionez. Horrez gain, azpimarratu zuen beharrezkoa dela Konstituzioaren 20. artikuluak jasotzen duen informazio-askatasuna diskriminazioaren eta intolerantziaren prebentzioarekin uztartzea. Poliziaren Zuzendaritza Nagusiari helarazi diot Ministerio Fiskalari dagokiola adin-nagusi edo adingabe izaera ezartzea identifikazio-dokumentaziorik ez dagoenean edo aurkeztutako dokumentazioaren inguruko zalantza zentzudunak daudenean. Ministerio Fiskalak hori egiten du adina ezartzeko dagokion dekretua emanez, behin espedienteko datu guztiak aztertuta; datu horien artean, besteak beste, proba oseometriko eta erradiologikoak daude. Horrez gain, adierazi du zuzendaritza nagusiari jakinarazi zaiola kasu zehatzetako batzuen egoera (Txosten Orokorraren III.08 kapituluaren 4.1.1 puntua ikusi), oharrean jakinarazitako bestelako egoeran daudenak. Era berean, adierazi da prentsa-oharrak ziurtzat jotzen duela herritar atzerritarrek pasaporteak faltsutzen dituztela eta horien herritartasuna aipatzen du, errugabetasun-presuntzioa eta kontu horren inguruko ebazpen judiziala emateke dagoela kontuan hartu gabe. Azkenik, erakunde horri gogorarazi dio kautela bereziarekin jokatu behar dela adingabeen edo ustezko adingabeen edo atzerritarren taldea bezalako beste talde batzuen datuak ematerakoan; izan ere, pertsona edo talde horiek estigmatizatu daitezke legez kontrako jarduerekin lotzean eta pertsona horien inguruko estereotipoak eta aurreiritziak sortzea edo sustatzea saihestu behar da.
Erakunde honen jarduketa eta, horrenbestez, Herriaren Defendatzailearena eragin zuen egoerari dagokionez, Gipuzkoako Foru Aldundiaren jarduketa positiboa izan dela azpimarratu behar da, uneoro mantendu zuelako adingabeei emandako arreta. Izan ere, errugabetasun-presuntzioa dela-eta, zigortuak izan arte, adingabeak ziren ondorio guztietarako. Horrez gain, prozedura penalean agertzen saiatu zen baina ukatu zioten, pertsona horiek helduak zirela jo zelako.
2.3.6. Genero-indarkeria jasan dezaketen haurrak eta nerabeak
Adierazi dugun bezala, 2015eko uztaileko legegintza-aldaketaren ondorioz, behingoz lortu da genero-indarkeria jasan dezaketen haurrak indarkeria horren zuzeneko biktimatzat hartzea. Biktima estatutua ematean, bermatu ahalko da, batetik, neurri zibilak eta penalak hartzen direla, prozedurako beste edozein subjektu bezala. Bestalde, biktimatzat hartzeak esan nahi luke baloratu egingo litzatekeela etxean indarkeriaren eraginpean egotea haiengan eta haien garapenean nola eragiten ari den, eta, ondorioz, haur horien sufrimenduarentzako erantzun espezifiko egokienak egituratuko liratekeela, amekin esku-hartzeak haiengan zeharka izan dezakeen eraginaz harago.
Bulegoaren joan den urteko txostenean aurreratu zen bezala, 2016ko lehenengo hilabeteetan Emakundek zuzendutako eta 2014an hasitako lana bukatu zen. Lan horiEtxeko tratu txarrak eta sexu indarkeria jasaten dituzten emakumeei harrera hobea egiteko erakundeen arteko II. Akordioaren Jarraipen Batzordearen Erakundeen arteko Talde Teknikoaren esparruan egin da. Adostutako laneko plana Segimendu Batzordeari aurkeztu zitzaion, horrek onar zezan. Eskuragarri dago jadanik gauzatzen hasteko.
2.3.7. Sexu-abusua
Sexu-abusua, oro har, sexu-indarkeria ez da 2.3 atal honek aipatutako gizarte-zerbitzuek soilik kudeatu behar duten kontu bat. Hala eta guztiz ere, argi dago indarkeria horrek haurrek eta nerabeek babestuak izateko duten eskubideen aurka egiten duela; atala iragartzen duten Haurraren Eskubideen inguruko Konbentzioaren artikuluek eskubide horiek aipatzen dituzte. Umearen Eskubideen Batzordeak, hala ere, haurren kontrako sexu-abusua haurrenganako tratu txar larria dela gogorarazten du, haurrak eskubideak dituzten subjektu gisaren ikuspuntutik jorratu behar dena. Hau da, abordatze hau biktimatzat hartzetik harago doa eta duintasunaren eta osotasun fisiko eta psikologikoaren errespetutik abiatzen da, eskubideen titular gisa.
Sexu-indarkeriaren barruan zenbait jokabide sartzen dira; normalean 3 taldetan bereizten dira eta horietako lehenengoa da sexu-abusua. Horren barruan sar daiteke sexu-kontaktua, baina baita kontaktu zuzenik gabeko jarduerak ere. Edozein kasutan, haurraren muga pertsonal eta intimoak gainditzea suposatzen du. Pertsona batek (heldua edo beste adingabe batek) haur bati inposatutako sexu edukia duten jarrerak dira, desberdintasun edo botere asimetria testuinguru batean egindakoa, normalean engainu, indarra, gezurra edo manipulazioa erabiliz.
Urteak eman ditugu errepikatzen beharrezkoa dela haurren eta nerabeen aurkako tratu txar larri horri behar bezala aurre egitea. Hala, dirudienez, 2016an beharrezko baldintzak eman dira, gutxienez, orain arte demanda horien berri ez zuten zenbait eremutatik erantzun egokiak eskatzen hasteko. Horren adierazgarri dira honako paragrafo hauek:
Arartekoak aurten zabaldutako ofiziozko jardunen artean, gure epaitegietan agertzen diren haurrek jasotzen duten arretari dagokiona azpimarratu beharra dago, biktima edo lekuko gisa izan, balizko sexu abusuen kasuan.
Horren markoaren barruan, erakunde honek Euskadiko Justizia Auzitegi Nagusiko Gobernu Aretoarekin eta Fiskaltzarekin lan saioak deitu ditu, baita abokatuen kualifikatutako ordezkariekin ere, partekatutako helburu batekin: kontradikzio printzipiotik eta defentsarako bermetik sortutako prozesu eskaerak espainiar eta europar araudian agertzen diren haurrak babesteko irizpideekin bateratzea. Zentzu honetan, eta erreferentzia gisa biktima eta lekuko diren adingabeak babesteko Estatuko Fiskaltza Orokorraren 3/2009 Zirkularra hartuz, hobetzeko eremu bezala honakoak identifikatuko ditugu:
• Bulego adiskidetsuak adingabeek parte hartu behar duten diligentziak praktikatzeko.
• Ireki aurretik esku hartu duten beste sistema publiko batzuek igorritako txosten teknikoen zigor prozeduran aintzat hartu eta jaso, eta bereziki euskal osasun sistemak eta gizarte zerbitzuak.
• Adingabeei praktikatutako frogak bete beharreko denbora, espazio eta lan dinamikaren baldintzak, nahikoa ez den instrukzio jarduera baten parte bezala, aldi berean bigarren mailako biktimizazioaren prebentziorako baliagarria dena.
• Adingabeekin egin beharreko Justizia Administrazioko zerbitzuen eta langileen berariazko formazioa, eboluzio garapenari eta prozesuaren ulermen mailari buruzkoa.
• Hasieratik haurrei eman beharreko arreta terapeutikoa.
Fiskaltzak berak lehen aldiz ohartarazi du Internet eta teknologia berrien bitartez adingabeek pairatutako jazarpen sexuala dela-eta gero eta kezkatuago dagoela.
Hezkuntzaren arloan egondako azkenengo kasuak eta kezka hau direla-eta, protokolo hau ezarri egin da:Hezkuntza-arloko Protokoloa, adingabeen babesgabetasun, tratu txar, sexu-jazarpen eta sexu-abusu egoetarako eta Hezkuntza-arloaren eta adingabeak babesteko esku hartzen duten agenteen arteko lankidetza eta koordinaziorako.
Sexu-abusuaren gaia zenbait elkarteek –AVAIM, Save the Children, Gure Sarea– antolatutako jardunaldi, ikastaro eta seminarioetan jorratu da. Horietan guztietan, argi geratu da beharrezkoa dela horren inguruan gehiago jakitea; lehenago eta hobeto hautematea; sakontasun handiagoz ulertzea; erantzun egokiak eratzea; konektaturik lan egitea eta osotasun-ikuspegiarekin. Erakunde honek uste du arazoa hauteman ostean, aurrerapausoak eman behar direla, goian adierazi den bezala, haurren eta nerabeen eskubideak ardatz gisa hartuta.
2.3.8. Txosten berezia:
Udal gizarte zerbitzuen egoera Euskal Autonomia Erkidegoan. Egungo egoera eta hobetzeko proposamenak
Txostenaren atal honek aipatutako egoera gehienak foru eskumeneko zerbitzu eta programen bidez kudeatzen dira haur eta nerabe horien babesgabetasun-maila dela-eta. Hala ere, ezin da ahaztu udal gizarte zerbitzuek funtsezko paper bat dutela babesgabetasun-egoeran dauden haurrei eta nerabeei emandako arretan (hala badagokio, babesgabetasun-egoeran daudenak). 2016ko amaieran, erakunde honek udal gizarte zerbitzuen inguruko txosten monografiko bat aurkeztu zuen. Bertan, zenbait hausnarketa eta gomendio jasotzen dira, gizarte zerbitzuen sistemaren funtzionamendu integratua hobetzeko eta zorroan aurreikusitako zenbait zerbitzu eta prestazio hobetzeko ere bai. Txostena zehaztasun handiagoz aurkezten da txosten orokorraren IV. kapituluan, baina babesgabetasun-egoeran edo arriskuan dauden haur eta nerabeentzako arretaren ikuspuntutik, honako gomendioak (txostenaren ondorioekin harreman estua dutenak) nabarmendu behar dira:
• Gizarte-hezkuntzako esku-hartze eta esku-hartze psikosozialeko zerbitzuari bultzada berri bat ematea, bere jarduna haurrak babesteko araudi guztian aurreikusitako eskumen eta gurasoen arduren jardun egokiarekin lotutakoen ezberdinak diren haurren eta nerabeengan babesgabetasun egoera sortzen dituzten arazoei zabaltzeko: jazarpena edo bizikidetza arazoak (eskola eremuan eta horrez gain), berdinen arteko biolentzia eta harreman afektibo eta sexualetan, arrisku-kontsumoak, etab.
• Lehen eta bigarren mailako arretaren arteko koordinazioa hobetzea, lankidetzako protokoloak edo erabakiak eratuz eta desadostasunak ebazteko mekanismo eraginkor bat ezarriz.
• Gizarte zerbitzuen sistemaren eta hezkuntza-sistemaren arteko lankidetzan sakontzea, lankidetza-kultura bat garatuz. Kultura horren helburua izango da arazo sozialak hautematea, dagokion kasuetan gizarte zerbitzuetara bideratzea eta bi sistemen arteko lankidetza sustatzea.
• Profesional eskudun nahikoek osatutako diziplina anitzeko ekipoak eratzea eta horien eginkizunak garatu ahal izateko baldintza egokiak sortzea.
• Esku-hartzeko eredu komunak garatzea, profesionalen prestakuntza sustatuz eta koordinazio horizontaleko egiturak ezarriz. Horiek lehen mailako gizarte zerbitzuentzako babesa, lankidetza, hausnarketa eta informazioa erraztuko dituzte.
• Esku-hartzearen erkidego-ereduari eta arretaren jarraitutasun-printzipioari edukia ematea.
• Pertsonen parte-hartzea sustatzea banakako edo familiako esku-hartze prozesuetan.
• Prebentzio-jarduketak areagotzea.
• Legean aurreikusitako araudi-garapenean aurrerapausoak ematea (zorroaren zerbitzuak eta prestazioak arautzen dituzten arauak) eta zorroa behar bezala eguneratuta mantentzea, pertsonen behar aldakorretara egokituz.
• Udal-aurrekontuetan beharrezko baliabide ekonomikoak ematen direla bermatzea, herritarrei udal eskumenekoak diren gizarte zerbitzu guziak emateko –kalitatezko maila egokietan–.
Diru-sarrerak bermatzeko sistemarekiko koordinazioa, txosten berezian ere aipatzen dena, 2016an Lanbideri zuzendutako iradokizunean jorratu da; iradokizun hori labur-labur aipatzen da txosten honen 2.1 atalean.
2.4.Familia babeslea izateko eskubidea
18. artikulua
1. Bi gurasoek dituzte betebeharrak haurra hazi eta hezteko garaian, eta estatu kideek indar guztiak jarriko dituzte printzipio horren onespena bermatzeko. Gurasoei edo, hala dagokionean, legezko ordezkariei dagokie haurra hazi eta garatzearen erantzukizuna. Estatuen ardura garrantzitsuena haurraren interesa izango da.
2. Hitzarmen honetan jasotako eskubideak bermatu eta sustatzeko, estatu kideek laguntza egokia emango die gurasoei eta legezko ordezkariei, haurra hazteko betebeharrean behar bezala joka dezaten; halaber, haurrak zaintzeko erakunde, instalazio eta zerbitzuen sorrera bultzatuko dute.
Arartekoak, arlo honetan, familiak babesteko politika publikoak bultzatu eta indartu daitezen sustatzen du, familia-eredu askotarikoen garrantzia kontuan hartuta. Zuzenbideak aintzatetsiak ditu familia-ereduok, eta zenbait kasutan arreta berezia behar izango dute, beren funtzioak betetzeko behar dituzten prestazio guztiak erabateko berdintasunez eskuratzeko.
2.4.1. Araudi-eta gizarte-testuingurua
2015 urte oparoa izan zen Estatuan eta Euskadiko Autonomi Erkidegoan familien babesean zuzenean eragiten duten lege, arau eta beste tresna batzuen ezarpenari dagokionez (horri dagokionez, Arartekoaren 2015eko urteko txostenaren epigrafe bera kontsulta daiteke). Aitzitik, 2016. urtean, ez da berrikuntza nabarmenik egon horri dagokionez.
Hala eta guztiz ere, aipagarria da lehendakariak 2016ko martxoan egindako iragarpena; hala, Eusko Jaurlaritzaren Familia eta Haurtzaroko Estrategia deritzona iragarri zuen. Horren helburua da haurren pobretasuna saihestea eta mutil eta nesken aukerak berdintzea eta, batez ere, ziurgabetasun ekonomikoak seme-alabak edukitzea edo familia-proiektuak hastea gomendatzen ez duenaren pertzepzio soziala leheneratu nahi da. Horretarako, herrialdearen familia eta haurtzaroaren aldeko itun bat egiteko proposatzen da, hasiera batean 2020ra arte urtean 50 milioi euro inbertituz. Horrez gain, gizarte-politika horietarako inbertsioa handitu nahi da aurrekontuaren egoerak hori ahalbidetzen duenean. Iragarritako estrategia ibilbide-orri bat da inplikatutako eragile publiko eta pribatu guztiekin (erakundeak, alderdi politikoak, gizarte-eragileak eta hirugarren sektorea) eztabaidatzeko eta gaia jorratzeko. Estrategia horretan, proposamenen dekalogo bat jaso da eta horren helburua da esparru orokor egokia sortzea pertsonak bizitzaren etapa guztietan garatzeko. Neurri horietako asko ez dira laguntza edo diru-laguntzen definizioan sartzen; izan ere, horien helburua da baldintza egokiak sortzea familien zerbitzu-beharrak eta demandak asetzeko. Horrela, seme-alabak dituzten familientzat gutxieneko diru-sarrerak bermatu nahi dira; ekipamendu eta zerbitzu soziokulturaletarako sarbidea; gazteen emantzipazioa bultzatzea; denboraren antolaketa egokiagoa sustatzea familientzako eta adiskidetzerako; haurrei arreta emateko “kalitatezko” zerbitzu “eskuragarrietarako” sarbidea erraztea; gurasotasun positibo eta familia-bitartekaritzako programak ezartzea; familia-topaguneko puntuen sarea indartzea eta gizarte-hezkuntzako esku-hartze programak indartzea.
Urtearen amaieran, Enplegu eta Gizarte Politiketako Sailak jakinarazi digu estrategia hori Eusko Jaurlaritzaren sailei aurkezteko barne-lana hasia dela, sailen arteko adostasuna lortzeko asmoz, erakunde arteko ezein urrats egin baino lehen. Gorago aipatutako estrategiaren oinarrizko lerroek orientatu beharko dute, edonola ere, Familiei Laguntzeko IV. Plana. Plan hori zehazten hasi beharko litzateke Familiei Laguntzeko erakunde arteko III. Planaren ebaluazioa bukatutakoan –aurreratuta dago-.
2.4.2. Kexetan pozik ez egoteko azaldu diren arrazoiak
Seme-alabengatiko laguntzei buruzko euskal legeriaren babespean eskatu diren laguntzen ukapena dela-eta, kexak jasotzen jarraitu dugu 2016an ere. Horietan guztietan, arazo formalak azaldu dira; txosten orokorreko III. atalaren 2.4 puntuan (familiei buruzkoan) aipatzen da horren adibide bat, Arartekoaren 2016ko apirilaren 20ko Ebazpena eragin zuena. Aurreko txostenetan jada, kasuistikaren eta erakunde honek gai horren gainean egindako balorazio orokorraren gaineko azalpena eman dugu, interesdunei eman beharreko informazioan hobekuntzak proposatuz, Eusko Jaurlaritzako Zuzenean zerbitzuaren aurrean prozedura irekitzetik hasita.
Puntu horretan, aurreko urteetan egin dugun moduan, seme-alabak jaiotzeagatiko laguntzen emakida automatizatzeko egokitasuna berretsi behar dugu, eskaera-izapide baten mende egon beharrik gabe, gero eta konplexuagoa baita izapide hori interesdunentzat, eta, zalantzarik gabe, laguntza horiek jasotzetik baztertzen baititu, praktikan, laguntza horien onuradun izan daitezkeen pertsona asko.
Haatik, 2016an protagonismo berezia hartu dute familia ugariei buruzko kexek. Horietatik hiru gai nabarmenduko ditugu, oso garrantzitsuak baitira, gure ustez:
Lehenbizikoa gai honekin lotuta dago: bikote bat hausten denean (dibortzioagatik edo banantzeagatik, izatezko bikoteen kasuan) sortzen den arazoa, eta, horren ondorioz, familia ugariaren titulua zer gurasori eman erabakitzeko zailtasuna. Kexa horietan adierazten da, horren ondorioz, zaila dela guraso bati edo besteari esleitzea familia ugariaren titulua.Familia Ugariak Babesteko azaroaren 18ko 40/2003 Legearen 2.2 c) artikuluak ezartzen du beharrezkoa dela bi gurasoetako bat aukeratzea familia ugariko kidearen izaera mantentzeko. Horrenbestez, beste gurasoak titulartasuna galduko luke, familia ugaritik kanpo geratuz. Gurasoen arteko adostasunik ez badago, bizikidetzaren irizpidea hartuko da kontuan, hau da, familia ugariaren titulartasuna esleitu beharko zaio judizialki zaintza duen gurasoari –aitari edo amari–. Ukitutako herritarrentzat zaila da arau hori ulertzea, batez ere, kasu batzuetan. Izan ere, kasu horietan, zaintza ofizialki bati esleitu arren, bisiten araubidea zabala da eta bi gurasoek dute erantzunkidetasuna seme-alaben heziketa eta zaintzari dagokionez. Beraz, bi gurasoetako bat familia ugariaren onuretatik baztertzen duen arau hori ez da bidezkoa. Arazo honen inguruan aurkeztutako kexen konponbidea desberdina izan daiteke. Batetik, gai horren inguruko Estatuko legeria erreformatu daiteke eta, bestetik, euskal eremuanex novo arauketa bat egitea. Horrek, Familiei Laguntzeko abenduaren 12ko 13/2008 Legearekin bat etorriz, bultzada berri bat emango lieke familiei laguntzeko neurriei, kargura dituzten seme-alaben kopuruaren arabera.
Horrez gain, estatuko araudi horrek ez ditu kontuan hartzen benetan seme-alabekin bizitzearekin lotutako baldintza horiek, zaintza partekatuko kasuetan ematen direnak. Familia ugarien inguruko Estatuko legeria aztertu ostean, erakunde honek gai horren inguruko iritzia eman zuen joan den urtean. Hala, azpimarratu zuen egia zela manu horrek eskatzen duela, seme-alabak gurasoetako batekin bizitzeari uzten dioten dibortzioen kasuan, bi gurasoetako bat aukeratu behar dela familia ugariaren tituluaren parte izateko. Hala eta guztiz ere, familia ugarien tituluen kudeaketako administrazio-jardunbidean -foru aldundien eskumenekoa dena- konponbide bat ezarri behar da, seme-alabak bi gurasoekin bizitzeari uzten dioten zaintza partekatuko kasuei erantzun bat emateko.
Zaintza partekatua nahiko berria da eta eremu honetan legezko hutsune bat dago; horrela, Eusko Jaurlaritzari helarazi genion arazo hori, Eusko Legebiltzarrak gurasoen banantze edo haustura kasuetako familia harremanei buruzko ekainaren 30eko 7/2015Legean adierazitakoa kontuan hartuta, irizpide homogeneo bat ezartzeko foru erakundeek familia ugarien inguruko Estatuko Legearen manu hori aplikatzeko. Izan ere, familia ugarien tituluak kudeatzeko eskumena foru aldundiek dute. Irizpide homogeneo hori ezarri da; horrela, familia ugariaren titulua urtero txandakatuko dute guraso bien artean, zaintza partekatua den kasuetan. Formula horrek kudeaketa-arazo ugari sorrarazi dizkie foru erakundeei eta, horregatik, herritar askok kexak aurkeztu dituzte Arartekoaren aurrean, arauketa horrekin, ez direlako zaintza partekatuaren aukera hautatu duten gurasoen legezko itxaropenak asetzen. Izan ere, zaintza partekatua aukeratzen duten gurasoek familiei laguntzeko neurri desberdinen onurak izaten jarraitu nahi dute zaintza partekatuaren araubidea indarrean dagoen bitartean.
Haurrak eta nerabeak zaintzeko sistema aldatzen duen uztailaren 28ko 26/2015 Legearen bosgarren xedapen iragankorra interpretatzeko orduan sortu da bigarren arazoa; izan ere, xedapen horrekFamilia Ugariak Babesteko azaroaren 18ko 40/2003 Legearen 6. artikulu berriaren ondorioetako batzuen atzeraeraginezko luzapena aplikatu du, 2015eko urtarrilaren 1etik eta legea indarrean sartu arte, hau da, 2015eko uztailaren 17ra arte titulua galdu duten familia ugariei bermatzeko matrikulazio- eta azterketa-hobariak lortu ahal izateko hezkuntzaren alorrean, lege hori indarrean sartzen denetik familia ugarien izaera oraindik duten gainerako familiek bezalaxe. Izan ere, familia horiek titulua mantenduko dute (eta kasu horretan, titulu horren onura guztiak) 21 urte baino gutxiagoko seme edo alaba bat edo ikasten duen 26 urte baino gutxiagoko seme edo alaba bat, neba-arreba nagusiek izaera horretatik kanpo geratzeko legezko adina beteta duten arren.
Arazoa sortzen da Gipuzkoako Foru Aldundiak 26/2015 Lege horren bosgarren xedapen gehigarriaren terminoen interpretazio murriztailea egiten duelako, matrikulazio eta azterketa onuren luzapen hori soilik 2015/2016 ikasturterako aplikatzen dela jo duelako. Hala, jo du kexagilearen bi seme-alaba txikiek ezingo dutela baliatu, ikasturte horretatik aurrera, familia ugariaren kide izaera, hezkuntzaren alorrean zenbait matrikulazio eta azterketa onura izate aldera. Erakunde honen ustez, exegesiaren xede den bosgarren xedapen gehigarriaren literaltasunetik eta izaeratik ezin da ondorio hori atera. Horregatik, txosten honen amaieran Gipuzkoako Foru Aldundiari zuzendutako gomendio bat jaso dugu. Hala, gomendio hori 2017. Urtea hasi ostean argitaratuko da eta gainerako foru aldundiei ere jakinaraziko zaie, baita Eusko Jaurlaritzari ere, xedapen horren aplikazio uniformea ezartzeko Euskal lurralde osoan. Gomendio horretan, egiaztatzen da ez dela egokia jotzea onura hori soilik ikasturte batean aplikatuko dela (2015/2016), Gipuzkoako Foru Aldundiak egiten duen bezala. Izan ere, Legean ez da mugaketarik ezartzen zentzu horretan, ez esplizitua, ez inplizitua. Herritarren aldeko lege-arau baten interpretazio murriztaile bat da hori. Horrek, indar handiagoarekin, legegilearen nahian beren-beregi babesteko eskatuko luke eta interpretazio hori ezin da inolaz ere legezko xedapen horretan aurkitu. Hortaz, ondorioztatzen da Gipuzkoako Foru Aldundiak egindako interpretazioa, kexagilearen familia onura horietatik baztertzen duena 2016/17 ikasturtetik aurrera, ez dela Zuzenbidera egokitzen etaHaurrak eta nerabeak zaintzeko sistema aldatzen duen uztailaren 28ko 26/2015 Legeak egindakoFamilia Ugariak Babesteko azaroaren 18ko 40/2003 Legearen erreformaren izaera eta literaltasuna urratzen dituela. Hori dela-eta, Gipuzkoako Foru Aldundiari gomendatzen zaio kexagilearen bi seme-alaba txikiei aitortzeko, ikasturteekin lotutako mugarik gabe, familia ugarien inguruko legerian ezarritako hezkuntzaren arloko matrikulazio eta azterketa onurak, seme-alabek legeria horren aplikazio-eremutik kanpo geratzeko legezko adina bete arte.
Hirugarren gaia, berriz, hauxe da: Bizkaian, familia ugarientzako zerga-onurak kendu direla ondasun higiezinen gaineko zergan. Euskadiko Kide Ugariko Familien Elkarteen Federazioak (Hirukide) erakunde honi adierazi zion ez zegoela ados Bizkaian, 2017ko urtarrilaren 1etik aurrera, familia ugarietako kideen aukerako hobaria kentzearekin Ondasun Higiezinen gaineko Zergaren maiatzaren 18ko 4/2016 Foru Araua indarrean sartzearen ondorioz. Gai horren inguruan egin ditugun azterketa eta esku-hartzearen ondorioz, Arartekoak 2016ko azaroaren 2ko Ebazpena eman zuen. Horren bidez, Bizkaia Foru Aldundiko Ogasun eta Finantza Sailari iradokitzen dio seme-alabak euren kargu dituzten familien aldeko onura fiskalen aitorpenean aurrera egitea sustatzeko Ondasun Higiezinen gaineko Zergan. Horrez gain, ebazpen horretan, euskal herri-administrazio guztiei gogorarazten zaie Legean beren-beregi jasotako herritarren demandari erantzun nahikoak eskaini behar dizkiotela. Batetik, neurri desberdinek aplikatzen zaizkien familiengan izan dezaketen eragin ekonomikoa aztertu behar da eta, bestetik, familiei babes egokia eman behar zaie, bereziki familia ahulenei. Hori guztia lortzeko, zalantzarik gabe, ezinbestekoa da era askotako neurri publikoetan –baita zerga arlokoetan ere– neurrien eraginpean dauden familiak seme-alabarik ote duten kontuan izateko ohitura hartzea. Zehazki, Bizkaiko Foru Aldundiaren Ogasun eta Finantza Sailari iradokitzen diogu hausnarketa-prozesu bat hasteko, lurralde historiko horretan bere kargu seme-alabak dituzten familiak babesten dituzten tresna eta neurri ekonomikoen indartzean aurrera egiteko eta sakontzeko, horien bizitza-proiektuak autonomiarekin garatu ditzaten laguntzeko, kostuak konpentsatzeko neurriak ezarriz. Horrez gain, iradokitzen zaio, aurrerago, erabakiak hartu aurretik, aktibatu nahi dituen neurri fiskalek bere kargu seme-alabak dituzten familiengan izan ditzaketen eragina aztertzeko, zerga-erreformak barne. Izan ere, espediente honetan zalantzan jartzen dena bezalako erreformek onura fiskalak kentzen dizkiete familia horiei. Bestalde, uste dugu aurrerapausoak egin beharko lituzkeela, oro har, familientzako zerga-onurak homogeneizatzeko, seme-alabak dituzten familiak Euskal Autonomia Erkidego osoan, beren bizitokia edozein dela ere, sistema berdintsu batez babesturik egon daitezen.
Guraso bakarreko familiek dituzten zailtasunak adierazten dituzten kexak jasotzen jarraitzen dugu; hala, zailtasunak dituzte haien familia estatusa onartua izateko eta seme-alabengatik dagozkien hobariak eskuratzeko, kontuan izanda familiako titular bakar bat seme-alaben arretaz eta hezkuntzaz arduratzeak dakarren zailtasun erantsiak. Adierazi egin den bezala, gure toki-administrazioetan familia horiek oso modu desberdinetan onartzen direla igarri dugu (bereziki udal-kiroldegien esparruan). Izan ere, kasu batzuetan guraso bakarreko familien berezitasuna erabat onartzen eta aintzat hartzen dute, baina beste batzuetan ez dute errealitate hori inola ere ezagutzen, eta horrek kalte nabaria eragiten die mota horretako familiei. Berri positibo gisa, adierazi beharra dago, txosten hau ixtear zegoenean, Bilboko Udaleko Gazteria eta Kirola Sailak erakunde honi jakinarazi diola tarifak berrikusteko prozesuan daudela (2017rako gauzatuko direnak). Hala, jarduketa hori bat dator 2014an egindako iradokizunarekin; izan ere, horren bidez, proposatu zitzaion udal kirol-instalazioetako hobaridun tarifak berrikusteko, hain zuzen ere, berrikuspen hori kide gutxiago dituzten guraso bakarreko familien sustapenaren ikuspegi integratzailetik egiteko proposatu zitzaion.
Familia homoparentalen egoera dela eta, 2016an kexaren bat jaso dugu gai honen gainean: lesbianen bikoteek zailtasunak topatzen dituzte seme edo alabaren ama ez biologikoaren aldeko seme-alabatasuna erregistratzeko orduan. Arrazoi horren harira, hainbat arazo juridiko sortzen dira, eta guztiek eragiten diote estatuan arlo honen inguruan dagoen legediaren ezarpenari, laguntza bidezko ugalketa-teknikei buruzko maiatzaren 26ko 14/2006 Legearen ezarpenari batez ere. Ondorioz, zailtasunak agertzen dira bi emakumek osatutako familietan jaiotako haurrak erregistroan inskribatzeko orduan.
Legeak mugak ezartzen dizkigun arren –gure zeregin instituzionaletatik kanpo geratzen baita botere judiziala kontrolatzea, bai eta Gorte Orokorrek emandako legeak aldatzeko proposatzea ere–, Ararteko erakundeak, bere eskumenen neurrian, zenbait jardueraren bidez jorratu du dagoeneko kontu hori (Espainiako Herriaren Defendatzaileari txosten bat bidali diogu, baita ere 4/2010 Gomendio Orokorra).
Hala eta guztiz ere, ezin dugu alboratu egun indarrean dagoen araudiak –ama bien aldeko seme-alabatasuna onartzeko xedea duenak– egun ezartzen duen erregulazioa: hain zuzen, emakume horiek ezkonduta egon behar dute eta seme-alabek laguntza bidezko ugalketa-teknikak erabiltzearen ondorioz jaioak izan behar dute. Bi baldintza horiek biltzen ez badira, ama biologikoaren bikotekidearen aldeko seme-alabatasuna ezartzea adopzio-prozesuaren bidez baino ezin da egin, ezkontza zibilaren esparruan edo autonomia erkidegoak izatezko bikoteen inguruan duen legediari jarraiki. Prozedura hori, ordea, ez zaie bikote heterosexualei ezartzen, ezkonduta egon edo izatezko bikote izanda ere, automatikoki onartzen baitzaie seme-alabatasuna. Ildo honetan, aipatu behar dugu, estatuko legegilearen aukera denez, Arartekoaren erakundeak ez duela eskumenik estatutu juridiko hori, laguntza bidezko ugalketari buruzko legeak sortu duen hori, zalantzan jartzeko. Hala ere, jakin badakigu araudi horrek pertsonen arteko berdintasunaren printzipioa kaltetzen duten disfuntzioak sor ditzakeela, nekez justifika daitekeen desberdintasuna eragiten baitu bikote heterosexualak eta sexu bereko bikoteak tratatzeko moduan. Beraz, diskriminazioa sor dezaketen desberdintasunak dira. Kontu horren gaineko kexak eta kontsultak jasotzen jarraitu dugu, eta eragindako herritarrentzat konpondu ez den gaia dela adierazten digu horrek. Arrazoi horiengatik guztiengatik, erakunde honek horren berri emango dio, berriro ere, Espainiako Herriaren Defendatzaileari, eta eskura dituen bitarteko guztiak jarriko ditu egungo egoera aldatzea ahalbidetuko duten aldaketak sustatzeko.
2016an, beste kontu batek ere bereganatu du gure arreta: Gizarte Segurantzako inprimaki jakin batzuk ez daude egokituta familia homoparentalen errealitatera. Berriz ere Estatuko administrazio bati eragiten dion kontua dela aintzat hartuta, Espainiako Herriaren Defendatzaileari bidali diogu, erakunde horrek izapidetu dezan. Bada, gero jakinarazi digu, bere esku-hartzearen ostean, seme edo alaba jaiotzeagatiko prestazioen eskabideetako zenbait alderdi aldatu direla; zehazki,A gurasoa eta B gurasoa jarri da, aitaren eta amaren ordez.Aitzitik, inprimakietan bertan jasotako beste erreferentzia batzuk ez dira aldatu; hala nola, amatasunagatiko prestazioei eta aitatasunagatiko prestazioei egiten zaien aipamena; izan ere, eta Herriaren Defendatzaileak adierazitakoaren arabera, Gizarte Segurantzaren Lege Orokorrean eta horren garapen-araudian ezartzen dena kopiatuz jaso behar da aipatu izendapena, eta ez aipatu legea, ez horren araudia, ez daude alderdi horretan aldatuta.
2.4.3. Banantze- eta dibortzio-prozesuetan haur eta nerabeei eman behar zaien arreta berezia
Oso kezkatuta ikusten dugu, oraindik ere, jasotzen zenbait kexatan (gai eta eremu desberdinetakoak) bikote gatazkatsuen hausturak eragindako komunikazio-arazo larriak islatzen eta adierazten direla, eta horiek seme-alabengan larriki eragiten dutela. Hortaz, hainbat kexa aztertu ditugu, honako hauekin zerikusia dituztenak: administrazio-kudeaketak egiteko zailtasunak; familia-elkarguneen funtzionamenduari eta bertako profesionalen erabakiei buruzko salaketak; profesional horiek eta epaitegietako lantalde psikosozialek egindako txostenak, e.a. Ondorioz, alde biei eskatu nahi diegu, beste behin, arduraz joka dezatela eta, adingabeen interesa zaintzearren, komunikazioa lortzeko ahaleginak egin ditzaten, desadostasunik egonez gero epaiaren erabakia alde batera utzi gabe.
Bai Arartekoaren 2016ko maiatzaren 12ko Ebazpena ematean, bai deribazio judizialaren ondorioz familien elkarguneetara egin diren ikuskatze-bisitetan, erakunde honek bere jardueraren gidaritzat hartu ditu inguru gatazkatsu horiek, baita ere neska edo mutil bakoitzak, erabakiak hartzeko orduan, bere eskubideak lehentasunezko gaitzat jo daitezen duen eskubidea babestea.
2.5.Osasunerako eskubidea
24. artikulua
1. Haurraren eskubidea da osasun-mailarik altuena izatea eta gaixotasunak zaintzeko eta osasuna errehabilitatzeko zerbitzuak erabiltzea. Estatu kideek eskubide hori onartzen dute eta haur guztiek eskubide hori izateko eta zerbitzu horiek gozatzeko aukera izan dezaten lan egingo dute.
2.5.1. Araudi-eta gizarte-testuingurua
2016an,Adikzioen eta Droga Mendekotasunen gaineko Arreta Integralari buruzko apirilaren 7ko 1/2016 Legea onetsi zen; lege horren helburua da adikzioen diziplina anitzeko abordatze integrala egitea. Legearen prebentzio eta arretako ereduaren oinarrien artean, osasun publikoaren ikuspuntua eta politika guztietan osasuna txertatzearen paradigma nabarmendu behar dira. Horien bidez, erakundeen arteko konpromiso bat lortu nahi da, sektoreen arteko zeharkako estrategia bat sustatzen duena, osasuna eta ekitatea osasunaren arloan politika publiko eta eragile sozial guztien helburuak izatera bideratutakoa.
Haurrak eta nerabeak legearen proposamenen hartzaile nagusietako batzuk direla adierazten da. Izan ere, proposamenaren hartzaile naturalen oinarrizko parte bat dira; proposamen horrek osasuna sustatzeko eta adikzioak eta drogen menpekotasuna prebenitzeko jarduteko oinarrizko estrategia gisa definitzen du osasunerako hezkuntza. Hori, osasun publikoaren ikuspuntutik, ohitura osasuntsuak eta osasunaren kultura sustatzera zuzenduta dago, bizitza autonomo, solidario eta librea bultzatzeko modu bezala. Prebentzio-jarduketetan, familia-, erkidego- eta hezkuntza-eremuek lehentasuna dute; horregatik, koordinatu beharko dira esku hartzen duten eragile sozial guztiak inplikatzeko.
Familiaren eremuko prebentzioari dagokionez, gurasotasun positiboaren printzipioa nabarmendu behar da eta familiekin esku-hartze soziala egitearen paradigma. Horren bidez, guraso-gaitasun positiboak garatzen dituzte gurasoek edo tutoreek seme-alabekiko harremanak hobetzeko. Horrez gain, jokabidearen mugak ezartzen dituzten balioetan oinarritutako hezkuntza azpimarratu behar da. Helburua da lotura afektiboko balioak sustatzea; egituratutako inguruneak indartzea; eskola-ikaskuntza suspertzea eta babestea eta seme-alaben balioa aitortzea, horiek euren burua eragile aktibo, eskudun eta gai gisa ikus dezaten bultzatzeko.
Erkidegoaren eremuari dagokionez, legeak nabarmentzen du pertsonarengandik hurbilen dauden inguruneek balio propultsatzailea dutela. Hortaz, horien inplikazioa eta parte-hartzea bilatu behar da proposatutako esku-hartzeetan. Hezkuntzaren eremuari dagokionez, lehentasunezko balioa dauka hezkuntza-sistemak paper nagusia daukalako pertsonen eskumenen eraikuntzan, batez ere garapenaren etaparik goiztiarrenetan. Hortaz, jotzen da beharrezkoa dela arrisku-egoeran dauden adingabeei zuzendutako neurriak hartzea, ikasleak substantzia batekiko adikzio bat edo portaerazko adikzio bat garatzeak dakarren arriskuaz jabetzeko eta horiei aurre egiteko eskumenak indartzeko. Horretarako, autokontrol eta autoebaluazioko tresnak jarriko dira bere esku, uste dugulako ezagutza ezinbestekoa dela borondatea eratzeko. Beraz, ezagutza beharrezkoa bada ere, harago joan behar da, batez ere arriskuan dauden adingabeez ari garenean.
Azkenik, arrisku altuan dauden adingabe eta gazteekin lotutako prebentzioari dagokionez, gizarte-hezkuntzako esku-hartze eta programa espezifikoak nabarmentzen dira, aholkularitzakoak, babesa ematekoak eta horien egoerara egokitutako esku-hartzeak.
Gizarte-osasunaren eremuan, adierazi behar da Euskal Autonomia Erkidegoko Arreta Goiztiarreko esku-hartze integralari buruzko otsailaren 2ko 13/2016 Dekretua onetsi dela. Dekretu horren helburua da oinarrizko arauak ezartzea arreta goiztiarraren eremuan egiten diren esku-hartze guztiak antolatu eta koordinatzeko; esku-hartze horiek osasunaren, hezkuntzaren eta gizarte zerbitzuen eremuetatik garatzen dira. Hori guztia, eredu integral eta eraginkor bat bermatzeko, sail desberdinen jarduketak behar bezala koordinatzeko. Dekretua indarrean sartzeak esan nahi du, beste ondorio positibo batzuen artean, hiru lurralde historikoetan emango zaiela arreta 0 eta 6 urte bitarteko haurrei. Hala, arreta hori handituko da oraindik handitu ez zuen lurraldean, hau da, Araban 3 urtetik 6 urtera arte.
Azkenik, ikuspuntu sozialetik garrantzitsua den araudiaren bestelako eremu batean, jarduketa publikoen orientazioa ezartzen duelako, adierazi behar da Emakumeen Genitalen Mutilazioari dagokionez Euskadiko Osasun Sisteman Gomendatutako Jardunen Gidaliburua argitaratu dela.
2.5.2. Euskal osasun sistemaren inguruko kexak
Aurten ere, aurkeztutako kexa ugarik zer ikusia izan dute atzerritarrek osasun-arreta jasotzeko dituzten zailtasunekin. Txosten honetan, aipatu ditugunak haurdun dauden emakumeek eta adingabeek osasun-arreta jasotzeko dituzten arazoetan oinarrituta daude. Hori horrela da haurtzaroaren inguruko legeriak azpimarratzen badu ere Espainiako herritartasuna duten haur eta nerabeek dituzten eskubide berak dituztela
Osasun Sailak eta Osakidetzak Arartekoari jakinarazi diote osasun-zentroetako onarpenen, fakturazioko eta bezeroen arretarako zerbitzuen arloetan horri buruzko prestakuntza ematen ari direla etengabe. Alabaina, jasotako kexek erakusten dute aplikatu beharreko arauek aplikazioaren arduradunei helarazten ari zaizkien irizpideekin bat ez datozen interpretazioak sortzen dituztela.
Atzerritarrei laguntzearen arlo honetan, Arartekoak ofiziozko jarduera bat hasi zuen, bai baitzekien atzerritar jaioberriek zailtasunak dituztela eskubidez jaso dezaketen osasun-laguntza jasotzeko. Arazoa ez da osasun-arreta jasotzeko unean sortu, medikuak agindutako prestazio osagarriak eskuratzerakoan baizik, esaterako farmazia-prestazioa.
Hori gertatzen da umea jaiotzen denetik haurren gurasoek jatorrizko herrialdetik administrazio eskudunak (GSINk edo Eusko Jaurlaritzaren Osasun Sailak, kasuaren arabera) laguntza jasotzeko eskubidearen aintzatespena izapidetzeko eskatu dien dokumentazioa lortzen duten arte igarotako denboragatik.
Egoera horrek eragina dauka bai adingabearengan, bai horren gurasoengan, apirilaren 20ko 16/2012 Errege Lege Dekretuak, osasun-sistema nazionalari eusteko eta haren prestazioen kalitatea eta segurtasuna hobetzeko urgentziazko neurriei buruzkoak, osasun-laguntza jasotzeko onuradun izaera aitortzen baitie. Era berean, arau horrek berak, egoera berezietan osasun-laguntza jasotzeko kasuetan, atzerritarrak ez diren adingabeen baldintza berdintsuetan beti jasotzeko eskubidea aitortzen die.
Horrenbestez, osasun-laguntza (prestazio guztiak barne) jasotzeko eskubidea zalantzan jarri ez den egoera baten aurrean gaude, baina eskatutako dokumentazioa aurkeztu arte igaro daitekeen denborak horren eraginkortasuna baldintzatzen du luzaroan. Ondorioz, epe horretan zehar osasun-arretaren prestazio osagarriak bere osotasunean ordaindu behar dituzte.
Osasun Sailak laguntza-zentro guztiei emandako erantzuna helarazi dio Arartekoari, honako hau dioena: “Halako kasuetan ezin da erabili “Presbide” aplikazio informatikoa, pediatrek egiten duten preskripzioa errezeta elektronikoaren bidez izapidetzeko. Horren ordez Osakidetzaren errezeta ofiziala emango da paperean, eskuz idatzita, eta jaioberriaren gurasoetako edozeinen OTI zenbakia jarriko da bertan. Farmazia-bulegoan, besterik adierazi ezean, %40ko ekarpena aplikatuko diote, beste autonomia-erkidego batzuetako gaixoen errezetei aplikatzen dieten bezala, 65 urtetik beherako gaixoak izanez gero (zaharragoei % 10eko ekarpena aplikatzen zaie)”.
Kontsultatu diren iturri batzuek iradoki zuten adingabe horien arretaz arduratzen diren osasun-profesional guztiek ez dutela ezagutzen paperean errezeta ematea barne hartzen duen jarduteko moduari buruzko informazio hori. Hori dela eta, Arartekoak informazio osagarria eskatu zuen, oraingo honetan Osakidetzari. Eskaera horretan bertan, preskripzioak paperean egiteak adingabeen kolektibo horren historia klinikoan preskripzio horiek jasotzeko unean arazoa sortzen duen argitzeko eskatu da.
Kexetan maiz agertzen da beste gai hau ere: bigarren iritzia eskatzea, familiako medikua, ospitalea edo mediku espezialistak alda diezazkieten galdegitea. Kexa horien artean bat nabarmenduko dugu, adingabe bati baitagokio: bertan, ezezkoa eman zitzaion osasun mentaleko zentroa aldatzeari.
Eskaera hori hurbiltasun-arrazoiengatik egin zen (osasun-zentro berria bere bizilekuaren aurrean zegoen), eta medikua hautatzeko eskubidean oinarrituta zegoen. Eskubide hori Euskadiko osasun-sisteman pertsonen Eskubideei eta Betebeharrei buruzko Adierazpena onartzen duen uztailaren 21eko 147/2015 Dekretuan jasota dago. Osasun-sistema publikoak erabiltzaileei eskaintzen dien aukera da, hasiera batean esleitu zaizkien bitartekoetan aldaketak eskatu ahal izateko.
Eskaeraren funtsezko arrazoia hurbiltasunari lotua zegoen, bizilekuaren aurrean baitago beste zentroa. Ukapena honetan oinarritu zen: plangintzak ez du aztertu aldaketa eskatu deneko adimen-osasuneko zentroan haren semeari arreta ematea.
Arartekoak egindako informazio-eskaerari emandako erantzunak azaldu zuen haur eta gazteen adimen-osasuneko zentro espezializatuetan posible den arretarik onena emateko irizpideak zonakatzean ezarritakoak direla, tresna horrek artatutako pazienteen kupoak parekatzen baititu.
Arartekoaren ustez, eskatutako aldaketa ukatzeak ez zituen apartekoak ez izan arren bereizirik azter daitezkeen bi esparru desberdindu. Lehenengoa plangintza-irizpideei buruzkoa da eta, beraz, osasun-administrazioak osasun-laguntzari esleitutako bitartekoak antolatzeko eskumenekin dauka zerikusia. Bigarrena hautatzeko eskubideari dagokio eta, eskubidea absolutua izan ez arren, izaera propioa dauka.
Bi esparru horiek bereizten ez badira, hautatzeko eskubidearen edukia husteko arriskua dago.
Administrazioak baliabideen plangintzarako duen eskumena justifikatzen duten arrazoiak eskuragarri dauden baliabideak antolatzeko bere ahalmeneko gaitasunaren esparruan kokatu behar dira. Baina justifikazio hori imitazioz eramaten bada geroko edozein eskaerara, erabiltzaileak hautatzeko duen eskubidearen isla izanik eskaera hori, aurretiko plangintzan oinarrituta, eskatu den banakako edozein aldaketa ukatzeko xedez, eskubide horren edukia husteko arriskua sortzen da. Horrenbestez, antolakuntza aldatzen duteneko modua justifikatzen ez bada, plangintza-irizpideen alegazio soilak ezin ditzake zentro-aldaketaren eskaerak ukatu.
Eskatu den eskaera onartzearekin egungo antolakuntza kaltetuko dela egiaztatuko balitz, hautatzeko eskubidearen mugaketa justifikatua egongo litzateke. Eskubide hori baldintzatuta egongo litzateke ere, hizpide dugun kasuan bezala, ez balitz bermatuko eskatutako adimen-osasuneko zentroan beharrezkoa den haur eta gazteen berariazko arreta egun artatzen duten zentroan dauden baliabide antzekoekin gauzatuko dutenik.
Erakunde honen iritziz, ezin zaio aterik itxi hautatzeko eskubideari geroko balizko eskaeretan oinarrituta, aurkeztuko zireneko zantzurik ez bazegoen (Osakidetzak emandako erantzunean adierazi zen eskaera horri arreta ematea aurrekaria izango litzatekeela, eta hori onartzeak ezarritako antolakuntzan bat ez etortzeak ekarriko lituzkeela). Ukatzeko arrazoi hori onartzen bada, eskatutako banakako aldaketak antolakuntza oinarritzen duten plangintzen ostekoak direnez beti, ordenamenduak erabiltzaileei ondoren hautatzeko ematen dien banakako eskubidearen edukia hustuko litzateke.
Arartekoak zehatz-mehatz aztertu du autismoa duen beste adingabe bati emandako osasun-arreta. Adingabe horrek odontologia tratamendu bat behar zuen, eta autismoa zuelako, kirofanoan anestesia behar zuen.
Osakidetzaren plangintzarekin bat etorriz adingabeari esleitu zizkioten osasun-zerbitzuak bere osasun-arloari zegozkionak ziren, Gipuzkoan. Hala eta guztiz ere, odontologia-tratamendua Haurren Hortzak Zaintzeko Programan (PADI) dago, Osasun Sailak itundutakoa; hortaz, Osakidetzaren osasun-arloarekin bat ez datorren plangintza dauka. PADIren plangintza horren arabera, autismoagatik jaso behar zuen arreta berezia Bizkaian gauzatu behar zen, Sestaoko anbulatorioan lehenik eta, ebakuntza-gelara joan behar izanez gero, San Juan de Dios Ospitalean, Santurtzin.
Hasiera batean, Sestaoko medikuak erabaki zuen adingabeak behar zuen esku-hartzeak ez zuela ebakuntza-gelaren beharrik, eta lasaigarri batekin egitea proposatu zuen. Hori ez zen posible izan, eta hiru hilerik behin bere PADIko odontologoarekin koordinatutako mediku-azterketak egitea adostu zuten, hortzaren eboluzioa ikuste aldera. Ondoren, odontologo horrek esku-hartzea sedazioarekin (ebakuntza-gelarik gabe) egiteko aukeraren inguruko informazioa biltzeko gomendatu zien. Izan ere, txantxarraren neurria ikusita, ezin zen gehiago itxaron.
Gurasoek, aukerez informatu ostean, hitzordua eskatu zuten Donostiako Quirón Ospitalean (Osasun Sailarekin itundutako zentroa, esku-hartze horiek behar dituzten Gipuzkoako pazienteentzako dena). Gurasoek horren berri eman zioten Sestaoko zentroari, eta zentro horretan aurreikusita zeukaten hitzordua ezeztatu zuten. Quirónen esan zioten ezinezkoa zela sedazio bidezko esku-hartzea egitea, esku-hartzea luzea izango zelako eta, ondorioz, anestesia orokorra (ebakuntza-gela) beharko litzatekeelako.
Aurrekari horiekin, gurasoek baimena eskatu zuten Quirónen bere semeari esku-hartzea burutzeko. Osasun-administrazioak Gipuzkoako zentro horretan esku-hartzea egiteko baimena ukatu zuen, haiei zegokiena ez izateagatik. Hori dela eta, hitzordua eskatu zuten Sestaon; bertan adierazi zieten esku-hartzea gauzatzeko ebakuntza-gela behar izanez gero erreferentziazko zentroa Santurtziko San Juan de Dios Ospitalea zela.
Administrazio-ikuspuntutik, Osasun Sailak emandako erantzuna zuzena izan zen. Alabaina, laguntza-prozesuaren eboluzioak izandako aldaketen arabera, ukatu zieten Quirónera joateko baimen-eskaera egin zuten unean adingabeak bi proposamen terapeutiko desberdin zeuzkan: bere Bizkaiko erreferentziazko zentroan (laguntza hori emateko itundutakoan) ukitutako hagina ateratzea proposatu zioten, baina Quirón zentroan (Gipuzkoako pazienteentzat itundutakoan) proposatu zioten tratamendua endodontzia bat zen.
Osasun Sailari egoera modu horretan azaldu zitzaionean, osasun-administrazioak aurrekari guztiak aztertu zituen, bereziki desberdina den proposamen terapeutikoa, eta azkenik gurasoen nahia bideratu zuen, proposamen desberdinen espezifikotasuna aintzat hartuz.
Tratamendu edota ebakuntzetarako itxaronaldietan egoten diren zerrendak, denborak eta informazioa direla eta, horiekin zerikusia duten kexek haurrei eta nerabeei ere eragiten diete, gainontzeko herritarrei bezalaxe. Edonola ere, Haur eta Nerabeentzako Bulegoaren txosten honetan, nabarmendu nahi dugu itxaronaldi horiek garrantzi handia dutela antzutasun arazoetan, are gehiago emakumeak adin jakin baten mugara iristear daudenean, handik aurrera gutxitu egiten baitira arrakasta izateko aukerak.
Haur eta gazteen buru-osasunari dagokionez, elikadura-portaeraren nahasmenduei buruz egindako jarduera bat aipatuko dugu aurten.
Elikadura-portaeraren nahasmenduek ukitutako pertsonei laguntzeko elkarteek proposatutako zenbait alderdiren gainean jarraipen bat egite aldera, Arartekoak kexa-espediente bat ireki zuen. Horren bidez, Osakidetzaren 2014ko abenduko txosten batean jasotako ebaluazioa hartzen zen abiapuntutzat, pertsona horiek artatzeari buruzko eskaerari erantzunez.
Izapidetutako espedientea txosten hartako bi puntutan oinarritu da: paziente larriak ospitaleratzeko unitate espezializatu bat sortzeko eskaria, eta jantoki terapeutikoen zerbitzuak osatzeko beharra.
Lehenengo puntuan, zenbait gogoeta mota dela-eta, ezinezkoa izan da unitate espezializatu hori garatzeko eraren gainean ados jartzea. Bigarren puntuan –jantoki terapeutikoak– ordea, adostasuna dago haien erabilgarritasunari dagokionez, baldin eta laguntza-eskema koherente eta koordinatuan sartuta badaude.
Arartekoak puntu horiei buruzko informazio-eskaeraren artean eta Osakidetzak emandako erantzunaren artean igarotako denbora-tartean, lurralde historiko bakoitzeko ACABE eta Osakidetzako ordezkarien arteko bilera bat egin zen. Arartekoa ere joan zen bilera horretara. Jantoki terapeutikoen egungo egoeraz eta elikadura-portaeraren nahasmenduen berariazko arretaz hitz egin zuten, bai eta egungo gabeziei aurre egiteko aurreikusitako jarduerez ere. Alderdi horiei buruzko informazio-eskaerari Osakidetzak emandako erantzuna elikadura-portaeren nahasmenduak ukitutako pertsonei laguntzeko hiru elkarteekin egiaztatu ondoren, Arartekoak erakunde honek 2016ko uztailaren 14an emandako ebazpena helarazi du. Horren bidez, Osakidetzari gomendatzen zaio beharrezko zuzkidura jaso dezala elikadura-portaeren nahasmenduek ukitutako pertsonak artatzeari lotutako jarduera-proposamenak aztertze aldera.
2016an jorratutako haurren eta nerabeen osasun-eskubidearekin lotutako azkenengo kontu bat izan da Arartekoak eskatuta irekitako espediente batzuetan aztertu dena; horietan, izendatzaile komun bat dago, hau da, adingabeek alkoholdun edariak eskuratzea kontrolatzeko udal jarduketaren inguruko informazioa eskatzea. 2.1.1atalean adierazi den bezala, adikzioen inguruko lege berria aurkezterakoan, beste garai batean ordena publikoko kontu bat izan ahal zena, gaur egun, osasun publikoko kontu bat da.
Ofiziozko esku-hartzea zenbait udalen aurrean egin zen arren, azterketa orokorra egiteko helburua zuen. Esku-hartze hori burutu da zenbait herritarrek, intentsitate eta formatu desberdinekin, adierazi dutelako kezkatuta daudela nerabeen edari alkoholdunen kontsumoa dela-eta. Halaber, adierazi dute harrituta daudela, dirudienez, oso erraz eskuratzen dituztelako, adingabeei alkohola saltzea debekatuta egon arren.
Arartekoak bukatutzat jotzen du bere jarduketa; egiaztatu du egia esan neska eta mutil adingabeen edari alkoholdunen kontsumoa kontu konplexu bat dela. Hala, beharrezkoa da eragile guztien lankidetza, erakunde-eragileena, eragile sozialena eta partikularrena Oraingoan, beste une batzuetan Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza edo Osasun Sailarekin egin izan duen bezala, oroigarri bat zuzendu die euskal udalei. Horren bidez, udalerrietan neska eta mutil adingabeei ematen zaien alkohola kontrolatzeko dituzten legezko betebeharrak gogorarazi dizkie.
Aipatu dugun legea argia da zentzu honetan; hala, tokiko erakundeei esleitzen die ikuskatzeko eginkizuna (agintaritzako agentetzat hartzen diren langileak), baita dagozkien zigorrak ezartzeko eginkizuna ere.
Hala eta guztiz ere, lege honek, izenburuak adierazten duen bezala, adikzioen arazoa diziplina anitzeko ikuspuntu integral batetik aztertzen du. Zentzu horretan, prebentzioak berebiziko garrantzia dauka (osasun publikoaren ikuspegitik), eta horretarako oinarrizko estrategia gisa, osasunerako hezkuntza ere oso garrantzitsua da. Europar Batasunaren drogaren aurka borrokatzeko 2013-2020 Estrategia jarraituz, demanda murriztera eta eskaintza kontrolatzera bideratutako neurriak, desberdinak izan arren, osagarriak izan beharko dira.
Esku-hartze publikoaren oinarrian daude, berriz ere, haurren eta nerabeen eskubideak. Zehazki, osasunean, posible den maila altuenaz gozatzeko eskubidea eta bere garapen integralarentzat kaltegarria izan daitekeenaz babestua izateko eskubidea. Horiekin bat etorriz, alkoholari eta adingabeei buruzko politika publikoen lana hezkuntzan oinarritu behar da eta neurriek babes-testuingurua ezarri behar dute; hori izango litzateke adingabeei alkohola saltzearen kontrolaren kasua.
Udal batzuek Arartekoari erantzun diote jadanik; hala, burutzen ari diren prebentziozko jarduketen berri eman diote eta helarazi diote ahal duten heinean adingabeei edari alkoholdunak saltzea eta hornitzea kontrolatzera bideratutako jarduketak areagotu nahi dituztela.
2.6.Adingabe arau-hausleen eskubideak
40. artikulua
1. Lege penalak haustea leporatzen zaion haurrari edo hauste horren errudun izatea salatzen edo deklaratzen zaionari bere duintasun eta adorearen zentzua suspertu behar zaizkio, giza-eskubideak eta besteen oinarrizko askatasunak errespeta ditzan, eta haurraren adina eta birgizarteratzearen garrantzia gogoan izanik, haurrak gizartean funtzio konstruktiboa har dezan.
Nahiz eta Arartekoa sortu eta arautzeko legeak 13.1. artikuluan argi eta garbi azaldu ez dela sendetsitako epaiaren gai izan edo epailaritza-erabakiaren zain egon daitezen arrenkurak banaka aztertzen hasiko, alde batetik, adingabeen fiskaltzari eta, bestetik, adingabeen defentsan jarduten duten erakundeei, besteak beste, Arartekoari esleitutako haurren eta nerabeen eskubideak babesteko funtzioek bat egiteak berekin dakar, praktikan, bi instantzien artean sarritan informazioa eta kudeaketak trukatzeko komunikazio-kanal bat izatea.
Bestalde, 2015ean Herri Administrazio eta Justizia Sailarekin zerikusia izan duten jardueretako batzuk jada azaldu ditugu txosten honen beste puntu batzuetan (adibidez, familia babeslea izateko eskubideari buruzkoa). Horrela, gure ustez herritarrei ardura zaizkien arloetara hobeto egokitzen den aurkezpena egin nahi izan dugu, eta ez hainbeste eragindako administrazioaren arabera antolatutakoa.
Bulego honen 2015eko Txostenean azaldu zen moduan, txostena idatzi zen unean gurasoei bideratutako informazioari eta haur arau-hausleak entzuteari buruzko ikerketa bat irekita zegoen; haur horiei, 14 urte bete gabe zituztenez, eta adingabeen erantzukizun penala arautu zuen urtarrilaren 12ko 5/2000 Lege Organikoaren 3.artikulua ikusita, adingabeak babesteko arauetan xedatutakoa aplikatzen zaie. 2015ean eta 2016an egindako esku-hartzean, Arartekoak inplikatutako erakunde eragileei informazioa eskatu zien, proposamenak aurreratu egin ziren, aztertzeko, eta hainbat bilera egin ziren proposamenak aztertu eta erkatzeko. Emaitza 2017ko otsailean aurkeztuko den dokumentu batean jaso da, eta jasotako iritziak eta informazioak bildu eta partekatuko dira bertan, adingabe horiei dagokienez Euskadin aginteek baliatzen dituzten prozedurak hobeto ezagutzeko ekarpena egite aldera (hiru lurralde historikoetan ñabardura desberdinak dituzte), eta ahultasun elementu nagusiak argiago ikusteko. Proposamenei dagokienez, hasieran Arartekoak plazaratutakoak, zein ondoren beste eragile batzuek igorritakoak aipatutako azterlanean azaldu dira, komenigarritzat jo dutenen balorazioekin batera.
Polizia esparruari dagokionez, txosten nagusiaren II.13 atalean herritarren eskubideei eta polizia funtzioa betetzeari lotutako kexaren bat bildu da. Horixe da Arartekoaren 2016ko abenduaren 20ko ebazpenean azaldutako kasua, adingabe bati eragiten diona. Izan ere, ertzainek adingabe bat atxilotu zuten, frogarik gabe, eman ez zituen tratu txarren ustezko delituagatik. Adierazi zenez, gogoeta hori oinarri hartuta, Adingabeen Fiskaltzak atxiloketaren ondorioz bideratutako atariko eginbideak behin-behinean largestea erabaki zuen, adingabea salatutako ekintzen egilea izan zela esateko daturik ez zegoela ulertuta. Era berean, kexak salatzen zuen ertzainek indarra erabili zutela adingabea atxilotzeko, bere gauzak arakatu zituztela, eskuburdinak jarri zizkiotela eta gertatutakoarekin bat ez zetorren gertakarien bertsioa eman zutela. Halaber, kexaren arabera, ez ziren errespetatu behar besteko bermeak, ez atxiloketan, ezta adingabea Ertzaintzaren bulegoetara eramateko orduan ere.
2016an arlo honetan izapidetu ditugun ofiziozko jardunbideak atxiloketa zentroen egoera aztertzeari zuzenduta egon dira. Horretaz gain, atxiloketari buruz eta poliziaren jardueretako berme sistemari buruz Arartekoak egindako gomendioak betetzen ote diren aztertu dugu.
Getxoko Ertzaintzaren eta Portugaleteko Udaltzaingoaren atxiloketa zentroen instalazioetan –2016ko ekitaldi honetan bisitatu direnak- ez dago adingabeak egoteko instalazio zehatzik, urtarrilaren 12ko 5/2000 Lege Organikoak(17.3 artikulua) eskatu bezala; erakunde honek bisitatu dituen Ertzaintzaren atxiloketa zentro guztietan gauza bera gertatzen da.
Amorebieta-Etxanoko Udaltzaingoak (hori ere bisitatu da) ez du adingabeentzako berariazko atxiloketa libururik, urtarrilaren 12ko 5/2000 Lege Organikoaren Araudia onartu zuen uztailaren 30eko 1774/2004 Lege Organikoak eskatu bezala. Portugaleteko Udaltzaingoaren kasuan, bi atxiloketa liburu dituzte (adingabeentzat eta helduentzat bana), baina bietan eskuz idazten dute. Portugaleteko Udaltzaingoaren bi atxiloketa liburuetan (adingabeentzat eta helduentzat bana) eskuz idazten dute. Orri bakoitza atxiloketa bati egokitu arren, liburuak urtekoak ez direnez, ezin da edozein unetan kontsulta bakar baten bidez urtean zehar egindako atxiloketen kopurua ezagutu, erakunde honek gomendatzen duen bezala. Era berean, ez dira atxiloketaren jarduera nagusiak erregistratzen, nahiz eta erregistratuta ez daudenetako batzuk atxiloketarekin lotutako beste erregistro eta dokumentu batzuetan ageri diren.
2.7.Jolaserako, atsedenerako eta arte eta kirol jardueretarako eskubidea
31. artikulua
1. Haurrak atseden eta denbora-pasako, jolas eta bere adineko aisialdi ekintzetarako eskubidea du, eta honekin batera, bizitza kulturalean eta artetan parte hartzekoa ere bai. Estatu kideek eskubide hori onartzen dute.
2. Estatu kideek errespetatu eta bultzatu egingo dute, haurrak bizitza kulturalean eta artistikoan parte hartzeko duen eskubidea, eta horretarako aukera egokiak eskainiko dizkiote berdintasunaren baldintzapean.
2.7.1. Eskola kirola
Jolaserako, atsedenerako eta arte eta kirol jardueretarako eskubideari buruzko kapitulu honetan, haur eta nerabeek kirola egitearekin lotuta daude, aurten ere, kexarik esanguratsuenak.
Alde batetik, beste herrialde batzuetan jaiotako adingabeak kirol federatuan inskribatzeko arazoak daude oraindik ere. Haurrak adoptatuta dauzkaten euskal familiek jarri zituzten arrazoi horren harira jaso genituen kexak; izan ere, tratu ezberdina ematen zitzaien seme-alaba adoptatuei eta seme-alaba biologikoei, aurretiko errolda eskatzen baitzitzaien atzerrian jaio izanagatik.
FIFAk ezarritako prebentzioa da hori, futbol-klub handiek gehiegikeriazko praktika zehatz batzuk egitea saihesteko xedea duena. Baina praktika horiekin zerikusirik ez duten kasuetan ere neurri hori ezartzeak, argi eta garbi, eragin disfuntzionala sorrarazten du adingabeen interes nagusian, eta horixe da kasua. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura Sailak arduraz lagundu dio Arartekoari, agertu diren kasu guztiak konpontze aldera, erakunde honek gaiaren inguruan dituen eta aurreko txostenetan aipatu ditugun irizpideen ildoan.
Alabaina, kasuak errepikatu egiten dira, eta, beraz, azpimarratu egin behar dugu kirol-federazioek, Euskadiko Futbol Federakundeak bereziki, gaiaren inguruko irizpideak aldatu behar dituztela, berdintasunezko tratua jaso dezaten adingabeek, beren jaiotza-tokia edozein izanda ere; batez ere, beren prestakuntzarekin eta garapen integralarekin zerikusia duten eremuetan.
Beste alde batetik, Arartekoak 2015eko urteko txostenean adierazi zuenez, urtean zehar hainbat esku-hartze egin zituen zenbait klubek edota entrenatzailek eskola-kirolaren aurretiko adinetan egiten den kirolaren esparruan izandako jarrera jakin batzuen inguruan. Hain zuzen ere, entrenamenduetan eta partiduetan, lehia-errendimendu handiagoa edo txikiagoa izatearen arabera adingabe batzuei, beste batzuen kalterako, ematen zaien protagonismoez ari gara. Erakunde honek badaki, ordea, klub eta entrenatzaile gehienek zuzentasun osoz burutzen dutela haur eta gazteen kirol-jardueraren zuzendaritza. Horregatik, Euskadiko hamabi udalerritako laginetik horri buruzko informazioa bildu ondoren, udalei zuzendutako otsailaren 16ko 2/2016 Gomendio Orokorra igorri zuen Arartekoak, heziketa-irizpideetan, irizpide parte-hartzaileetan eta ez lehiakorretan oinarritu daitezen beren udalerrietan haurrentzat antolatzen diren kirol-jarduerak, eskola-kirolaren aurretiko adinetan bereziki, eta irizpide horiek betetzearen mende jar dezaten, hala badagokio, klubek jasotzen duten udal-laguntza, bai instalazioen lagapenean, bai diru-laguntzetan edo sustapenean.
Eskola-kirolaren esparruan oraindik ere erakunde honek Gipuzkoako gurasoen zenbait kexa jaso ditu tarteka, teknifikazio jardueretan parte hartzeko betekizun gisa eskola kiroleko programa orokorrean edo kirol anitzeko jardueretan parte hartzeko betebeharrarekin ados ez zeudelako, haurren mailatik beherako kategorien kasuan. Erakunde honek jakin badaki zer garrantzia duen haurrentzako kirol teknifikazioaren eskaintza eskola-kirolarekin koordinatuta egoteak eta hala izatearekin ados dago. Hala, adin horietan kirol modalitateen eta ibilbideen arteko nolabaiteko oreka lortu nahi da eta adingabeek goizegi kirol bat aukeratu dezaten saihestu nahi da, izan ere, horrek beste kirol batzuk ezagutzeko aukera galarazten du eta, horrenbestez, ez dute kirola jolas eta balioak ikasteko aukera gisa ulertuko. Horrekin bat etorriz, kexagileei emandako erantzuna ildo horretan joan da; nolanahi ere, egoera bereziren batean Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura, Turismo, Gazteria eta Kirol Sailaren jarduna aztertzeak gomendioren bat eragin du.
Pareko edukia izan duten kexak errepikatzen zirela ikusita, erakunde hau Gazteria eta Kirol foru zuzendariarekin eta eskola-kirolaz arduratzen den talde teknikoarekin batzartu zen 2015. urte amaieran, lehenago aipatutako egoeretan zeuden familientzako konponbidea bilatu beharra plazaratzeko; hala ere, eskola-kirolaren araudiaren muinean dagoen filosofiari eutsi ahal zaio, eta Arartekoa erabat ados dago filosofia horrekin. Horrek eta aldez aurreko beste harremanen batek bultzatuta, Zuzendaritzak bi ekimenetan parte hartzeko gonbidapena igorri zion Arartekoaren erakundeari. Alde batetik, Gipuzkoako eskoa-kirolaren eredua hedatzeko kanpainarako bideo batean parte hartzeko gonbidapena egin zion. Beste alde batetik, eskola-kirolaren programa berrikusteko urte amaieran abiarazitako prozesuan parte hartzeko gonbidapena egin ziguten (25 urteko garapenaren ondoren); prozesu horretan, foru zerbitzuak programaren hainbat alderdi zehatz sakon aztertu nahi ditu, gaur egungo beharrizanetara egokitzeko, sarbide unibertsala izateko eta hezkuntza orientazioko oinarriei eutsiz.
Haur eta nerabeentzako antolatutako aisialdi eta denbora libreko jarduerek ere zenbait kexa eragin dituzte. Horiek aztertu ondoren, hobetu beharreko bi alderdi nabarmendu behar ditugu:
• Lehenengoa jardueraren ardura daukaten langileen eta gurasoen arteko harreman eta informazioari buruzkoa da, bereziki sor daitezkeen tentsio edo antsietate egoerak kudeatu behar direnean; gure esperientziaren arabera, gaixotasun edo egokitzen ez diren pertsonen kasu puntualak izaten dira. Jakin badakigu gehienetan une eta egoera egokietan gertatzen dela. baina, hala ere, bi gai aipatu nahi ditugu:
- Hiru foru aldundiek adostutako jarduketa esparruak horrelako egoeretarako ezarritako jarduketa urratsak gurasoek aldez aurretik jakitea komenigarria izango litzateke.
- Haur bat gaixorik egotearen sintomak baldin baditu, osasun arloko langileek egindako lehenengo behaketan proba gehiago egin behar zaizkiola ikusten bada, gurasoari azkar eta zuzenean jakinaraziko zaiela bermatu behar da, behin betiko diagnostikoaren zain egon gabe.
• Bigarrenak ezgaitasunen bat edo hezkuntza premia bereziak dituzten haur eta nerabeek herri-administrazioek antolatutako aisialdi jardueretan berdintasun baldintzetan parte hartu ahal izatea du helburu. Horrelako egoera batek gomendio bat eragin zuen 2016an, hain zuzen ere Gasteizko Udalera igorritakoa; onartu egin da, eta 2017ko oporren programa antolatze aldera lantzen ari dira dagoeneko.
Kasu honetan, arazoa sortu zen Gasteizko Udalak 3 eta 17 urte arteko haur eta gazteentzat uda guztietan modu integratuan eskaintzen duen oporren programako jardueraren batean plaza esleitzeko prozesuan hezkuntza premia bereziren bat daukaten gazteentzako prestatutako plazaren izaera hura galdu egiten zela planteatu zelako. Udalak emandako informazioa aztertu ondoren, agerikoa da hezkuntza premia bereziren bat daukaten gazteentzako plaza kopuru jakin bati esleipen prozesua amaitu arte eusteko helburua zutela, baina ez zen horrela gertatzen. Gorago aipatutako ebazpenean disfuntzioa aipatu zen, eta horrenbestez, adingabe horien parte hartzeko eskubidea gauzatzeko zenbait neurri proposatu ziren.
2.8.Diskriminaziorik ez jasateko eskubidea: atzerritarren seme-alabak; LGTBI haurrak eta nerabeak; haur eta nerabe ezgaituak; neska-mutil ijitoak.
2. artikulua
1. Estatu kideek Hitzarmen honetan aipatutako eskubideak errespetatuko dituzte eta bermatuko dute beren jurisdikziopean dauden haurrei aplikatuko zaizkiela, alde batera utzita haurren, gurasoen edo legezko ordezkarien arraza, kolorea, sexua, hizkuntza, erlijioa, iritzi politikoa edo bestelakoa, nazio-, etnia- edo gizarte-jatorria, ezintasun fisikoak, jaiotza edo bestelako edozein ezaugarri.
2.8.1. Atzerritarren seme-alabak
Bakarrik dauden adingabe edo gazte atzerritarrekin berariaz zerikusia duten jarduerak (txosten honen 2.3. atalean aipatu ditugu) ez ezik, atzerritarren seme-alabak ere kexetako protagonistak izan dira beste arlo batzuetan. Zehatz samar azalduko ditugu jarraian.
Hezkuntza administrazioaren mendeko zentro publiko batek ez zion ikasle bati hiyaba edo estalki islamiarra jantzita bertaratzen utzi. Zentroko zuzendaritzak Antolamendu eta Funtzionamendu Araudiaren babesean jokatu zuen, araudi horretan txanoak edo burua estaltzeko beste edozein arropa erabiltzea debekatu baitzen. Horren ondorioz, familiak kexa bat aurkeztu zuen erakunde honetan.
Horrelako egoera batek Euskal Autonomia Erkidegoan horrenbesteko oihartzuna lortu duen lehen aldia izan da, baita Arartekora kexa modura iritsi den lehen aldia ere. Gure iritziz, aurrekaririk ez izateak azalduko luke hezkuntza arloko administrazioak, lehenik eta behin, duela zenbait urte Madrilgo Erkidegoan gertatutako adibidearekin konparatuz erantzutea; izan ere, orduan gertatutakoa hizpide dugun egoeraren parekoa zen, eta Madrilgo Administrazioarekiko Auzietarako 32. Epaitegiaren epaiarekin itxi zen (2012ko urtarrilaren 25eko 35. Epaia); epaia argia izan zen: ezarritako debekua zilegizkoa zela berretsi zuen.
Aurkeztutako kexa aztertzen hasterakoan, erakunde honek gogoan izan zuen, hala ere, Lleidako Udaleko Elkarbizitza eta Gizalegeari buruzko Udal Ordenantzaren gainean Auzitegi Gorenak esandakoa; ordenantza horretan xedatu zenez, zerbitzuen eta udal ekipamendu eta eraikinak erabiltzeko testu arautzaileak erabat estaltzen duen beloa janzten zuten emakumeak horretarako prestatutako espazio eta lokaletara sartzea eta bertan egotea debekatu edo mugatzeko aukera ezarri zuen. Epaian, bai Lleidako Udaleko Osoko Bilkuraren erabakiak, bai erakunde horrek onartutako testu arautzaileak zuzenbidearen aurkakotzat jo eta baliorik gabe utzi zituen Auzitegi Gorenak.
Zalantza izpirik gabe, hezkuntzari ez dagokion eskumen esparru baten gaineko adierazpenak dira; bestalde, estalki osoaren erabilera eztabaidatu da erabaki horretan, ez estalki sinple edo hiyabari dagokiona. Auzitegiak bere irizpidea azaltzen duen lehen epaia (eta bakarra, uste dugu) izan da, eta auzitegiak berak onartu bezala, eztabaida bizian dagoen gai bat da. Arartekoaren iritziz, bertan jasotako gogoetak ezin dira alde batera utzi, izan ere, arrazoiketaren oinarria doktrina konstituzional tinkoa da.
Hartara, doktrina horretan oinarrituz, Auzitegi Gorenak argi eta garbi eta modu kategorikoan ondorioztatu du erlijio askatasunaren eskubidea baliatzeko muga ezarri ahal izateko legea funtsezkoa dela, eta horren ordez ezin dela beste araudi iturrik baliatu; hortaz, hezkuntza arloko administrazioak hasierako erantzunean aipatutako aurrekariak baztertu egin behar dira.
Hortaz, gaia aztertzerakoan ezin izan ditugu hezkuntza arloan estalkia erabiltzeari buruzko ondorengo beste adierazpen batzuk ahaztu, erakunde honen iritziz planteatutako arazoari ongi erantzuten ez badiote ere. Horrelakoa da Gaztela Leongo Justizia Auzitegi Nagusiaren azaroaren 28ko 277/2014 zenbakidun epaiaren kasua. Epai horretan Gaztela Leongo Justizia Auzitegi Nagusiak ikastetxeek antolatzeko gaitasuna daukatela xedatu zuen, gaitasun hori irakasteko askatasunaren azken adierazpen gisa ulertuta, elkarbizitzarako arauak edo erregimen bat ezartzeko dagokiela defendatzeko; arau horiek janzteko irizpide zehatz batzuk izateraino iristen dira, baita gurasoek seme-alabentzat erlijio printzipioetara hobekien egokitzen zaien ikastetxea aukeratzeko gaitasuna gehitzea edo gaineratzea ere; hala ere, zalantzan jarritako erlijio askatasunerako eskubidea mugatzearen gaineko estaldura legala ez zen azaldu edo justifikatu.
Beharrezkotzat jotako elkarbizitza eta jokabide arauak zehaztuz, ikastetxeek bertako antolaketa eta funtzionamendu arau propioak onartu eta ezartzeko antolaketa gaitasun aitortua daukatela zalantzan jartzea ez dago Arartekoaren helburuen artean; baina, gure ikuspuntuaren arabera, eta aurreratu dugun moduan, Gaztela eta Leongo Justizia Auzitegi Nagusiak lortutako ondorioak, dirudienez, ez du arazo honetarako erantzun egokirik eman. Ikastetxeen gaitasun hori zalantza izpirik gabe onartzeak ezin du ekarri, aldi berean, oinarrizko eskubide baten babesa arriskuan jartzea, alegia erlijio askatasunerako eskubidea, aipatutako gaitasuna gehiegi erabiltzeagatik; ezin da alde batera utzi erlijio askatasunerako oinarrizko eskubidea baliatzea mugatzeko formalki lege bat behar dela; exijentzia konstituzional bat da.
Gaia aztertu ondoren ondorio horietara iritsita, Arartekoak kezkaz ikusi ditu hezkuntza ikuskaritzak prestatutako txostenean jasotako proposamenak; izan ere, ikasgela barruan estalkia erabiltzeko erabakiak ekarritako egoera arautzea esklusiboki ikasle kexagilearen ikastetxearen esku uzten zuen. Hala ere, azkenik, Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura Saileko arduradunek euskal ikastetxeen hezkuntza komunitateetara zenbait gomendio igortzea erabaki zuten, aniztasunari erreparatzeko eta eskola inklusiboaren marko pedagogiko berriaren testuingurua aipatuz. Gomendio horietan buruan painelua janzten duten neskatoen eskolatzea ez debekatzeko gomendatzen zen, eta antolaketa eta funtzionamendu arauek edo hezkuntza proiektuak horrelakorik onartzen ez duten kasuetan testuok berrikusteko gomendatu zen, aniztasunari erreparatzeko eta eskola inklusiboaren marko pedagogiko berriaren planteamendutik.
Hezkuntzaren esparruan, gainera, Gasteizen ikasle etorkinen banaketari lotuta sortutako kezka txosten honen 2.2 atalean nabarmendu zen; horren ondorioz, erakundeen arteko mahai bat eratu da, eta mahai horretan hiriko ikastetxe jakin batzuetan sortutako “ghettizazioa” bideratu ahal izateko irizpideak ezarri nahi dira. Ikasleak onartzeari lotuta erakunde honek plazaratutako zenbait proposamen 2016-2020ko Eskola inklusiboaren eta kultura artekoaren eremuan ikasle etorkinei hezkuntza-arreta emateko II. Plan aurkeztu berrian jaso dira. Ahots kritiko batzuek dagoeneko esan dute ez dela nahikoa, baina baliteke planean bertan jarraipena egiteko eta aldizka berrikusteko jasotako konpromisoari esker antzemandako ahultasunak bideratu ahal izatea.
2.5 atalean, osasun arloari buruzkoan, euskal ospitaleetan jaiotako atzerriko familien seme-alabek bizi duten egoera sakon azaldu da; haur horien dokumentazioa kasuan kasuko enbaxada eta kontsulatuekin izapidetzen den bitartean, zailtasunak izaten dituzte ez osasun arreta jasotzeko, baina bai prestazio farmakologikoetara sarbidea izateko. Atzerriko emakume haurdun batzuek euskal osasun sisteman artatu eta haurdunaldian laguntza jasotzeko izan dituzten zailtasunak ere azaldu dira, modu laburragoan. Haurdun dagoen emakumearen eta haurraren osasun egoerari jarraipen egokia egitea oso garrantzitsua da etorkizunean osasun maila aproposa bermatzeko. Kasuak, nolanahi ere, modu positiboan ebatzi dira.
Atzerrian jaiotako neska zein mutilek futbol federatua egiteko lizentzia lortzeko izan dituzten arazoak ere positiboki konpondu dira (tartean atzerriko nazionalitatea daukaten familietako semeak), txosten honetako 2.6 atalean azaldu bezala.
Haur eta nerabe ugarik bizi duten pobrezia egoerari buruz ezin dugu horren positiboki hitz egin, haur eta nerabeen familia burua gehienetan atzerritarra denean, profil hori baita, azterlan guztiek azaldu dutenez, haurren populazio pobrearen artean. Horren ondorioz, esparru honetan hartu beharreko neurriek, arazoen muinari dagozkionak eta integralak izatea nahi badugu, pertsona batzuei atzerritarrak izateagatik bereziki eragiten dien elementu bereizleak bereziki hartu beharko lituzkete aintzat.
Administrazioaren araudiaren esparruan, aintzat hartuta gehienetan estatuko administrazio nagusiaren eskumena dela, aurten Herriaren Defendatzaileari bideratutako ofiziozko jarduketa bat abiarazi da, Espainian dagoen Gineako enbaxadan pasaporte bat izapidetzeko aukerarik ez izateak eragiten dituen ondorioei buruzko kezka helarazteko. Horrek zailtasun ugari eragin zituen, besteak beste, Gineako amen haurrak Erregistro Zibilean inskribatzeari dagokionez. Enbaxadak ematen duen ordezko ziurtagiria ez da herri-administrazio guztietan onartzen ondorio guztietarako pertsonak identifikatzeko dokumentu gisa.
Bukatzeko, gehitu behar da pertsona errefuxiatuek, tartean haur ugarik bizi duten egoera urtero erakunde honek antolatzen duen udako ikastaroko gaia izan zela. “Europa asilo lurraldea? Erronkak eta erantzunak” izenburupean, ikastaroan asilo eskubidearen edukia landu zen, ikuspuntu teorikotik zein aplikazio praktiko eta eskubidearen erregulazioaren ikuspuntutik.
Ikastaroaren helburua bigarren mundu gerratik Europan izan den asilo eskaririk handienak eragindako arazoen magnitudea aztertu eta eztabaidatzea zen, baita euskal, espainiar eta europar mailako zenbait erakundek emandako erantzunak ere (edo erantzunik eza). Honako hauek izan ziren eztabaidaren elementuak: 1) Europako Parlamentuak -Europan herritartasunaren ordezkari gorena den aldetik- bideratutako ekimenak eta zenbait talde politikok hartutako jarrera gaur egungo egoeretan asilo eskubidea baliatzeak dakarren erronkari eman beharreko erantzunei dagokienez; 2) erakunde humanitarioek hartutako edo sustatutako ekimenak, neurriak eta ikuspegia jazarpena pairatzen duten pertsonak babesteko eta pairatzen dutena arintzeko, haurren errefuxiatuak bereziki aintzat hartuz.
2.8.2. LGTBI haurrak eta nerabeak
Auzi horri lotutako gure jarduketa guztien xedea hiru helburu hauen bitartez laburbiltzen da:
• Euskal herri-administrazioek euren jarduera guztietan berdintasuna erabat errespeta dezaten eta sexu-orientazio eta genero-identitatearen ondoriozko bereizkeriarik egin ez dezaten lortzea, eskubide horien gauzatzea benetakoa eta eraginkorra izateko beharrezkoak diren neurriak abian jarriz.
• Euskal gizarte osoan, bazterkeriarik ezan eta aniztasun afektibo eta sexualari eta genero-aniztasunari lotutako eskubideen errespetuan oinarritutako kultura zabaltzea.
• Homofobia edo transfobiaren aurka borrokatzea (edozein formatan agertzen bada ere), Euskadin LGBTI haur eta nerabeen egoeraren gaineko ezagutza eta sentsibilizazioa zabalduz.
Arartekoak, Haur eta Nerabeentzako Bulegoaren bidez eta LGBTIen eskubideen arloaren bidez, “Eskola seguruaren aldeko talde egonkorra” izeneko espazioan parte hartzen jarraitu du, aurreko urteetan bezala. Eratze mistoa (soziala-instituzionala) duen lan-foroa da, Eusko Jaurlaritzako Familia Politikarako eta Komunitate Garapenerako Zuzendaritzak eta Berdindu Zerbitzuak babesten dutena. Eskolan, mutikoen, neskatoen eta nerabeen aniztasun sexual eta afektiborako eskubideekiko errespetua eta sustapena bultzatzeko xedea dauka talde horrek, eta Arartekoak aldizka hartzen du parte bertan -Haurren eta Nerabeen bulegoaren bidez eta LGBTIen eskubideen atalaren bidez-, beste erakunde batzuekin batera (horien artean, Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Saila nabarmentzen dugu). Talde horren zeregina, funtsean, adingabeei, familiei eta irakasleei laguntzeko jarduerak eta protokoloak koordinatzea da, hezkuntza-zentroetan ikasleen genero-identitateei eta -rolei eragiten dieten egoerak eta jarrerak agertzen diren kasuei dagokienean.
2016an egin zen bilera bakarrean, Euskadiko hezkuntza-zentro guztiei zuzendutako dokumentuaren azken idazketa hitzartu zen. Hauxe da dokumentuaren izenburua: Ikastetxeei zuzendutako protokoloa, ikasle transei edo genero portaera ez normatiboa dutenei eta haien familiei laguntzeko. Dokumentuak sarreran adierazten duen moduan, hezkuntza-sistemaren lerro estrategiko bat da aniztasunari erantzutea. Hori dela eta, hezkuntzako profesionalek gai izan behar dute, eskola inklusiboaren parametroetan oinarrituta, ikasleen eta haien familien dibertsitatea ezagutu eta aitortzeko. Hezkuntzako profesionalek aniztasun horiek detektatuz gainera, ikasle horiei beren eragozpenak gainditzeko lagungarri izango zaizkien bitartekoak eskaini behar dizkiete bizi dituzten egoera jakin batzuk gainditzeko, gainerako ikaskideekin berdintasun baldintzetan pertsona oso bezala garatzeko, aske eta zoriontsu bizi izateko eta arrakasta akademikoa lortu ahal izateko. Protokolo horrekin, Euskadiko hezkuntza-sisteman sexu-joera eta genero-identitate edo -adierazpen anitzei ematen zaien arretari erantzun nahi zaio, bai eta eskolan homo/lesbofobia eta transfobia prebenitu nahi ere.
Arartekoaren ustez, protokolo hori aurrerapen nabarmena da, eskolan aniztasun sexual eta afektiboa aitortzeari begira. Horrekin guztiarekin, irakasleen prestakuntza espezifikoa azpimarratu behar dugu orain, aipatu protokoloa ezartzeko erantzukizuna duten horiek baliabide nahikoz hornitze aldera, bai arrakastaz bete ditzaten protokoloan jasotako xedeak, bai, eskolako egoera indibidualetatik harago, giza aniztasunari harrera egiteko eta, bereziki, aniztasun sexual eta afektiboari harrera egiteko klima era dadin ikasgelan eta hezkuntza-zentroaren multzoan, prebentzio gisa. Irakasleak prestatzeko eta sentsibilizatzeko plan edo programa nahikorik ez egotea, gai horiek ikasgelan modu sistematikoan eta antolatuan jorratu ez izana, sexu-joera eta genero-identitateari buruzko material zehatza modu antolatuan erabili ez izana edo egun dauden tresna didaktikoetan bizikidetza-eredu berriak islatu ez izana horren adibide argiak dira, eta, horren ondorioz, irakasle kontzienteenek ez dute behar besteko laguntza jasotzen hezkuntza-sistemaren eskutik, gai horiek behar bezala jorratu ahal izateko.
Horregatik, ezinbestekoa da Euskadiko hezkuntza-zentroen eta hezkuntza-erakundeen artean baterako lana sustatzea, eskola haur horientzat benetan inklusiboa eta toki segurua dela ziurtatuko duten tresnak sortzeari begira, euren sexu-joera edo genero-identitatea edozein izanik ere.
2016. urtearen hasieran bukatu zen 2015eko txostenean aurreratu genuen kexa bat; bertan, zalantzan jarri zen Osakidetzako Gurutzetako ospitaleko Genero Unitatearen jarduera gai honetan: arreta desegokia eman zitzaiola legez neska erregistratuta egon arren, mutil bizi eta sentitzen zen adingabe bati. Oraingo honetan, erakunde honek Arartekoaren 2016ko otsailaren 12ko Ebazpena igorri dio Osakidetzari, elkarrizketa-bide irekiak ezar ditzan eta zabal-zabal erantzun diezaien genero-identitate anitza duten haurren familiek osasun-zerbitzuen ikuspegiaren inguruan dituzten kezkei eta egiten dituzten informazio-eskaerei. Bestalde, ebazpen horren bidez, Osakidetzari eskatu zaio kontuan har ditzala zenbait printzipio edo jarduera-ildo, bai transexualei ematen zaien arretan, bai euskal legeriak arlo honetan aurreikusi duen gida klinikoan.
Arartekoak egindako ikerketaren emaitzari dagokionez, eta Osakidetzak adierazitako gogoetak ere aintzat hartuz, erakunde honek ondorioztatu ahal izan du erronka zientifiko, sozial eta gizatiar berriak dituen jarduera-eremu baten aurrean gaudela, eta pertsona horiek eta bereziki haurrek eskatzen duten arretan inplikatuta dauden zerbitzu publiko guztiei -baita osasun-zerbitzuei ere- eragiten diela.
Gauzak horrela, Osakidetza-Euskal Osasun Zerbitzuari zuzendutako gomendio horrekin, aipatu pertsonei arreta emateari bideratutako jarduera publikoak hobeto orientatzen lagundu dezaketen eta nazioartean aitortuta dauden printzipio batzuk gogorarazi nahi izan ditu Arartekoak. Horien artean, printzipio hauek nabarmentzen ditugu: transexualitatea despatologizatzeko printzipioa, sentitutako sexua errespetatzeko printzipioa, ezagutza zientifikoari eta praktikoari irekitzea, bai eta arlo honetan eskarmentu aitortua duten beste instantzia batzuen doktrina-korronte ezberdinei irekitzea ere, eta informazio zabala jasotzeko eskubidea, zerbitzuaren erabiltzaileak modu aktibo eta informatuan hartu ahal izan dezan parte bere osasunari eragiten dioten erabakietan.
Haurrei dagokienez, era berean azpimarratu nahi izan da haur horiek adierazitako eskaerak entzutea eta egoki bideratzea eskatzen duela adingabeen interes gorenak, eta profesional adituen laguntza bermatu behar dela horien banakako ibilbidean, hori edozein izanik ere, eta, horretarako, zerbitzu publikoen esparruan sartu behar direla psikologiako profesionalak. Bestalde, haurtzaroak eta nerabezaroak berezkoa duten eboluzio-izaera dela-eta, pertsonen nortasuna osatzean etapa batzuen garrantziari arreta emanez gainera, egokitzat jotzen dugu osasun zerbitzuek eremu honetan egiten dituzten jardunetan gizarte ikuspuntua barne hartzea eta tentuz ibiltzea, diagnostiko azkarrak edota itxiak egitea ekidinez, kategoria geldi edo finkoen arabera, atzera bueltarik gabeko prozesuetara azkarregi jo dezaketenak.
Azkenik, Arartekoak Osakidetzari adierazi dio gai honen inguruan dauden askotariko ikuspegi sozial, zientifiko eta doktrinalak sartu behar direla legez aurreikusi den gida klinikoan, transexualen arretan orientatzeko balio behar diela horrek osasun-zerbitzuei, eta ezagutzaren azken-mailara eta ebidentzia zientifikora igo behar dela arreta, horretarako, beharrezkoa balitz, nazioarteko eremuko pertsona eta erakunde adituen irizpideetara joz.
2.8.3. Ezgaitasunen bat daukaten haurrak eta nerabeak
Aurreko urteetan bezala, kopuru aldetik ezgaitasunen bat daukaten haurrei eta nerabeei gehien eragiten dieten kexak irisgarritasun gabeziei buruzkoak dira, bai ekipamenduetan (etxebizitza, hezkuntza, osasuna, gizarte arlokoak, kulturakoak, etab. ), bai hiri ingurunean edo garraioan. Hori ikusita berriz ere gogoratu behar da irisgarritasun unibertsalari esker herritar guztiek bizitza sozial eta ekonomikoan parte hartze aktiboa izateko aukera daukatela, haurrak barne, eta denak aukera berdintasunean.
Garraioari eta mugikortasun arazo handiak dituzten haurrak mugitzean duen eraginari dagokionez, Bilboko Trafiko eta Aparkalekuen Ordenantzak (TAO/OTA) ezarritako betekizuna nabarmendu behar da atal honetan, ezgaitasunen bat daukaten pertsonen ibilgailuen ezohiko araubidea aplikatu ahal izateko (36. eta 37.1 artikuluak), ezgaitasunen bat daukan pertsona, halaber, ibilgailuko gidaria denean. Erakunde honek bi gomendiotan gai honi buruzko adierazpenak egin ditu (azkena 2014an), eta horietan Bilboko Udalera jo du, aipatutako araubidearen onurak aparkatzeko txartel bakarreko titular diren pertsona guztiei hedatzeko eskatuz. Aurten irizpidea zalantzan jarri da berriz ere, eta udalak oraindik ez ditu onartu erakunde honen argudioak.
Aurreko gaiarekin zuzenean lotuta, jakinarazi behar da aurten martxoaren 22ko 50/2016Dekretua onartu dela, ezgaitasuna duten pertsonentzako aparkatze-txartela arautzen duena. Dekretuak, irisgarritasun unibertsalaren eta bizitza independentearen printzipioekin bat etorriz, beharrezko neurriak artikulatu ditu ezgaitasuna dela medio mugikortasun murriztuko pertsonen ibilgailuak aparkatzea errazagoa izan dadin. Estatu mailan 2014an helburu berarekin onartutako errege dekretuarekin alderatuta aldaketak dakartza; izan ere, ezgaitasunen bat daukaten pertsonen garraio kolektiboan lan egiten duten pertsona fisiko edo juridikoei eta ikusmeneko ezgaitasunen bat daukaten pertsonei aparkatzeko txartela lortzeko eskubidea aitortu eta behin-behineko aparkatzeko txartelak emateaz gain, txartela lortzeko eskubidea daukaten titularren artean 3 urtetik beherako pertsonak ere jaso dira, bizitza funtzioetarako ezinbesteko gailu teknikoak etengabe behar badituzte edo larritasuna dela medio 4. edo 5. mailako ezgaitasunaren balorazioa jaso badute (patologia larria edo oso larria).
Hezkuntza esparruari dagokionez, txosten honen 2.2. atalean babes premia desberdinak dituzten haurrek dauzkaten zailtasunak aipatu ditugu, ezgaitasuna dela medio; kasu batzuetan modu positiboan konpondu dira eta beste batzuetan, ordea, ez: laguntza langileak ez jartzea edo berandu iristea, esku-hartzearekin ados edo pozik ez egotea, derrigorrezko hezkuntzen ondorengoetan laguntza aitorpena ukatzea edo zailtzea, eta bestelakoak izan dira.
Osasunari buruzko 2.4 atalean aurten autismoa zuen haur bati zegokion kexa izapidetu dugu; kasu honetan ongi bukatu da.
Denbora librearen eta aisialdiaren atalean, azkenik, Gasteizko Udaleko oporretako programan hezkuntza premia bereziak dituzten gazteentzako plazen erreserbari buruzko ebazpena gogoratu behar da; dokumentu honetako 2.7 atalean sakonago azaldu da, eta hor nabarmendu bezala, hau ere onartu egin da.
2.8.4. Neska-mutil ijitoak
Aurten Arartekoak familia ijitoetako haur eta nerabeei eragiten zien gaiei buruzko herritarren eskaera batzuk izan ditu. Lehenik eta behin argitu behar da azaldutako zailtasunak bizikidetza arazoei lotuta daudela, eta gizarte zailtasun eta bazterketa egoeran dauden familiak inplikatuta daude; ez daude lotuta ijitoen herrikoak izateagatik sortutako bazterketarekin. Nolanahi ere, familia horietako haurrak eta nerabeak iritzi publikoaren epaiketen eraginpean daude, argi eta garbi.
Arartekoaren esku-hartzea 2015. urte amaieran hasi zen, Bilboko auzo bateko herritar talde batek eskatuta; erakunde honek esku hartzeko eskatu zuten inguruan bizikidetza arazo larriak sortzen zirelako, eta arazo horietan neurri handi batean mutil talde bat zen protagonista, gehienak adingabeak eta familia berekoak; beste bizilagun batzuk asaldatu, lapurtu eta erasotzen zituzten. Egoera ez zen berria, baina okerrera egin zuen. Eskatzaileek igorritako kezkan, gainera, adingabeak nabarmentzen ziren, babesik gabeko egoera larrian zeudela aipatzen baitzen, heldu erreferente aproposik ez zeukatela eta gurasoen istorioa errepikatzera “bideratuta” zeudela azaltzen baitzen.
Egoera aztertuta, erakunde honek lehenengo ondorioa eta ondorio argia egoera konplexua zela aitortzea izan zen. Egoera konplexua, lehenik eta behin, urte luzez luzatu zelako. Konplexua, horrez gain, esku-hartze ugari egin zirelako eta, hala ere, ordura arte ez zutelako ondorio eraginkorrik izan. Konplexua da, halaber, familia erdiesteko eta familiarekin hitz egiteko zailtasunengatik. Konplexua da, amaitzeko, inplikatuta dauden eragile anitzak eta eremu desberdinak direla-eta. Horrenbestez, artikulatu beharreko erantzunetan nahitaez bi ezaugarri hauek inplikatu beharko lirateke: konplexutasuna eta denbora.
Adingabeen arretari dagokionez, berriz ere nabarmendu zen ordura arte egindako esfortzuek ez zutela ia emaitzarik eragin. Familiako ia adingabe guztiak babesgabetasun egoera larrian zeudela onartu ondoren, bazterketa neurrien bitartez aplikatutako esku-hartzea ez zen eraginkorra izan, lortutako emaitzak ikusita. Haurrak eta bereziki nerabeak egoitza harrerako baliabideetan egoten ziren harik eta familia egiturara itzultzen ziren arte, eta familia egiturak aterpea ematen zien. Horrek, agian, banan-banako kasuak jorratzeko estrategia berrien inguruan hausnarketa bat egitea ekarri beharko luke. Haurrak hobeto kontrolatu eta jarraipena egiteko egoitza baliabideetatik egindako esku-hartzeak mespretxatu gabe (azkenaldian indartu zirenak), solaskide batzuek haurrak gurasoekin mantentzeko aukera aipatu zuten, eta etxean hezkuntza eta gizarte esku-hartze intentsua egitea; horrela, familia nukleoari eustea izango litzateke aldaketarako palanka. Horretarako, nolanahi ere, bizikidetza-unitateen banaketa bat egin beharko litzateke; izan ere, horrek bizikidetza-unitate bakoitzaren ezaugarriei eta beharrizanei egokitutako lan espezifikoa eta partikularra egitea ahalbidetuko luke.
2016ko ekainean, liskarrek okerrera jo eta bizilagunen kexak areagotu ondoren, Udalbatzak plan bat egiteko konpromisoa hartu zuen (helburu eta xede zehatz batzuek gidatutako jarduketa, epe, arduradun eta beharrezko baliabide zehatzekin); plan horretan “parte hartzea” (erakundeena eta udal arlo desberdinena), “kolaborazioa” eta “jarduketa koordinatua” funtsezko elementuak ziren. Arartekoaren ustez, ingurunean esku-hartze holistiko, planifikatu, antolatu bat egiteak, inplikatutako erakunde eta udal arlo desberdinek garatu beharreko ekintzak antolatzeko esku-hartzea, planteatutako arazo konplexuari ekiteko bide egokia zen. Auzoetako auzokideen eta gizarte erakundeen parte hartzea ere, gure ustez, aurreikusi egin beharko litzateke aipatutako planean. Nolanahi ere, 2017. urtean planeko helburuen betetze mailaren jarraipena egingo du Arartekoak.
Planaren proposamenen artean babesgabetasun egoeran zeuden adingabeei arreta emateko jarduketak ere aurreikusi ziren. Gizarte zerbitzuen euskal ereduan definitu bezala, egoera horretan Bilboko Udalak eta Haurren Foru Zerbitzuak koordinazio eta lankidetza maila handienarekin lan egitera deituta daude, bereziki konplexuak diren egoeretan erantzun konplexuak (eta osatuak) eskaintzeko.
Egoera horri lotuta, baina liskar horiei eta iritzi publikora igortzen ari ziren ijitoen komunitatearen eta inplikatutako familiako adingabeen irudiari (haien ustez estereotipo txarrez beteta) zenbait hedabidek emandako tratamenduaren ikuspuntutik, esku hartzeko beste eskaera bat jaso zen urte erdian ( nolanahi ere, aipatutako adingabeen pribatutasun, ohore eta irudi propioaren eskubideak bereziki babestu beharko lirateke). Arartekoaren erantzuna nahi genuena baino mugatuagoa izan zen komunikazio enpresa pribatuen jarduna zelako, eta ez herri-administrazioarena (erakundea arautzeko legeak definitutako jarduketa esparrua); hala, erantzuna kexan aipatutako arloan eragin handiko eragile batzuekin zenbait kudeaketa egitera bideratu zen, ez soilik egoera zehatz honi ekiteko, baizik eta komunikabideek informazioa modu ez baztertzailean tratatzeko eta pertsonen eskubideak sustatzeko modu jakin batean planteatzeko. Testuinguru horretan kokatzen dira Kazetarien Euskal Elkargoarekin eta Elkartearekin harremanetan jarri izana; talde horiek bideratzen dituzten ekimenen artea, Espainiako Kazetarien Elkarteen Federazioaren kode deontologikoa nola aplikatzen duten informatu eta gidatzen dute, erakunde hori baita kode etikoari buruzko zalantzak pizten dituzten kazetaritza jardunen jarraipena eta salaketa egiteko organoa, eta edozein pertsonak edo erakundeak izan dezake sarbidea.
Erakundearen hirugarren esku-hartzea uda ondoren aktibatu zen, herritarrek arbuiatu zutenean familia batek Gasteizko etxebizitza bat okupatu izana. Familiak, bestalde, Arartekoarengana jo zuen aldez aurretik, haurretako bi eskolatzeko zailtasunak izan zituztelako, etxebizitza okupatzeko titulu baliagarririk ez zutenez erroldatu izanetik eratorrita. Udal erroldan inskribatzea zerbitzu publikoak jaso ahal izateko ondorio garrantzitsuak dituen eskubide bat da (betekizun gisa eskatzen baitute erroldatuta egotea) eta beste era bateko eskubideak erabiltzeko, esaterako eskubide politikoak (bozkatzeko eskubidea, herritarren parte hartzea, etab.). Kexa hura ebatzi egin zuen, eta haurrak eskolatu egin zituzten alokairu kontratu bat aurkeztu eta, horrenbestez, udal erroldan jasotzea aurkeztu ondoren.
Auzokideekin dituzten harremanen zailtasunak, berriz, ez dira murriztu. Horiei dagokienez, esku-hartzeak irekita jarraitzen du eta hainbat esparrutan du eragina (segurtasuna, elkarbizitza, gizarte zerbitzuak, etab. ); horrenbestez, datorren urteko txostenean emango da emaitzen berri.
Lan hau Creative Commons-en Attribution 3.0 Unported lizentziapean dago.
XHTML 1.0 Strict
Nivel Doble-A de Conformidad con las Directrices de Accesibilidad para el Contenido Web 1.0 (WCAG 1.0) |
Zumaiak hirugarren egin du Txingudi Banderan, Hondarribian. Getaria-Tolosak irabazi du, espero zen bezala, eta Hondarribia izan da bigarren. Zumaiarren atzetik Bizkaia eta Ur-Kirolak sartu dira. Kanporantz ondo joan dira neskak, baina bigarren eta azken luzearen lehen erdian ez horrenbeste. Hortxe galdu dute ziabogan eskura zeukaten bigarren postua.
Posted bykudeatzailea 2009(e)ko abuztuak 23 Posted inAlbisteakLeave a comment on Zumaia hirugarren izan da Txingudi Banderan
Zumaia hamaikagarren Pasai San Pedron
Zumaia hamaikagarren izan da gaur eguerdian, Pasai San Pedron. Erlojuaren aurka jardun dute, hiru txandetan banatuta, eta zumaiarrak azkenaurreko izan dira, Tiranen eta Meiraren atzetik; Arkote soilik gainditu dute. Hala ere, azken sailkapenean Zarautz, Meira, Kaiku eta Zumaia segundo eta erdian sartu dira. Bandera Castrok irabazi du. Luxiak honela aztertu du gaurkoa: “Atzoko gauza bera […]
Posted bykudeatzailea 2009(e)ko abuztuak 23 Posted inAlbisteakLeave a comment on Zumaia hamaikagarren Pasai San Pedron |
Exekutatutako tramoa 1040 metrokoa da, Herrerako Geltokiaren eta etorkizuneko Altzako Geltokiaren artean kokatuta, Eusko Treneko “Lasarte-Hendaia linea eta Herrera-Altza tarteen arteko zatiketa barne.
Tarte honen trazatua aipatutako Herrera Geltokian hasten da, PK 0+000, N-1 errepediaren ondoan eta Loiola-Herrera tartearen jarraipen gisa.
Hortik aurrera zuzen jarraitzen du, Herrerako Geltokiari jarraipena emanez habe-egitura estalki baten bidez, Pasaia Portu (aurreko N-I) eta ADIF azpitik pasatuz eskubirantz kurba baten bitartez. Tarte honetan mina tunel batera egiten da trantsizioa, 51’5 metroko tunel faltsu batean hasten dena, pk 0+158’5 kokatua.
Lehenengo tunel hau 537 metrokoa da, pk 0+210 eta 0+737’008 artean, Altzako geltokira iritsi arte, haitzulo sekzioarekin exekutatzen dena, aurreko tunelaren amaieratik pk 0+843’455 arte, 96’45 metroko luzera totala suposatzen duena.
Altzako geltokia, Felix Iranzo Pasealekuaren ondoan, bi atari eta bi sarbidez osatauta dago, Larratxo Pasealekura eta Arriberri auzora ematen dutenak. Geltokiaren eraikuntzarako erabilitako tipologia mota haitzuloarena da, alboko bi plataformerekin, kokatuta dagoen sakonera dela eta, trazatuaren baldintzengatik eta lurraren ezaugarriengatik.
Altzako geltokiak andenak, trenbideak, atari eta banaketa plataformak, gela teknikoak eta igogailuak bilduko ditu. Haitzuloaren barruko geometria arku zirkular tangenteez biez dago osatua, 9.15 metroko erradioa bobedan eta 4.65 metrokoa hastialetan, 15.77 metroko gehieneko zabalerarekin eta 12 metroko altuerarekin.
Altzako geltokia eta gero haitzulo tunel beste tarte bat egiten da, 196’55 metroko luzerakoa, pk 1+040-n bukatzen dena, azpiegituraren ardatzari dagokionez, 1039’19 metroko eskuineko bidea duena, eta 1041’79 metroko ezker aldea. Hori dela eta, ia trazatu osoa lurrazpian egiten da. |
Urtero, Donostiako Udalak bisita antzeztuak antolatzen ditu, altxamendu militar frankistan gure hirian gertatutakoa ezagutzera emateko asmoz.
Bisitak,iraileko larunbatetan egiten dira. Gerra zibilaren hondamendiak zuzenean edo zeharka sufritu zituzten pertsona guztiei egindako omenaldi bat dira bisitak, eta gure historian kapitulu triste bat izandako lekuak eta pertsonaiak oroimenean gordetzen lagunduko digu.
Bi antzezleek garai hartan donostiarrek bizi izandako uneak kontatuko eta antzeztuko dizkigute, Xabier López Askasibarrek idatzitako gidoiari jarraituz; 1936ko uztailaren 18tik, Errepublikaren aurkako matxinada militarraren egunetik, Donostia frankisten eskuetan erori arte.
Ibilbide orokorrak zazpi puntu nabarmentzen ditu. Hauxe izan da gauzatu den bidea, bataz beste ordu eta erdiko iraupena izan duena:
San Telmo Museoa. Museoaren barne aldean, testuinguru historikoaren sarrera: gerra zibila Donostian.
Salamanca pasealekutik Kursaalera begira. Frankismoaren bitartean atxiloketa gunea izandakoa.
Okendo plaza. Maria Cristina Hotela. Gatazka lekua izan zen, eta gaur egun, oraindik, suma daitezke eraikinean borrokaren aztarnak.
Garibai kalea 32. Frente Popular egunkariaren garai bateko egoitza. Iraganaren aztarnak ezabatu nahia, zentsura eta garaiko terminologia.
Ijentea kalea (Nautikoa/Goikoa Jauregia/Udaletxea triangelua). Okupazioko eta gudako gertaeren kontakizunak; erreparazioa, exekutatutako donostiarren omenezko eskulturaren aurrean.
Elbira Zipitria kalea. Gerrako emakumeak, errepresioa eta ikusezin bihurtzea.
Zuloaga plaza. San Telmo Museoaren eraikina eta Fernando Sasiainen plaka. Errepresaliatuak izan zirenei aitortza, oroimen historikoaren berreskuratzea eta bisitaren amaiera.
Bibliografia
Ikastetxeentzat eskaintza
Ibilbide orokorraz gain, hiriko hezkuntza zentroei eskaini zaien eskaintza berezia antolatu da, urri osoaren bitartean eta azaroaren lehen hamabostaldian, ibilbidea taldean egiteko. Denera 558 ikaslek eta euren irakasleek hartu dute parte hauetan. Ondorioz, zuzenean ezagutu ahal zian dute 1936ko estatu kolpeaz geroztik diktadura frankistaren amaierara arte Donostian izandako gertaerekin zer ikusia duten gune garrantzitsuenetariko batzuk. Guztira 26 bisita gidatu eskaini dira, eta hauetan Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako (DBH), Helduen Hezkuntza Iraunkorreko Zentroetako (HHI), Euskaltegietako eta Hasierako Lanbide Prestakuntzako Programetako Ikastetxeetako (HLPPI) ikasleek hartu dute parte.
Eskola ibilbideek hiriko 8 gune garrantzitsu batzen ditu. Honako gune honetan egin ziren ibilbideko geldiuneak.
Easo plazako kioskoa.
Bertatik abiatuta, Gerra Zibilaren gaia testuinguru historikoan kokatu da.
Easo 43. Garai bateko suhiltzaileen eraikineko sotoa. Bonbardaketa bitarteko babeslekua.
“2016 Gunea” bisitatu da (garai bateko suhiltzaileen eraikina). Soinuen eta testigantzen bidez, garai hartako Donostiako herritarren bizipenak berregin dira.
San Jose ikastetxea. Emakumeen itxialdi gunea.
Emakumeen papera gerra eta frankismoaren garaian landu da, haien borroka eta errepresioa. Enpatia dinamika bat gauzatu dugu, rol banaketen bidez.
San Martzial 48-50. Ama baten heriotza gunea.
Txurruka kalearen eta Askatasunaren hiribidearen arteko izkina. Komunikabide baten bonbardaketa, zentsura…
Zenbait adibide ezagutu ditugu, diktadura frankista bitartean hainbat kontaketa isiltzeko asmoa nabarmentzen dutenak. Horrekin batera, komunikabideen garrantzia, bandoen hizkuntza eta garai hartan erabilitako terminologia ere aipatu dira.
Maria Kristina hotela.
Egun, oraindik, antzeman daitezke gatazka armatuaren aztarnak gure inguruko eraikinetan. Pasarte baten bidez in situ ezagutu ditugu borrokaldi baten aztarnak.
Nautikoko pasabidetik Ondarretara begira.
Ondarretako kartzelako ormen artean preso egondakoen esperientziak, bizipenak, ametsak eta itxaropenak eurek idatzitako testigantzen bidez jakinarazi dizkigute.
Donostiar Fusilatuen eskultura. Goikoa Jauregia.
Bi ariketa artistikok donostiar fusilatuei eskainitako omenaldi mezua ehundu dute. Egia, justizia eta erreparazioa. Gune honek amaiera eman dio ibilaldiari, eta bigarren elementu artistikoaren bidez, gazteek ohol bat landu dute. |
Enpresek bestelako erakundeen gain uzten dute oro har langileen gaitasun erlatiboari dagozkionak: unibertsitateak, lanbide heziketako zentroak, … Gero eta gehiago dira erakunde hauetan euskaraz eskaintzen diren ikastaroak eta abar. Baina oraindik gaur da eguna non enpresako langile euskaldun askok laneko kontuetan gaitasun handiagoa duten gaztelaniaz euskaraz baino. Beraz, lana euskaraz egin ahal izateko sekulako arazoa dute askok.
Motibazioa:
Euskara planetan orain arte zeharka landu da motibazioa. Azken urteotan, motibazioa zuzenean lantzen ari da eta aurrepauso batzuk egin dira (adibidez, motibatu topaketa). Baina bide horretan oraindik ezezagutza handia dugu horretan ari garen teknikariok.
Bestalde, planaren komunikazioan (enpresa barnean zein kanpoan) ere oraindik badugu zer hobetua. Eta, kontuz, komunikazioa egokia ez bada, langileen motibazioa apaldu dezake.
Azken hausnarketak:
Lan arloan euskararen erabilera normalizatzeko planen emaitzak, mugak muga, agerikoak dira eta beren eragina gizartean ere antzematen da. Pentsa daiteke zer-nolako aurrerakada ikus genezakeen planei kudeaketa zorrotzagoa aplikatuko balitzaie, eta beren alderdi ilunak ezagutza zientifikoagoaz argitu eta landuko balira? (Iñaki Martinezen hitzak dira, baina neure egiten ditut). |
Ingalaterrako Uztaila bukaerako lasterketak nagusiak hegoaldera egiten dute bidai, Chichester aldeko Goodwoodera, hipodromo dotore zein xelebrea. Pista bitxia dauka benetan: ezker zein eskubirantzako bihurguneak, aldapa malkartsuak eta bukatzeko azken zuzengune lau eta azkarra. Sprint lasterketak aldapa behera lausoan hasten dira.
Eskakizun ezberdinetara ondo egokitzea eskatzen duen ibilbidea da eta zaldiek giharretan elastizitate bikaina izan behar dute, bere indarrak xahutuak izan ez daitezen azken zuzengunera iritsi aurretik.
GOODWOOD CUP 3219m
Ascoteko Urrezko Koparen ondoren, stayer edo fondisten txanda iritsi da berriro eta nola ez STRADIVARIUS agertzen zaigu faborito nagusi bezela, laugarren aldiz lasterketa honetan garaile izateko asmoarekin. Egia esan, egun honetako aurkariak berriz ere aurreko lasterketetako beretsuak dira eta ez dirudite etsai oso lehiakorrak direnik, STRADIVARIUS bere betiko mailan azaltzen bada behintzat. Hala ere, elementu berri bati egin beharko dio aurre oraingo honetan, Irlandar Derbyko garaile izan zen SANTIAGO 3-urtekoari ia 7kg-ko aldea eman beharko dio (Stradivarius 61,2kg eta Santiago 54,4kg). Ez da alde makala Irish Derbywinner baten alde, baina aurtengo edizioa ez dirudi ona izan denik inondik ere.
IRAGARPENA: STRADIVARIUS
SUSSEX STAKES 1609m
Lehen aukera 3 urteko miliari onenak zaharrenen aurka ikusteko. Ikusmin handiko lasterketak izaten dira hauek eta aurtengoak ere itxura ezin hobeagoarekin datorkigu. Analista batzuk ez dute durarik izan “urteko lasterketa” bezala izendatzeko. Oraingoz behintzat, hala dirudi.
3 urteko nabarmenenak
KAMEKO Futurity irabazi zuen 2 urterekin eta garaipen sinesgarri bat lortu zuen Gineetan. Faborito bezala iritsi zen Derbyra, baina ondo garaituta egon zen. Miliara itzultzen da, bere 1G garaipenak izan ziren distantziara. Lehiakide sendoa.
SISKINek lasterketa guztiak irabazi ditu, 1200 metrotan 2 urterekin eta Irlandar Gineak (1609m) berragerpenean 10 hilabeteren ondoren. Erritmo aldaketa bikaina erakutsi du beti eta itxura guztia dauka Goodwooden gustora arituko dela. Gure faboritoa.
Zaharrak
CIRCUS MAXIMUS bigarren izan zen iaz. Aurten garaipena lortu zuen Royal Ascoten 1G mailan eta nahiz eta erritmo aldaketa handiko zaldia ez izan, bihotz eta kemen handia du. Garaipenerako borrokan seguru.
MOHAATHER gutxi lastertutako zaldia da. Circus Maximusen garaipenean Ascoten ezin izan zuen bide librerik topatu zuzengune osoan eta ondoren garaipen ikusgarria lortu zuen 2G batean Ascoten bertan, erraztasun handiz. Horren ikusgarria izan zen garaipena, lasterketa honetarako bigarren faborito bihurtu dela. Adi.
IRAGARPENA: uste osoa dugu belaunaldi berriak aurrekoak hobetzeko datozela, beraz SISKIN – Kameko – Mohaather |
Zerbitzuak hobetzeko eta zabaltzeko xedez, ZIZUR NAGUSIKO UDALAk tresna hau sartu du. Horri esker, hiritar guztiek edozein tasa autolikidatzeko aukera NANa, egiaztagiri-zenbakia eta zenbatekoa bakarrik sartuta.
Izapidea egiteko beharrezkoa dena:
Egiaztagiri-zenbakia. Tresna hau erabiltzeko, ordaindu beharreko tasari buruzko datuen egiaztagiriaren kopia eduki beharko duzu.
Egiaztagiriaren jabearen N.A.N. zenbakia. Egiaztagiri-zenbakia sartzean, egiaztagiriaren titularraren NAN ere eskatuko zaizu.
Ordaindu beharreko zenbatekoa. Egiaztagiri-zenbakia sartzean, ordaindu beharreko zenbatekoa ere eskatuko zaizu. |
Ni Josu Lizarralde Beñaran naiz, 1994an jaiotako gazte tolosarra. Euskal Ikasketak gradua ikasi dut Gasteizen. Dantza eta musika txikitatik gustatu izan zaizkit eta bietatik egiteko aukera topatu nuen Udaberrin.
Noiz eta nola hasi zinen Udaberrin?
Taldekide gehienen modura, ni ere txikitan Udaberrik antolatutako dantza ikastaroetan ibili nintzen. Ondo gogoratzen ditut larunbat goizetan Igarondo zaharrean egiten genituen entsegu horiek. Aitortu behar dut, beharbada, dantzan baino hobeto pasatzen genuela entseguen ondoren J.L. Vallejo, Aritz Iglesias eta konpainiarekin squash-eko pistetan egiten genituen pilota partiduetan jajaja! Askok, seguraski, ez dute jakingo, baina garai hartan izan nuen lehen kontaktua Udaberriko helduen taldearekin, pare bat emanalditan jorrai-dantzan zahagia eutsiz parte hartzeko aukera izan bainuen. Baina, koxkortu nintzenean ikastaroak utzi (nire kintakoen moduan) eta Udaberriz ahaztu nintzen bolada batez. Bolada batez diot, duela bost urte ezkontza baterako txistularia behar zutela eta, Eneko Hartsuagaren bidez (nola ez) nirekin kontaktuan jarri baitziren. Ondoren, beste ezkontza bat etorri zen, Lleidako bidaia… eta konturatzerako taldeko txistulari nintzen.
“Neskalaguna” ere ba omen duzu Udaberrin…
Badirudi “ezagutu ezazu”n klasiko bihurtzen ari dela prentsa arrosako galdera bat egitea… Udaberrik betidanik izan du “matrimonio agentzia” fama eta esango nuke gaur egun ere horrela izaten jarraitzen duela… baina ez nire kasuan behintzat (momentuz, batek daki etorkizunean zer gerta daitekeen jaja). “Neskalaguna”ren kontua broma bezala aipatzen dute Eneko Hartsuagaren etxean, berarekin denbora asko pasatzen dudalako, izan ere, kuadrillan, Udaberrin, eta beste saltsa askotan sartuta gaude biok. Baina gu biokin batera beste bat ere izaten da, askotan, hirugarren mosketeroa: Jon Vallejo. Txiki-txikitatik gara lagunak, afizio asko partekatzen ditugu, aurrez aipatutako ikastaroetan ere hirurok ibili ginen eta azkenean hirurok amaitu dugu Udaberrin musika egiten! Hori bai, hiru mosketeroez ari garela, ezin aipatu gabe utzi Aitor “Agirre”. Hau ere kintakoa, kuadrillakoa, Udaberrin sartzeko Enekok engainatua (bai, hau ere bai), txistularien tourreko zenbait saiotan “manager” lanak egiten dituena… gure D’Artagnan! Eta ahaztu gabe, Enekok “amantea” ere ba omen du, baina nik jada nahikoa esan dizuet…
Bordon dantzan ateratzen zara eta Joxeren talde famatuan beteranoetako bat zara. Taldearen bi alderdiak ezagututa, zerk erakartzen zaitu gehiago, dantzak ala musikak?
Dantza edo musika aukeratzea ez da erraza… momentuan momentukoa. Bi alderdiak gustatzen zaizkit eta aukeratzeko pribilegioa izatea (Bordon dantzaren kasuan, esate baterako) gauza ederra da. Dena den, Bordon dantzaz aparte ez dut uste karrera handirik egingo dudanik dantzari gisa jajaja! Hori bai, talde honetan polibalente (edo “polibaliente”) izatea garrantzitsua denez, denetik egiten jarraitzeko asmoa dut, jaja!
Arin-arin aldizkarian erredakzio lanetan ere aritu zara. Zer iritzi duzu ekimenaz?
Ekimen bikaina iruditzen zait, Arin-arin aldizkariak urtean zehar egiten dugunaren berri emateko balio du eta taldea bizirik dagoela erakusten diogu jendeari. Aurreko belaunaldietakoek ikus dezakete eurek egindako lanak jarraipena duela. Gainera, herriari egiten duguna erakusten diogu eta baten bat dantzan hastera animatzeko balio badu… ba primeran! Horrelako aldizkari bat egiten aritzeak ordu asko sartzea eskatzen du, baina emaitza ikusita, egindako lanak merezi duela argi dago.
Zure trebeziarekin grabaketa estudiorik onenaren pare izango da laster musikarien gelako txokoa! Noiz eta nola sortu zen estudio berezi hori?
Lokal zaharra eraberritzeko lanak martxan jarri zirenean, baten batek proposatu zuen musikarien gelan grabaketa estudio moduko bat jarri behar genuela. Iñigo Azkuek berehala egin zituen egin beharreko gestioak eta konturatzerako Madrilera bidean ginen Iñigo bera, Xanti Nazabal, Eneko Hartsuaga eta ni neu, estudiorako materiala erosteko asmoz. Nekez ahaztuko dugun eguna izan zen. Bai bai, egun bakar batean Madrilera joan, erosi beharrekoak erosi (ez komeria gutxirekin), Udaberriko bati faborea egin lagun ezkuturako oparia erosiz, turismo pixka bat egin Madrilen, eta Tolosara bueltatzeko denbora izan genuen.
Esaiguzu zerbait musikarien barruan txistulariek duzuen mikro-sektaz.
Kontua da dantza gehienei musika txistulariok jartzen diegula, beraz, txistulariok presentzia handia dugu taldean, agian beste musikariek baino gehiago. Ordu asko pasatzen ditugu elkarrekin eta taldeko konpromisoez gain, beste hamaika plan egiten ditugu: estudioan zerbait grabatu behar dela, Irurara jotzera joan behar dela… eta nola ez “Txistulari tour”a.
Txistulari tourrak nora eramango zaituzte aurten?
Txistulari tourra duela hiruzpalau urte Sarara egindako arratsalde-pasan jarri genuen martxan eta orduz geroztik urtero pare bat plan egiten ditugu (Iruñeko San Ferminetara, Ondarroako Zapato Azulera…), gehienak azken unean inprobisatuak eta horrek ere egiten ditu hain berezi. Beraz, ezin dizuet baieztatu hurrengo plana zein izango den. Gazteluko festak izan daitezke (aurreko urtean izan ginen lehen aldiz eta primeran pasa genuen! ), Euskal Herriko edozein herritako festetara joan gaitezke edo, beharbada, Espainia aldera, txistularietako batek Burgosen arkumea jateko gogoa omen du eta…
Nolakoak izaten dira taldeko bidaiak?
Bidaiez galdetuz gero, edozein taldekidek gauza bera erantzungo lizuke eta ez arrazoi gutxirekin, gainera: taldea batzeko eta taldekideen artean konfiantza sortzeko garaian asko laguntzen dutela. Eta gauzak diren bezala, euskal dantzak eta euskal kultura nazioartean erakutsi eta zabaltzeaz gain, primeran pasatzeko aitzakia dira bidaiak!
Bukatzeko, ezinbesteko galdera. Anekdota bitxiren bat?
Ba hamaika anekdota bizi izan ditut Udaberrin eta bat aukeratu beharra ez da erraza… Beraz, gertatu zaidan azkena kontatuko dizuet. Duela gutxi ezkontza batera agurra jotzera joan ginen Eneko eta biok. Dena ohi bezala zihoan, ezkontza zeremonia egin zuten eta gonbidatuak kalera irteten hasi ziren, agurra eginez bazkari aurrekoak amaitzeko asmoz. Kontua da gonbidatuetako bat eskaileretatik behera erori eta bat-batean panorama erabat aldatu zela! Jendea larrituta ikusten genuen eta anbulantzia iritsi zenean gu ere pixka bat larritu ginen. Zauritutako gonbidatua anbulantzian eraman zuten eta oraindik sustoa pasa gabe geundela, agurra jotzeko esan ziguten. Egin genuen, eta jendea berriz ere lasaitu zen. Baina hori ez zen izan guztia. Agurraren ondoren, kalejira bat jotzen ari nintzela, nik jasan nuen erasoa, kasu honetan konfetiek erasotu ninduten! Jada ezkontzetan ez dute arroza botatzen, konfeti kañoikadak botatzen dituzte (askotan txistulariei zuzenduta!) . Konfetiek bete-betean harrapatu ninduten, txistuko zulotik sartu zitzaizkidan eta kalejira erdian piiiiii luze bat egin eta gelditu egin behar izan nuen jajaja! Laster ezkontzetara aterkiekin joaten hasi beharko dugu… |
Eskubiderik gabeko marrazki bizidunen estiloko clipart-irudiak, komertzialak ez diren proiektuetan erabiltzeko. San Valentin eguneko txokolateak - irudia. Gure irudiak dohainik deskargatu daitezke eta edozein Office programa estandarretan alda daitezke.
San Valentin eguneko txokolateak - irudia. Doako clip art ilustrazioak deskargatzeko eta inprimatzeko. San Valentin egunerako txokolateak - irudia. Doako irudiak eskola, haurtzaindegia, ikasketak edo etxean fitxak diseinatzeko - eskulan orduak. San Valentin egunerako txokolateak - irudia. Gure doako irudiekin, adibidez, gonbidapenak, zorion-txartelak edo lan-orriak diseinatu ditzakezu.
San Valentin eguneko txokolateak - irudia. Lehenespenez, clipart-irudi hau PNG edo JPG fitxategi gisa deskargatu daiteke. Apurka-apurka gure irudi-irudi guztiak libreki eskala daitezkeen formatu bektorialetan prestatzen eta argitaratzen ari gara inprimatze-kalitate hobea lortzeko. Irudi bakoitzaren azpian dagoen "Deskargatu bektore gisa" ikonoaren bidez adieraz dezakezu grafiko bat bektore gisa erabilgarri dagoen ala ez.
Beschreibung
Baliteke hori ere interesatzea
Gabonetako clipart Eguzkiaren irudia puxika Clipart doan Kotxearen irudia Bihotz clipart Haurrentzako irudiak Loreen clipart Bonbilla Clipart Clipart urtebetetzea Txakurren irudia |
Soinu bat: ura hodietatik behera. Komuneko atea zabaldu eta emakume bat azaldu da. Ilea bildu eta apalategira hurbildu. Liburu bat hartu du han eta, azalari begiratuz, leihora gerturatu da. Zabaldu, eta indarrez eta amorruz jaurti du liburua. “Cazzo fai?”, entzun da, harriduraz eta haserrez nahastutakoa. Emakumeak leihoa itxi du kaletarrek diotenari erreparorik jarri gabe, eta aulkian eseri da pantailari eta orri zuriari begira. Minutu erdia besterik ez, eta mugikorra jo eta jo. Sakelatik atera du, eta erantzun.
— Pronto.
— Sara! Egun on! Giuseppe naiz. Zenbat denbora...
— Egun on, egun on... Zer nahi duzu?
— Ezker hankarekin jaiki al gara gaur, Sara? Normalean ez zara hain zakarra telefonoz hitz egiten duzunean.
— Ez nago denbora galtzeko, Beppe. Zer nahi duzu?
— Ba ez dizut denbora galaraziko. Jakin nahi nuen ea nola zoazen eleberriarekin. Badakit denbora hartu nahi duzula, baina gutxienean zertaz hitz egingo duzun jakin nahi dugu argitaletxean.
— Oraindik ez dakit zeri buruz idatzi, eta ez dut nahi inork molesta nazan. Berriz zure dei bat jasotzen badut, Firenzetik alde egingo dut eta ez nauzu gehiago aurkituko.
— Ez jarri horrela, Sara. Ohiturak dira. Ez dizut presio egin nahi, baina jakin nahi dut ea aurtengo nobedadeen artean zurea egongo den bai edo ez.
— Ba ezezkoan pentsatzen joan zaitez, beste urte batean beharko du nire eleberriak.
Elkarrizketak luzaroan jarraitu du horrela, baten jakin nahia guztiz ase gabe eta bestearen urduritasun eta haserrea areagotuz.
— Gomendio bat egiten utz nazazu bederen. Takashi Hiraide izeneko idazle baten lana da. Murakami zalea zarenez... Oraintxe ez dut izenburua gogoratzen, baina pasatuko dizut e-mailez.
— Ciao, Beppe.
Eta deia moztu du.
Beste behin ere, eserlekuan. Beste behin ere, emaitza berbera. Ez da gauza izan hatzak ordenagailuaren teklen gainean mugitzeko. Presioak alde guztietatik. Editorearen deiak sarriagoak bihurtu dira hilabetetik hilabetera. Eta irakurleen mezuak ugariagoak dira blogean, hurrengo eleberriaren nondik norakoak jakin nahian. Eskema labirintiko bat ere egina dauka gelako horma batean. Testu solteak, argazki inprimatuak, egunkarietako berriak eta post-it koloretsuak. Dena bata bestearekin lotuta harien bidez. Sherlock Holmes-en gisa Game of Shadows filmean. Baina Sarak ez du detektibeak bezainbesteko imajinazioa lotura horietatik guztietatik James Moriarty irakaslearen argazkira iristeko. Eta Sarak bere Moriarty akabatu gabe jarraitzen du azpi-joko edo estrategia perfektu bat bururatzen ez zaion artean. Bigarren eleberri madarikatu horren ardatza, bigarren eleberria osatuko duten hitzen atzean ezkutatzen den hari mehe eta ia ikusezin hori otu arte, Moriarty bere kapritxora ibiliko da kaosa ereiten bere posizio pribilegiatutik.
Eta Sarak biderik gabeko bidegurutzearekin amaitu nahi du behingoz. Urteak pasa dira bere lehen eleberria argitaratu zuenetik, eta izandako arrakasta medio, bigarren bat idazteko adorea biltzen hasi zen. Hasiera batean, ilusioz beteta, euforiaren aparretan, dena posible zela pentsatzen zuen. Egunak pasatzen joan dira, ordea, ordutik. Egutegiak biluziago zeuden hilabetetik hilabetera. Zenbat urte pasa ote dira eleberri hark argia ikusi zuenetik?
Etxeko txirrinak jo du halako batean. Azpiko bizilaguna da, duela bost urte alargundutako agurea. Eguzkitako betaurreko graduatuak ditu jantzita, eta txapela kendu du emakumeak atea zabaltzearekin batera. Elegante jantzita, txaketa eta gorbata eta guzti, akaso meza nagusitik etorriko da. Adeitasunez agurtu du etxekoa, eta duela ia ordubete leihotik jaurtitako liburua luzatu dio dardara txiki batekin. Boomerang efektua izan behar du bai ala bai. Sarak “bihotzez” eskertu dio keinua. Gero, atea itxi du eta begirada hiltzaile bat bota dio liburu madarikatuari, baina liburuak ez ditu gizakiaren erregistroak ulertzen, eta berean jarraitu du: liburu huts bat, tindatutako orrien bilduma koadernatu bat izaten.
Gero logelara abiatu da, liburua eskuetatik askatu gabe. Ispiluaren aurrean geratu da bere islari so. Ez du oroitzen noiz hasi zuen minutu luzez ispiluaren aurrean egoteko ohitura. Hipnosi ariketa bat dirudi: ispiluan sartzen da eta itzultzen denean aurretik ez zekien egia batekin datorrela uste du.
— Liburu putakume hori...
Pixka bat lasaitu denean, zabaldu eta lehen lerroak irakurtzeari ekin dio.
“Alkitran koloreko gaua zen. Ilargiaren argia bera ere hodei lodien atzean ezkutatzen zen, lotsatuta baino gehiago beldurtuta. Eta berrogeitaka urteko gizonezkoa aztoratuta zebilen bere atikoan, pentsamendu kamikazeen kaosak argi eta garbi pentsatzen uzten ez ziola. Dena atzean uztera behartu zuen patuak, eta patuari aurre egiteko adorerik ez zuen sakeletan. Enegarren zigarroa itzali zuen, eta apalategitik ausazko zenbait liburu larruzko zorroan sartzerakoan, batzuk lurrera erori ziren eta erori bezalaxe geratuko ziren eternitate guztirako. Txaketa beltza, bufanda eta txapela modu traketsean jantzi eta bizkar eman zion gela hari, betirako seguruenik. Begirada malenkoniatsu eta nostalgiko bat. Agur esateko modu egokia zela iruditu zitzaion”.
Garrasi egin du, haserre, eta kolpez altxatu da lurretik.
— Nola da posible horrelako hasiera batekin izandako arrakasta izatea?
Eta liburuaren balizko erantzun bat jaso aurretik logelako hormaren aurka jaurti du indar guztiekin. Arnasestuka makurtu da, haserre kapritxosoa kontrolatzeko ariketa bat dirudi. Eskuin eskua sorbaldaren gainean pausatu du. Bitartean, isilpean lapur baten pare, bisitari bat sartu da logelara. Atzapar iletsuekin hanka igurtzi dio bizpahiru aldiz eta, jarraian, hanken artean bueltaka hasi da, ilearen sentsazio goxoa.
— Zer duzu, Capisci?
Tripa zorriak orroka hasi zaizkio.
— Bazkaltzeko ordua dela dirudi. Hori al zen nahi zenuena?
Miau, erantzuna. Sukaldean moldatzen den horietakoa da Sara. Etxetik kanpo hainbat urtez bizitzen egon eta gero, bere teknikak eta maniak ditu zerbait kozinatu nahi duenean. Ardo zuriak edo pipermin beltzak ematen duten ukitu berezi hori atsegin du, eta leihoaren ondoan lorategi txiki bat eraikita du hainbat belarrekin. Perrexila edo oreganoa edo menda edo bestelako zaporeren bat nahi badu, hor ditu fresko-freskoak. Batzuetan, gauza sinpleenari berezitasun txiki bat jartzea nahikoa da sinpletasun hori desagerrarazteko.
Giulia Marchettok ilea solte darama Firenzeko kaleetan aurrera doala. Gauaren sabela bezain ilunak diren ile-adatsak haizeak mugitzen ditu, eta begien paretik kentzen saiatzen da, hatzekin belarri atzera eramanez. Arratsaldeko eguzki izpiek azala jo eta gorriztatzen dute; hala, bere begien eta ilearen belztasunarekin nahasturik, iraultza garaiko bandera bat iradokitzen da momentu zenbatezin batez bada ere.
Bi musurekin agurtu du Sara, plaza txiki bateko terrazan esperoan egon baita, zigarro bat eskuan. Zenbait hitz Giuliaren soinekoaren inguruan. Urdin iluna da, lore estanpatuekin. Turkesa koloreko lepoko bat ere badarama, merketik deus ez duten horietakoa. Sarak esku hatzekin hartu du arreta gehiagorekin ikusteko. Arratsaldeko eguzkiak dirdira berezi bat ematen dio harribitxiari. Nondik datorren jakin nahi du Sarak, jatorriarekin zer nolako harremana duen Giuliak, zerk elkartu ote dituen, dena jakin nahi du Giuliari eta turkesa koloreko harribitxiari buruz. Giulia ohituta dago halako polizia galdeketetara, eta ez da batere urduritzen. Batzuetan obsesiboa izatera iristen baita Sararen jakin-mina, izate ororen logika ezkutua argitara azaldu nahi duenarena. Giuliak desiratzen dituen erantzunak eman dizkio banan-banan, Sararen asmoen atzean inolako intentzio makabrorik topatu gabe. Zazpi urte bete zituenean, gurasoek halako lepokoa oparitu zioten. Egunero janzten zuen zorte onaren talismana bailitzan. Baina behinola, mahaiaren gainean utzi zuen betirako, enbarazu egiten zionaren aitzakian. Agian, lagunen komentario gaizto batek bultzatuta. Oso garbi ere ez du zein izan zen motiboa. Egun batez, Firenzeko kaleetan barrena zebilela, gurasoek oparitutako lepokoaren antzekoa ikusi zuen bitxitegi bateko erakusleihoan. Ez zuen bitan pentsatzeko astirik hartu, eta konturatzerako lepoan jarrita zuen. Halako nostalgia punttu batekin, denborak bere oniritziz lapurtutako zerbait berreskuratu izan balu bezala. Auskalo. Horrek ez zion axola Giuliari.
— Ardo zuri kopa bat, mesedez —eskatu dio terrazara gerturatu den zerbitzari gazteari.
Eta isiltasun labur baten ostean, zerbitzariak eskaria hartu eta alde egin arte iraun duena, Giuliak pasatu berri den udako zenbait anekdota aipatu dizkio lagunari. Gurasoen etxean egin ditu aste batzuk, bere jaioterrian. Triesten. Italiako azken hiria, garai bateko Jugoslaviarekin mugan, Winston Churchillek altzairuzko oihalaren amaieratzat jo zuena. Baina egun Eslovenia txiki batekin egiten du muga, eta inork ez du gogoratu nahi Welcome to Sarajevo graffitia. Enperadore erromatarren garaiez arduratzen diren historialariek Giuliaren jaioterrian nonbait kokatzen dute Teodosio enperadorea kristautuko zuen garaipena herri barbaro baten aurka. Garibaldik ere Triestetik harago joan nahi izan zuen Italiako erresuma modernoa sortzen hasi zenean, baina ez zen Venetotik pasatu, eta patuaren zortera utzi behar izan zuen Italiak bere mugak Adriatikoaren beste ertzean kokatzeko asmoa. Historiaren anekdotek ez dute inolako antzik, ordea, Giuliak kontatu dituenekin.
Ez anaia ez ahizparik ez du izan, eta beraz, bere gain izan du familiaren etorkizunaren pisu guztia. Langile klaseko familia batean jaio zen, baina ontzioletan hainbat urtez lan egin eta gero, gurasoak sindikatuz aldatu eta goi kargua eman zieten. Dirua egiten hasi ziren, bestelako jendearekin egoten... Giuliak ikasketa onak izatea nahi zuten, atzera egingo ez zutela bermatzeko. Txikitatik bere gaitasunei ahalik eta zukurik gehien ateratzen saiatu ziren, Giulia euren aurka agertu zen arte. Akademietara apuntatzen zuten bederatziak hamar eta hamarrak ohorezko matrikula bihurtzeko. Esajeratua hiperbolatzen zuten. Bigarren hezkuntza bukatzerako, ama hizkuntzaz gain beste lau hizkuntza ulertzeko gai zen: alemana, ingelesa, frantsesa eta kroaziera. Ama Udineko probintziakoa zen berez, eta friulera ere ulertzen zuen hala moduz, nahiz eta ez zen hitz egiteko gauza. Amak ez zion erakutsi nahi izan, pentsatuz ez zuela ezertarako balioko, eta hobe zela atzerriko hizkuntzak ikastea, etorkizunean mundu zabalera irten beharko baitzuen seguruenik. Bestelako akademietan ere apuntatu zuten: matematikak, fisika, biologia... Gurasoek mediku bihur zedin nahi zuten, alegia, ondo ordaindua zegoen lanbide bat.
Giuliak ez zuen denbora askorik behar izan testuingurua ulertzeko. Gurasoen aurka ager zitekeen, esan ez zela gehiago klase partikularretara joango, ez zuela beste hizkuntza bat ikasi nahi, ez zuela gurasoek agindutakoa gehiago egingo. Baina ez. Gainontzeko lagunak futbolean edo jolasean edo lehen alkohol tantak probatzen zebiltzala, gurasoek markatutako bidean jarraitu zuen Giuliak. Bazekien hark denborarekin balioko ziola, etorkizunean momentuko frustrazio guztiak desagertuko zirela. Ikastetxe pribatuko nota onenak lortzera iritsi zen, eta beka bat lortu zuen unibertsitateko ikasketak atzerrian egiteko. Gurasoak pozarren zeuden. Pentsatu zuten medikuntzako ikasketak egingo zituela Estatu Batuetan edo Europako hiri garrantzitsuren batean. Erratuta zebiltzan, ordea. Giulia atzerrira joan zen, bai. Baina Londresko King´s College-n sartu zen, eta Medikuntzaren ordez, Historiako ikasketak hautatu zituen bere ibilbide akademikoan aurrera jarraitzeko. Tony Judt edota Eric Hobsbawm historialariek han ikasi zutela eta, aukerak izanik, han bertan ikastea erabaki zuen. Etxean ez zuten oso begi onez ikusi alabaren erabakia. Giulia horren jakitun zen, bazekien medikuntza ez bezala etorkizunik gabeko ikasketa bat hautatzen bazuen, etxean sekulako asaldura sortuko zela. Baina bere mendekua zen, meditatua, urteetan isil-isilik aurrera eramandakoa.
Haserrealdi beroa izan zuten Ingalaterra aldera joan aurreko astean. Giuliak burges batzuk zirela aurpegiratu zien gurasoei. Ondotxo zekien non kolpatu behar zituen. Burges deitzea blasfemia hutsa zen haientzat, euren kontraesanak agerian uzten zituelako. Kasik etxetik bidali zuen aitak hori entzundakoan. Amak lasaitzeko erregutzen zion, pentsatu gabeko zerbait zela Giuliak esandakoa, nerabezaroko tontakeriak eta ero haizeak. Berriz ere oker. Giuliak tinko eta sendo jarraitzen zuen berean, eta beste behin errepikatu zuen.
Azkenean amak bidali zuen etxetik. Giuliak maletak eta eraman beharreko guztia prest zituen, eta ahal bezain azkar alde egin zuen, gurasoek iritziz aldatu aurretik. Lagun batekin hitz eginda zegoen, eta astea non pasatu bazuen. Plan makiavelikoa zirudien hark, tentuz tentu, erreakzioz erreakzio planifikatua. Momentua gogoratzen duen aldiro, sentsazio hori du bederen. “Agian etxeko alaba kuttuna eta bakarra izateak horrela pentsatzera eraman ninduen”, aipatu ohi du Giuliak.
Jendea bere asmo eta nahien arabera manipulatzeko aukera izan zuen bakoitzean, ez zuen zalantzarik izan bere abileziak bere onerako erabiltzeko. Baina denborarekin manipulazioaren kontua zerbait kontrolagaitz bilakatzen joan zen. Edo hobeto esanda, naturaltasunez hartzen joan zen jolas bihurtu zen.
Timothy izena zuen mutil hark, Timothy Flynn. Manchesterreko eskualdetik metropolira hurbildutako hogeita bat urteko mutil lotsatia. Analisi historikoaren klasean elkartu zen lehen aldiz Giuliarekin, eta ikusi orduko begiak zabaldu zitzaizkion mutilari. Ez zen atzerritar bakarra, baina agian exotikoena egin zitzaiona izan zen Giulia. Indiarrekin eta Ekialde Hurbilekoekin ohituta akaso, italiar baten gainean jarri zituen bere begi urdin goibelak. Zer zuen bada galtzeko? Baina mutila ez zen ausartzen kaixo esatera. Denbora guztian neska italiarrari begira. Irakasleak zerrenda pasatzen zuelako, bestela ez zuen bere izena ere jakingo, ezta Italiatik joana zela ere. Giuliak bira ematen zuen aldiro, disimulatu nahian zabalduta zuen liburuko hitzen artean gatibatzen zen. Giuliak ez zuen denbora askorik behar izan gertatzen zenaz jabetzeko, hain zen behatzailea ezen detaile ñimiñoenari ere ez ziola muzin egiten. Ez zuen inondik inora erakartzen, ordea. Lasto artean, beste lasto bat. Jolasak, baina, erakartzen zuen. Notatxo batekin eman zion hasiera. Maitasun itsua zein absurdoa den frogatu nahi zuen, jendea zer egitera irits zitekeen, alienazioaren hari muturrari tira nahi zion ea zein puntutan apurtzen zen, apurtzen baldin bazen. Hitzordu baterako gonbita: arratsaldeko bostetan bere etxe azpian. “Ez jo txirrina, ni jaitsiko naiz”. Baina bere etxeko helbidea idatzi beharrean, kalearen bestaldeko atearena idatzi zuen, bere gelako leihotik ikus zitekeena. Gaueko hirurak arte egon zen itxaroten gizajoa. Bitartean leihotik ezkutuan, Giulia zelatan alkohol merkea eskuetan.
Erronkek aurrera jarraitzen zuten. Neska zintzoarena maskara-joko baten icebergaren punta besterik ez zen eta Timothyk Giuliaren atzetik jarraitzen zuen itsu-itsuan, etorkizuneko ondorioei erreparorik jarri gabe. Erronka bat gainditu eta beste bat zetorren atzetik, aurrekoa baino gogorragoa. Horretara mugatzen zen bien arteko harremana Giuliaren jolasean, erronketara, eta Timothy itzalpetako esklabo bat soilik zen neskarentzat. Klase orduetan edota unibertsitateko korridoreetan ez zion begiratu bat ere eskaintzen. Notatxo berri bat irakurtzen zuen une oro, baina, itxaropena berragertzen zen Timothyren sabelaren eta bihotzaren artean.
Bi hilabeteren ostean, erronken kontuarekin nazkatu zen Giulia, eta azken nota batean, sinpleki, dena bere kapritxo bat izan zela azaldu zion. Aspertuta zegoela, eta denbora-pasa egokia izan zitekeelakoan hasi zela notatxo haiek idazten. Timothyk hura irakurriko zuenean, Giuliaren aburuz, ezer larririk ez zen pasako. Uste horren aurka, Timothyren konfiantza faltak eta txotxongilo baten gisa erabili izanak suizidioaren eta mendekuaren arteko hari mehearen gaineko funanbulista bihurtu zuen. Auskalo zer izan zen azken erabakia hartzera eraman zuena, baina goitik behera aldatu zen mutila, halako mozketa bat iraganaren eta etorkizunaren artean.
Ordu txikietan deiak jasotzen zituen Giuliak, hitz koherenteen absentzia zuten deiak. Batzuetan soinu arraroetara besterik ez ziren mugatzen. Kaleetan norbait jarraika zuela nabari zuen zenbaitetan, bere itzalaren jarraipen bat. Giuliaren hasierako konforta bat-batean desagertu zen, kontrolak eskuetatik alde egin zion eta babesgabe sentitu zen lehenagotik ezagutzen ez zuen egoera hartan. Poliziarengana hurbildu zen, hori izan zen burutik pasatu zitzaion lehen gauza, eta gizonezko bat jazartzen ari zitzaiola argudiatu zion polizia-etxeko harreran zegoenari. Timothy Flynn izena zuela, eta salaketa jarri nahi zuela egiten ari zitzaionarengatik. Poliziak, bere uniformeak eskaintzen zion babesetik, frogarik ezean ezer ezin zezaketela egin aipatu zion. Aztoratuta irten zen komisariatik, eta ahal bezain jende gehien zebilen tokietatik itzuli zen etxera. Bertan, egoerari nola buelta eman pentsatzen ibili zen gaueko ordu txikiek jo arte. Orduantxe, telefonoaren txirrina. Zalantza izpirik ez zuen Timothy zela, baina oraindik ez zuen oso garbi nola konpondu zezakeen arazoa, eta telefonoa hartzeak ez zion konfiantza handirik ematen. Azala gogortzen ari zitzaion pixkanaka. Jo eta jo jarraitzen zuen, eta bizilagunak esnatzeko ez zen askorik faltako. Erabaki bat hartu behar zuen lehenbailehen. Arnasa sakon hartu eta isiltasunari tarte bat eskaini. Eskua telefonoaren gainean jarri, eta hiru... bi... bat...
— Pronto ... Bai? ... Bai ... Orain? Ezin du itxaron? ... Berez bai, baina nahiago nuke gerorako utzi ... Konforme, ez badago beste modurik ... Bai, oraintxe naiz bertan, emazkidazu hogei bat minutu ... Bai, hori da ... Ciao, ciao.
Mugikorra poltsan sartu du. Arnasa hartu eta barkamena eskatzen hasi zaio Sarari. Besotik heldu dio. Eskuak elkartu ditu ezpainen aurrean. Sarak lasai egoteko esan dio, joateko joan behar duen tokira. Giuliak barkamena eskatzen jarraitu du, beharraren deiak bere atseden momentua zapuztu baitu. Sara bere aulkitik altxatu da, eta bi musu emanda joateko esan dio, ia bidaltzeko tonuan. Eskuarekin agurtuz, atzeraka alde egin du Giuliak Via Toscanellan aurrera, eta Sara bere bakardadearekin geratu da Firenzeko plaza exotiko horretan. Piazza della Passera. Turismoak irentsitako hiriaren apendizea izan daiteke agian, gutxi batzuek bakarrik ulertzen duten tokia.
Caffè degli Artigiani izena du kafetegiak. Bost mahai borobil ditu kanpoan, egurrezko eserlekuz inguratuta. Bi mahai hutsik daude eta beste bietan bikote bana. Azken mahaian Sara dago libreta bat zabalik duela. Lehen bikotea gaztea da, hogeita gutxi urte izango dituzte. Mutilak izozki kukurutxoa du eskuan; neskak hiru izozki-bola ditu terrina batean, marrubizkoak, gainetik txokolate zatitxoak dituena. Plastikozko koilaratxo batekin zatitxo txikiak kentzen dizkio esfera bakoitzari, eta mutilaren dastatzeko eskariari erantzunez, bikotearen ahora eraman du koilaratxoa. Beste mahaian, adineko bi gizon daude ardo kopa banarekin. Batek egunkaria du eskuetan, eta albiste guztiak milimetroraino aztertu ondoren pasatzen du orrialdea. Ez dute hitz bat ere gurutzatu azken bost minutuetan. Zer kontaturik ez dute, jada nahikoa esan diote elkarri, eta hitzek ez dute garai batean zuten balioa. Nahikoa da begirada bat edo keinu bat esan nahi dutena adierazteko. Batzuek bizitza osoa dute aurretik, oraindik zer deskubrituko duten ere ez dakite, mundua irensteko gogoz daude. Besteek, aldiz, azkeneko geltokian itxaroten diote trenari, eta itxaronaldi luzearen ostean hitzak berak ere agortuta daude, herdoilduta, akabatuta eta esanahiz itota. Keinuak geratzen dira soilik, keinu nekatuak eta geldoak. Gaueko espresa etortzen denean, akaso azken irribarre batekin agurtuko dute elkar.
Eta batzuen algarek eta sorpresak eta besteen isiltasunak zerbait iradoki dezaketelakoan, libreta zabaldu du beste zigarro bat piztu aurretik. Bolalumaren tinta beltz orbanak daude orrialdean, zirriborroak, harizko bola abstraktuak. Kea irentsi eta bolalumaren punta orriaren gainean utzi du. Zer idatzi ez dakiela, paperak tinta xurgatu du zirkulu bat eratuz. Tatuajea.
Pertsona garrantzitsu batek eman zion gomendioa gogoratu du: bere esperientziari buruz idaztea, bere bizipenei buruzko istorio bat asmatzea. Akaso gomendioa ona zen, baina ez zuen halakorik egin. Ez zuen orduan bere burua biluztu nahi. Edo nahi baldin bazuen ere, ez zen gai bere burua biluzteko. Agian orain da horretarako momentua, baina ez daki nondik abiatu ere. Letrak marrazteari ekin dio. “Bizi esperientzia. Autobiografia” idatzi du. Gero zigarroa ezpainetara eraman, eta zorrotz begiratu dio idatzitakoari. Kea bota du tintaren gainean. Hitzak desagertu eta berriro agertuko dira behe laino atzetik bezala. Bat-batean halako argitasun jainkozko bat azalduko balitz ideia onena begien aurrean argitzeko... Baina horrelakorik ez da gertatu, ez eta gertatuko ere. Zigarro osoa erre du hitz horiei begira, idatzitako hitzei buruz hausnartzen eta hausnarketen abstrakzioan naufragatzen.
Bere baitan asmatu berriak diren ideiak baztertzen dituela, ahozko historiari buruz egin zen hitzaldi bat etorri zaio burura. Irlandan izan zen, 2001. urtean. Ipar Irlandako gatazkaren inguruko ziklo batean. Ikertzaile gazte batek elkarrizketak egin zizkien berrogeita hamar hiritarri, Lurgan udalerrian gatazka nola bizi izan zuten ezagutzeko. Agian, pentsatu du, ahozko historiaren teknika erabil dezake bere istorioa harilkatzeko. Azken ideia hori apuntatzeari ekin dio zigarroa hautsontziaren aurka suntsitu eta gero. Buruan bueltaka dituen pentsamendu guztiak libretan idatzi ditu ahaztu baino lehen, eta bere gertakari garrantzitsuenak ordenatu ditu kronologikoki.
Goizeko sei eta erdietan jaiki da. Aurpegia ispiluaren aurrean ipini, eta...
— Gaur egun berri bat da!
Kantatzeari ekin dio, Cyndi Lauperren Girls Just Want to Have Fun. Kamiseta tiranteduna eta kuleroak erantzi, eta dutxan sartu da. Laranja usaineko xanpuz ilea garbitu, xaboiarekin azala igurtzi. Ura azalean behera irristatzen zaio, eta lurruna komun guztian zabaldu da. Kanila itxi du. Bi toalla hartu ditu: bat buruan jartzeko eta bestea gorputza estaltzeko. Sukaldera joan eta kafea egiten ipini du. Bi ogi xerra txigortzen jarri, eta katilu bat mahaiaren gainean utzi du beste armairutik azukrea ateratzen duelarik.
— Esnea!
Energiarekin zabaldu du hozkailuko atea, esnea hartu eta katiluaren ondoan ipini du. Gaingabetua bitamina eta kaltzioarekin. Hozkailura joan da berriz ere, marmelada potearen bila. Ogiek txigorgailutik jauzi egin dute. Plater batean ipini, eta mahaiaren gainean utzi ditu. Tabako paketea ere katiluaren alboan jarri du. Kafearen aroma arabikoak sukalde osoa inbaditu duenerako, dena prest du gosaltzeko. Irratia piztu du. Zazpietako berriak bata bestearen atzetik. Ez dira askorik aldatu aurreko egunetik, baina egunero kontatu behar da zerbait, seguruenik egunero argitzen duelako, eta beste egun bati hasiera eman behar zaiolako. Ogi txigortuen gainean marmelada jarri, eta gosaltzeari ekin dio hankak gurutzaturik.
Oraindik kafearen zaporea ezpainetan duela, zigarro bat ostu dio paketeari. Leihoaren ondoan jarri da, landareen berdetasunaz inguratuta, gaueko orban ilunak apurtzen dituen zeruari begira; zigarroa patxadaz erre du. Capisci ere bere loalditik esnatu da. Aho zabalka hurbildu zaio Sarari, eta honek burutik buztaneraino laztandu du egun onak emanez. Lata bat zabaldu, eta plastiko gorriko plater batean jarri dio katu jana. Pixkanaka jan du, hark ere ez du presarik.
Denboraren orratzak aurrera doaz, eta tximeleta bat pausatu da hosto berde baten gainean, goizeko ur tanta baten ondoan. Handiagoa dirudi tantak sortzen duen distortsio optikoa medio. Baina hegal zuriko tximeleta hori ez da handiagoa egingo, nahiz eta agian distortsioak azaltzen duen bezain handia izan nahi duen. Nola alda daitezkeen gauzak distortsio batengatik. Behar zaionari arreta gutxiago eskaini, eta gainontzekoari behar duena eta are gehiago. Norberaren usteen kontra askotan, momentuak erabakitzen du zer den garrantzitsua, eta erabaki okerrak etorkizunean epaitzen dira. Seguruena gaurko klasean ere halako zerbait egingo du, historiako gertakari bat etorkizuneko ikuspuntutik epaitu. Horixe da bere ofizioa. Zenbat buruhauste. Momentu batez garai zaharretara itzuliko litzatekeela pentsatu du tabakoari darion kea irentsiz. Kezkarik eta ardurarik ez zen garai haietara bueltatzeko txartelak garesti dira baina, eta soilik memoriaren irudi distortsionatuek eraikitzen dute simulazio bat Sararen neurona artean. Aitarekin baratzean aritzen zen garaia. Amaren atzetik mendiak igotzen eta zeharkatzen zituen garaia. Ahizparekin jolasean aritzen zen garaia. Lagunekin arratsaldea ibaiaren ertzean pasatzen zuen garaia. Poza. Irribarreak. Zoriontasuna. Noiz bukatu ote zen hori dena?
Eta bat-batean, Capiscik jauzi egin du tximeleta zuria harrapatu nahian. Orduan itzuli da Sara bere gogoetetatik. Zigarroaren errautsak filtroraino iristen dira, eta konturatzerako zazpiak eta hogeita bost pasata dira. «O, Dio! Berandu iritsiko naiz», pentsatu du zigarroa hautsontzian itzaltzen duela. Gelara korrika joan, eta janzten hasi da. Kulero beltzak, bularretakoa ere, zetazko alkandora beltz bat? Bai, eta jeans urdinak, bere hanka luzeei itsatsita. Komunera joan da. Ondo orraztu, edo ahal duen bezala; azkenerako ilea bildu du. Kolore pixka bat jarri, begi ertzak beltzez pintatu, belarritakoak jantzi, perfumatu. Hortzak garbitu. Txaketaren bila gelara joan eta Heroiaren kaiera lurrean ikusi du.
— Zer egiten du hemen?
Apalategira eraman eta dagokion tokian utzi du: arrastoak utzi dizkioten objektuen apalean.
Takoi txikiko zapata beltzak jantzi sarrerako atetik metro batera, eta poltsa hartu. Dena duela uste du, eta “Ciao, Capisci” esanez, giltzaz itxi du etxeko atea. Bizikleta portaletik hartu duenean, ordulariari begiratu dio: zortziak laurden gutxi. Justu antzera, baina garaiz iritsiko da. Helmuga: Via San Gallo, 10.
Heldu bezain pronto, lehenik eta behin, bulegotik pasatu da. Zenbait mezu elektroniko hari eta honi bidali, telefono deiren bat egin, klaserako beharrezko ikusten duena hartu. Zehazki, aurreko egunean gainbegiratu zituen liburuak. Eric Hobsbawm, Tony Judt, Gerda Lerner eta Giuliano Procacciren liburu bana. Pare bat poltsan sartu ditu, besteak eskuetan, klasera abiatu da ahal bezain azkar iristeko. Lehen klasera berandu iristea ez du batere gustuko, jendearen denbora alferrik gastatzea errespetu falta handia iruditzen zaio. Arnasestuka zabaldu du atea, eta borobilean jarrita dauden hamahiru ikaslerekin egin du topo. Koadernoak zabalik, grabagailuren bat martxan jartzeko prest... Apunteak hartzeko zain daudela dirudi. Gogo eta indar berezi bat eman dio Sarari horrelako eszena ikusteak. Zerrenda bere baitarako irakurri du izenak aurpegiekin lotzeko.
Mirella Lombardi. Brescia, 19 urte. «Anaren begirada bera du zerbait ondo ez dagoenean». Vincenzo Fusai. 19 urte, Arezzo. «Ile motz horrekin Xaviren antza duela esango nuke». Tamara Mancini. Erroma, 20 urte. «Uste dut bera dela Joan Scotten liburuarekin ikusi nuena aurreko astean». Alice Conti. 18 urte, Firenze. «Untxi bat du tatuatuta besoan?». Mario Bianchi. Varsi, 18 urte. «Seguru nago honi bohemioen garaia gustatzen zaiola». Fiona Giani. Siena, 18 urte. «Zergatik sienatar bat?». Daniella Neri. Bolonia, 18 urte. «Galderak egin eta egin ibiliko den baten aurpegia du». Ugo Fabbri. Bolonia, 18 urte. «Zerrendan agertzen delako, bestela gelaz nahastu dela dirudi». Davide Gori. Erroma, 18 urte. «Musikari pinta du. Zarataren apologista bat». Domenico Spadafora. Cosenza, 18 urte. «Núria bezalako bat!». Ivan Bacci. Milan, 18 urte. «Zein koloretakoak dira? Distantzia honetatik ezin da nabaritu begien kolorea». Elena Martini. Pistoia, 18 urte. «Ez nuen uste oraingo gazteei txotxongiloak interesatzen zitzaizkienik». Alessandra De Luca. Palermo, 22 urte. «Hegoaldea... egunen batean hartu beharko nuke hara doan bidea».
Aurreneko klase eguna da. Sarari egokitu zaio unibertsitate munduan sartzera doazen hamahiru ikasle horiei inpresio ona ematearen zama. Lehen aldiz. Beste urteetan gai zehatzagoak eman beharra izan du, bere tesiarekin zerikusi handiagoa dutenak, edo bederen, hain orokorrak ez direnak. Kontua da aurtengoan aldaketak egon direla, eta ondorioz, hasiberriak motibatzeko lana berari tokatu zaio.
Menderik odoltsuena, krudelena, basatiena begi inozente horien aurrean erakutsi. Jean-François Lyotard-en metaerrelatoak saturatu ziren mendea. Ortodoxia alternatiben aurka eta viceversa, dena edo ezer ez. Matxino modernoak mundu zaharreko agureen kontra. Partisano eta errebeldeak. Eta beren besaulkietatik zeruetako bunkerretan historiaren norabidea tentuz jarraitzen dutenak. Baina konturatzerako munduak beste begirada bat du, gizarte ortopediko hutsetik cyborg izatearekin amets egitera pasatu da, eta mundua ez ezik —zergatik ez?—, unibertsoa bera ere konkistatu nahi du etorkizuna iritsi baino lehenago. Informazioa urrea da, eta tankeak eta bonba nuklearra baino kotizatuago daude espioiak. Agian, pentsatu du Hobsbawmen liburua eskuetan, ez ote zen XIX. mendea suntsipenaren preludio luze bat besterik izan?
Liburua mahaiaren gainean utzi du. Besteen gainean, behetik gora handienetik txikienera. Ordenaren obsesio zoro bat edo. Ondoren, mahaiari buelta eman, eta ipurdia haren gainean jarri du hankak gurutzatuta. Eskuin eskuarekin belaunari heldurik, klasearekin hasi da.
— Ongi etorri denoi. Ni Sara Ballet naiz eta zuen irakaslea izango naiz ikasgai honetan. Lehen klasea da, ezta? Esan nahi dut, aurretik ez duzue klaserik izan, ezta? Ondo. Beraz, edozein galdera baduzue, zerbait ez baduzue ondo ulertu edo beste edozer gauza, lasai galdetu. Dakidan bitartean erantzungo dizuet —pausa bat egin du. Badaki inork ez diola ezer galdetuko, baina esandakoaren erakustaldi bat egin nahi du. Berriz hartu du hitza—. Dakizuen moduan, gaurkoa aurkezpen klasea da, ez gara materian sartuko, orduan lasai egon zaitezkete. Esplikatuko dizuet lauhileko honetan zer tratatzeko asmoa dudan eta nola egingo dudan azken ebaluazioa. Orduan... Hau izango da eskema.
Eta orri sorta bat banatu dio ikasle bakoitzari. Batzuk soberan geratu dira, eta karpetan sartu ditu egunen batean ikasle berriren bat azalduz gero, hari emateko. Materia guztia XX. mendean kokatzen da, nahiz eta XXI. mendeko hainbat kontu azaltzen diren hamargarren puntuan. Bere asmoa Gerra Handiaren bezperetan hastea da. Gerratearen sustraiak azaletik tratatu eta gerraren ondorioak zein izan ziren azpimarratu. Estrategia eta taktika militarrak albo batera uzten ditu, edozein dela ere gatazka. Horrelakoen inguruan idazten edo filmatzen duen pertsona andana dago munduan. Ivanek horren inguruan galdetu dio, zergatik ez duen sakondu nahi gerraren dinamika eta noranzkoetan.
— Gomendatuko nizuke Erich Maria Remarqueren Berririk ez frontean. Edo Hobsbawm beraren XX. mendearen historia liburuaren hitzaurrea. Axola dute lubakien artean egindako sarraskiek? Gallipoliko guduak? Errusiako frontean edo Alpeetan egondako gorabeherek? Badakizu oraindik txangozaleak Alpeetan barrena ibiltzen direnean orduko hildakoen gorpu izoztuak aurkitzen dituztela? Agian norbaiti interesatuko zaio operazio militarren inguruko klaseak ematea, baina niri ez. Ulertu behar den bakarra da XX. mendean gerra hiltzeko makina bat izan zela, hiltegi bat. Eta nik ez dut nahi historiaren ardatza hilotzen kronika bat izatea. Zertarako jaio ginen? Hiltzeko ala bizitzeko?
Galdera egin dion ikaslea eta gainerako guztiak mutu geratu dira. Horrelako erantzun bat jaso eta gero, galdera gehiago ez egiteko hitzarmen isila adostu dute begirada konplizeen bidez. Ez baita izan erantzun lau bat, pasioz betetakoa baizik, bihotzetik ateratzen diren horietakoa. Isiltasun kasik deseroso baten ostean, Sarak, beste behin ere, hitzaren testigua hartu du aurkezpenarekin jarraitzeko. Agian bere emozioak erakutsi izanak hasierako ikasle-irakasle harremana konfiantzaz hustera eraman du, eta eskuen atzean gorde beharko lituzkeen kartak biluzik utzi ditu denen bistan. Bere amesgaiztorik handiena da biluztasuna: ispiluaren aurrean ezer gabe ikustea, soilik bere isla, margo eta maskara guztiak argitan.
Ur botila ezpainetara eraman eta trago bat eman. Arnasa sakon hartu ostean, ingurua aztertu du. Oxigenoak eta urak itsaso harroa baretuko dutelakoan edo, momentu aproposenaren esperoan geratu da klasearekin jarraitzeko. Hamahiru ikasleak arretaz begiratu, baina haiek konturatu gabe, tentuz eta diskrezioz. Isiltasuna gehiegi luzatzen ez ote den ari galdezka dirudite batzuen aurpegiek. Denbora gehiago galdu gabe, aurkezpenarekin jarraitzea erabaki du.
Ez da oso sentsazio onarekin atera klasetik. Kafetegira joatea erabaki du, kafe bat hartzera. Gian Carlo eta Francescarekin gurutzatu da, haiek ere klase osteko kafearen beharrean direla dio bigarrenak. Sarak umorez hartu du hasiera txarra izan duen bakarra ez izatea.
— Bi kafe huts eta kafesne bat, mesedez —esan dio Francescak zerbitzariari.
Eta eguneko bizitzaz zein eguraldiaz zenbait hitz gurutzatzerako, kafeak prest daude barraren gainean. Sarak bere katilua hartu du, baina tximista batek jo balu bezala, katilua askatu eta lurrera erori da. Mila zati txikitan apurtu da, kafe beltzezko putzu batez inguraturik.
— Barkatu! —oihukatu du errealitateaz jabetu den neurrian, eta eskuekin katilu puskak jasotzen hasi da.
“Utz ezazu”, dio zerbitzariak trapu baten bila abiatzen den bitartean. Sarak ez dio kasurik egin. Francesca makurtu da laguntzeko asmoz, baina Sararen aurpegia ikusi duenean, larritu egin da.
— Zer gertatzen zaizu? Zergatik zaude horren zurbil?
Sarak katiluaren puskak jasotzen jarraitzen du. Ez dio kasurik egiten lankideari. Eta ez dirudi kasu egingo dionik ere. Francescak eskuak heldu dizkio, gera dadin bederen. Eskuak izotzaren pare ditu. Gehiago larritu da. Sorbaldatik heldu, eta bere bulegora doazela esan dio Gian Carlori. Kafetegitik bulegorako bidean ez du hitzik egin. Francesca saiatu da zer gertatu zaion argitzen, baina ez du ezertxo ere lortu. Bulegoko atea zabaldu, eta Giulia dago bertan, Sararen bulegokidea. Ikusi duenean, bere lekutik altxatu eta laguntzera joan da. Francescak gertatutakoa azaldu dio, baina ez dakiela zergatik dagoen horrela. Halako batean, Sara betiko egoerara itzuli da, trantzetik atera balitz bezala.
— Ongi al zaude? —galdetu dio Giuliak.
— Noski ongi nagoela. Zergatik egon behar nuke ba gaizki?
Harriturik dago. Zergatik begiratzen ote dute horren arraro bere bi lankideek? Zer gertatu ote zaio bada?
— Zer gertatu zait?
Francescak dena azaldu dio. Nola Gian Carlo eta berarekin gurutzatu den, kafetegira joan diren eta kafea hartzeko unean katilua erori, eta trantzean bezala sartu den.
— Egia —esan du Sarak eskuak burura eramanik—. Katilua beroegia zegoen eta erori egin zait. Besterik ez. Edonori gerta dakioke horrelako zerbait, ezta?
— Ezagutzen zaitut —esan dio Giuliak begietara begira—. Zer edo zer gertatu zaizu, eta ez didazu ezkutatuko!
— Benetan, Giulia. Ez da ezer. Soilik erre egin naizela. Ez kezkatu niregatik, ongi nago. Benetan. Joan zaitezkete joan behar duzuen lekura, eta lasai geratu niregatik.
Bere benetako irribarrearekin ikusi dutenean, lasaitu egin dira, pixka bat bada ere. Francesca kafetegira joan da dena ongi dagoela ikusitakoan, mesfidati halere, ez du inoiz Sara horrela ikusi eta. Giuliak bere gauzak hartu ditu, eta klasera abiatu da behin eta berriz ongi dagoen galdetu ostean. Sarak behin eta berriz baietz. Irribarretsu, “gero arte”, esan dio, eta atea itxi du.
Sara bakarrik gelditu da une batez. Ongi daki zer gertatu zaion, baina ez daki zein den zergatia. Berak hori jakin nahi du, ordea. Inoiz ez da izan superstiziosoa, baina zerbait txarra gertatu dela pentsatzen du. Ezin du burutik kendu ideia hori.
Mahaiaren gainean duen egutegiari begiratu dio. Urriak 2. Orduan gogoratu du: hemezortzi urte ama hil zela. Orduan 17 urte zituen, eta institutuko azken urtea hasi berritan zen. Bat-bateko zerbait izan zen. Zuzendaria klasera joan eta Sarari gelatik ateratzeko eskatu zion aurpegi serioarekin. Zerbait txarra egin zuela pentsatu zuen hasieran, baina ez. Zuzendariaren bulegoan, gela gris eta monotonoan, bere aita zegoen lur jota. Zuzendaria kanpoan geratu zen Sara gela barrura bultzatzen zuela. Bazen zerbait, baina, gelatik kanpora tiratzen zuena. Ez zuen oso ondo ulertzen sentsazio hura. Auskalo zergatik, beharbada aita okre koloreko tapizatua zuen eserlekuan lur jota ikusteagatik, edo agian bulegoaren gristasun burokratikoagatik. Azkenerako indarrez sartu zen barrura, eta libre zegoen aulkian eseri zen aitaren aurrean. Ez zuen ezer esaten eta Sara beldurtzen hasi zen, aitagatik batik bat. Desolazio sentsazio bat zabaltzen zen bere poroetatik, kutsakorra oso. Elkar besarkatu zuten. Negar zotinka, belarri ertzean baldar eta umel amaren heriotzaren berri eman zion alabari.
Shock bat. Elektrizitate hotzaren dardara gorputzean barrena, belarritik behatz puntetara. “Ama hil da”. Hitz bakoitza biderkatu egiten zen segundoak pasatu ahala. Oihartzunak isiltzeko joera du, baina hitz horien erresonantziak indar gehiagorekin eragiten zuen zelula bakoitzean. Mila zatitan apurtu zuen berriak. Begiak zabalik, begiak zuri eta gero pixkanaka gorritzen, emozio guztiak uholdearen gisa irten ziren malkoen forma hartuta.
Gero autoan sartu ziren, R-5 grisean. Etxerako bidean ez zuten hitz erdi bat ere egin, eta ondorenean ere ez zuten adorerik izan gaiaren inguruan jarduteko. Sara ahazten saiatu zen amaren gaia. Aitak, ordea, ez zuen bururik altxatu ordutik. 1994ko urriaren 2an beste aro bat hasi zen, aurrekoarekin zerikusirik izango ez zuena. Hemezortzi urteren ondoren, Sarak ia ahaztuta zuen egun hura, eta momentu batez, bere burua gorrotatu zuen orduan hartutako erabakiagatik. |
Zabalburuko galerietan egin dugu hitzordua Rafa Ruedarekin -Mungia, 1972-, Blade Runner filmeko Roy Battyren bizileku bilbotarra izan zitekeen gunean. Rafa Ruedak bakarkako bosgarren diskoa -“Hiri kristalezkoa” (Elkar, 2017)- ixten duen Irina kantuko zebrabideetan ez dago goizean hiria estali duen elurtzaren arrastorik. Aldaketa handirik ez dakar diskoak; bai, ordea, aldaketa txiki ugari, mungiarraren kantagintza inoizko mailarik gorenera igo dutenak, ezari-ezarian, ate batzuk itxiz eta ate ugari zabalduz: “Aurreko diskoekin leku honetara iristea posible zela ikusten dut orain”. Puntu honetara heltzeko, eramaten utzi du bere burua, eta umiltasun ariketa sakona egin du bere musika sartuta zegoen inertziatik ateratzeko. “Hamaika proiektutan nago aldi berean. Batetik, musika maite dudalako, eta bestetik, musikaz bizi naizelako (eta horrek zorionez edo zoritxarrez behartzen nau hamaika gauzatan egotera). Jo, grabatu, jo… inertzia horrek harrapatuta nengoen. Hausnarketa behar nuen nire egitekoaz”.
Splitt 77 taldeko Aritz Aranburuk eman zion lehenengo astindua. Lan psikologikoa egin zuen, beste abiapuntu batzuk bilatzera eraman zuen Rueda. “Eta aske sentitu nintzen. Nire lehengaia kantua da, eta askotan poparen egituran ahapaldiak zubira eramaten zaitu eta zubiak lelora. Halako batean errail horretatik ateratzen zarenean hau eta bestea proba dezakezu. Ez dut esaten derrigorrez hortik atera behar duzunik. Kontziente izan behar duzu beste bide batzuk ere badaudela. Ez naiz joan prebisibleak ez diren gauzak egitera. Beste barik, aske sentitu naiz eta zerbaitek hona ekarri nau”.
Astinduok eraman dute, esaterako, teklatuetatik abiatzera kantuok. “Instrumentu bakoitzak bere berezitasunak ditu, bere inertziak, eta gitarratik ez abiatzeak halabeharrez beste leku batera eraman nau: nik kantatzeko eta melodiak egiteko modu berezi bat daukat, eta uste dut hori diskoan badagoela, baina beste soinu batzuetatik sortuta. Ez aurreko Rafarengandik ihes egin nahi nuelako, baizik eta ikusten hasi nintzelako horrela gitarrekin iristen ez nintzen lekuetara irits nintekeela. Tresnaz aldatzeak ekarri dit deslotura hori. Ezkontza hori apurtuta askeago sentitzen naiz.”
Gitarra jotzeko moduan izan du eragina horrek, batzuetan sintetizadore bat balitz bezala erabilitzen du, sei sokak batera erabili gabe: “Ez dut ahotsaren lagungarri erabiltzen, hegoak moztu behar izan dizkiot beste tresnek bete dezaten leku hori. Gitarrak eta pianoak aukera harmoniko oso zabala dute. Taldean jotzeko erabili beharreko notak ondo aukeratzera behartzen zaitu. Sei sokak erabilita, talka hori gertatzen da.”
Gerria ere astindu dio gitarrarekiko dibortzioak; badira diskoan dantzagarri izateko sena duten kantuak -Little Cowboy, Nahikari-, etorkizunerako bidea zein izan daitekeen iradokitzen dutenak. “Egia esan, nahiko dantzagarri nabil. Astinduak, mugimenduak musikan islatzea ez dago txarto. Gorputzean ere sentitu dut askatze bat, eta mugimendua dakar horrek. Askatasunarekin lotzen dut. Nigatik balitz, gitarra gehiago egongo ziren, ohitura izan baitut beti barroko jokatzeko konponketak egitean. Kanpoko belarri batek esan behar izan dit kantu batek ez duela gehiago behar”.
Jon Agirrezabala ekoizleaz ari da, haren belarrian jarri baitzuen bere musika, apaltasunez, aholku eta, bereziki, hausnarketa bila. “Esango nuke Jonen papera ez dela maila estetikoan horren nabarmena. Entzuten den kutsu hori bazuten kantuek nik berari eman aurretik. Jon bideratzailea izan da. Proposamen asko egin izan dizkit. Nik banekien nora iritsi nahi nuen, eta berak esparru hori argiago ikusten zuen, nik emandako norabide horretan gidari izan da”. Rafa Rueda ekoizleak islatuta ikusi du bere burua Jonen ispiluan “Asko ikasi dut. Niretzat umiltasun ariketa izan da. Kasu honetan, konturatu naiz Joni esker bilatzen nuen hori nik uste baino gertuago zegoela. Nik lan hori egin izan dut beste batzuekin eta ez naiz izan horren kontzientea, zein zaila den norbere sudurrean euliak ikustea, parekoen sudurrean hain erraza denean. Nire burua hobeto ezagutzen dut orain”.
Atzeraezinezko erabakiak, inondik ere: esaterako, kanten estrukturen inguruko lana -Maryanakantuak ondo erakusten duenez-, edota bereziki, kantatzeko modua: gutxien aldatu dela dirudienak du atmosfera honen giltza. “Halako batean Jonek komentatu zidan tentsioa kendu beharko niokeela kantaerari. Horretarako zer egin, melodia aldatu, ala tonua jaitsi? Eta tonu grabean kantatzen hastea beste planeta bat lehen aldiz zapaltzea bezalakoa izan zen. Frekuentzia grabe horiek frogatzea. Ariketa guztiz fisiologikoa da. Konturatzen zara kantatzeko ez dela horrenbeste aire bota behar. Birdeskubritzen duzu zure instrumentua, ahotsa kasu honetan. Zelako indarra duen erlaxatuta kantatzeak nire musikan. Hori da lortu dudan garrantzitsuena. Hori deskubritu izan banu aurreko lanetan, emaitza guztiz diferentea izango zatekeen. Gauza interesgarriak egin ditudala uste dut, baina ez dira biribildu kantaeraren erabileragatik. PiLTren sasoitik beste esparru estilistiko bat hasi nintzen jorratzen, hori ondo landu gabe. Lehen diskoetako kantuei tonua jaitsi izan banio… Ze, disko bat grabatzen duzuenean eternitatearekin jolasten duzu. Hor egiten duzuna betiko gelditzen da”.
Baina kantu guztiak ez dira eternitatera iristen, baditu hil zaizkion kantuak. “Hala ez balitz kantugile perfektua nintzateke. Nire kantu guztiak ez dira onak. Bizirik daudenak soilik. Gustu kontua da. Agian niretzat daude hilda, eta beste batentzat ez. Kantu batzuk eternoak diren bezala, beste batzuk hilkorrak dira, osasun txarrekoak. Abortuei buruz ere zerrenda luzea egin genezake.” Zuzenekoak ematen al die bizitza? “Edota gustura entzuteak ere, hurbil sentitzea. Entzuleak ere ematen die bizitza.”
Baina, kantuak hil badaitezke, noiz jaiotzen dira kantuak? “Nik beti esaten dut kantu bat ez dela kantua testua jaso eta ondo uztartuta egon arte.» Baina erakusteko premia sentitzen den unea izan ohi da mugarria kantuarentzat, ziurgabetasunezko une hori. “Besteen erreakzioaren esku uzten dut eternitaterako geratzea.”
Oraingoan lagunen belarriek atzeman zioten kantuon sonoritateari kutsu urbanoa, eta jaramon egin zien lagunei. “Hiria hitzetan dago, musika hiria baino lehen existitzen zelako. Hiria aitzakia izan da pertsonei buruz, guri buruz, hitz egiteko. Baina musikan ba omen zegoen kutsu hori, folk urbano gisa defini litekeen zerbait. Ez dira paisaia bukolikoak, baina berdin existitzen dira mendiak, basoak, neoiak eta tabernak. Inguru bakoitzak bere folka du. Nireak ez du gogora ekartzen belarra, baina badu gurea ere baden folk bat.”
“Orduan erabaki nuen kantu guztiek pertsonen izenak eta istorioak eramango zituztela, eta ahalik eta ikuspuntu anitzenekin. Horretarako zabaldu nuen idazleen abanikoa (5-6 idazle). Oso ezberdin idazten duen jendea dago, baina denek idatzi dute ni buruan nindutela. Ondorioz euren idazkera ere aldatu egiten zen, eta askotan zaila da jakitea norena den testu bakoitza; batasun bitxi bat lortzen da hala.”
Idaztearekin ere dibortziatu al zara? “Idazten ez dut disfrutatzen musika egiten bezainbeste. Ez dut trebetasun maila hori. Nire testuak askotan ez dira egon musikaren maila berean. Bi aukera nituen. Batzuek diote zintzoena dela norberak idaztea barruan duena. Baina emaitzari zer letorkioke hobeto? Nik idaztea eta emaitza hain ona ez izatea? Ala lan hori proposatzea nik baino askoz hobeto idazten duen jendeari? Eta emaitzaren alde jokatu dut, kantuaren alde. Garrantzitsua ez naiz ni, kantua da.”
Eternitate horren xerkan, ortodoxia guztiak ezabatu behar dira. “Nire ustez dena da aldagarria. Ez dago ezer ukiezinik, baldin eta emaitza hobetzen bada. Sortzearen hautuak dira. Badago jendea musika lehenengo toman baino ez duena maite. Badu bere xarma. Baina 20. toma ontzat emateak ere badu xarma, zerbaiten bila joan eta lortzen bada. Biak dira balekoak. Momentu batean jolas naiteke horrela izatera, ariketa modura. Baina hautua kontzeptuaren aldekoa izango litzateke, ez emaitzaren aldekoa. Ez dut halako ariketarik planteatu. Beti nago prest aldaketetarako, emaitzaren aldekoak badira.” |
Legearen inperioa definizio formal ez unibokoa duen kontzeptu juridiko-politikoa da,[1] baina oro har legeak beste edozein gobernu-printzipioren gainetik duen nagusitasunaren zentzuan ulertzen da, batez ere tiraniaren eta botere politikoaren arbitrariotasunaren aurka — L'État, c'est moi —, nahiz eta asmo onekoak izan — estatu arrazoiaren printzipioa, dura lex sed lex edo fiat iustitia, et pereat mundus. [2] Zentzu batean, legearen inperio kontzeptua nomos basileus ('Legea erregea da') kontzeptu helenikoaren edo rule of law anglosaxoiaren antzekoa da, baina ez da beste batzuekin nahastu behar, hala nola alemaniar Rechtsstaat — zuzenbide estatua — eta Verfassungsstaat — zuzenbide estatu konstituzionala — kontzeptuekin, legezkotasun-printzipioarekin edo legitimitate, legezkotasun edo gobernantza kontzeptuekin.
Frederick Dielmanen 'Legea' mosaikoa, Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuaren Liburutegia.
ErreferentziakAldatu
↑ (Gaztelaniaz) Echeverry, Carlos A. El imperio de la discrecionalidad judicial. , 206 or..[Betiko hautsitako esteka]
↑ Black, Henry Campbell. (1995). A law dictionary containing definitions of the terms and phrases of American and English jurisprudence, ancient and modern. (2. argitaraldia) The Lawbook Exchange, 404 or. ISBN 1-886363-10-2.. |
Sestaon atxilotu dute arma zuri batekin mehatxu egitea eta agintaritzaren aurkako atentatua leporatuta
2020-04-03
Ertzaintzak eta udaltzaingoek beste 348 isun jarri zituzten ostegunean, alarma-egoera dela-eta ezarritako neurriak ez betetzeagatik
2020-04-03
Ertzaintzak eta Udaltzaingoek beste 315 isun jarri zituzten herenegun, asteartea, alarma-egoera dela-eta ezarritako neurriak ez betetzeagatik
2020-04-01
Ertzaintzak eta udaltzaingoek berriz ere kontrolak egingo dituzte asteburuko joan-etorriak eragozteko |
Partehartzaileak: Fernando, Julián, Iñaxio, Garate, Ávila, Pintado, Julen, Mari Carmen, Roberto, Arrate, Ángel, Antón, Andoni, Eskudero, Josetxo, Moya y Lizarriturri (honek bere ibilbidea egingo du)
Gaur, Eibar hegoaldetik inguratzen duten mendien inguruko ibilaldia egingo dugu, helburu nagusia Egoarbitzara igotzea delarik.
Untzaga plazatik abiatu gara (7:50) hegoalderantz Urki auzora igoz. Hilerria pasatu eta autopista gainetik gurutzatu dugu. Gurutzatu eta berehala eskumara igotzen diren eskailera batzuetatik egin dugu gora (8:00), hauek amaitzean inguruko baserrietara doan pista hartu dugu ezkerretik. Pistak eskumara egin duenean gure ezkerrean dagoen bide bat hartu dugu (8:10) eta 20 metro aurrerago eskumara irteten den bidezidorra hartuko dugu, bertatik Altamira goikoa baserrira helduko garelarik.
Unbetik Azurtzara doan pista gurutzatuko dugu aurrerago (8:25) eta zuzen jarraituko dugu, beste bidegurutze baten ezkerretik joko dugu (8:30), Unbe errekastoa gurutzatuko dugu eta aurrerago ezkerrera egingo dugu (8:50), alertze eta zipres baso baten zehar pasatuko gara inguru garbi batera heldu arte.
Bide zabalean zehar egingo dugu aurrera harri-bide batekin topo egin arte, beherantz egingo dugu bertatik berehala eskuman irteten den bidezidor batetik aurrera egiteko (9:00), berau pagadi baten gainetik doa eta Azurtzatik datorren pistan amaitzen da. Arraotzeko lautadara iristean (9:10), GRaren markak jarraitzeari ekingo diogu Karabietako gainerano (9:40).
Errepidea gurutzatu eta autobus geltokiaren ondoan irteten den bidezidorra hartuko dugu, aurrerago Egotxaga baserrietara doan pista gurutzatuko dugu eta Egoarbitzapean utziko gaituen bide zabala hartuko dugu.
Tontorrera ezkerretik hurbiltzen den bidetik joango gara ondoren gailurrera zuzen egiteko, iparekialdetik. Egoarbitza (10:20) (733m.). Gailurrean Lizarriturrirekin egin dugu topo. Argazkia egin, zerbait jan eta iparekialdetik ekin diogu beherako bideari. Adi harriz jositako pare bat zona daude eta kontuz ibili behar da bertan.
Txabola batera helduko agara eta 100 metroren ostean, ezkerreko bidezidorra hartu eta bertatik egin dugu behera. Eskuman topatuko dugun beste txabola batek balioko digu gure ezkerretik irteten den bigarren pista hartzeko erreferentzia gisa (10:50). Bide zabal batetik egingo dugu aurrera eta bidegurutze batera iristean (11:10) pista gure eskumatik doa beherantz baina guk aurrerantz egin dugu pixka bat igoz, landaredi ugari duen pista zati bat igaro dugu eta lurrezko zabortegi batera iritsiko gara. Bertara iristeko pistatik egingo dugu behera, Ibur industrialdeko lehen eraikinetara iristeko, eta hemendik errepidez Untzaga plazara itzuliko gara (12:10).
Bakoitza bere etxera joan gara dutxa bat hartzera eta bazkalaurreko txikiteoa egiteko. Gaur gure 200. mendia egin dugu eta horregatik Chalcha jatetxean egingo dugu bazkaria, Krabelin taldeko guztiok osatutako kutxarekin ordainduta. 21 lagunetik batek bakarrik egin du huts, Joserrak, gaixo baitago.
Powered by Wikiloc
You may also like
Urepel
Irteera Eibartik: 8etan Parte-hartzaileak: Julian, Roberto, Pintado, Andoni, Iñaxio, Garate. Autoak: Garate, Andoni Leitzan sartzen ari garela gure ezkerrera Plazaola aldera doan […]
Landarraitz
Eibartik irteera: 8:30etan. Parte-hartzaileak: Josetxo, Julian, Iñaxio, Garate, Pintado, Angel, Roberto eta Agustin. Autoak: Julian y Angel. Goizeko 8:30etan abiatu gara Eibartik […]
Erroizpe
Eibartik irteera: 8:00etan. Parte-hartzaileak: Julian, Escudero , Andoni, Roberto eta Garate Autoak: Escudero eta Garate Egingo dugun ibilbide zirkularrak Erroizpe-Ulizar mendilerroaren tontorrak […]
Jaizkibel
Eibar irteera: 8:00etan Parte-hartzaileak: Angel, Pintado, Joserra, Iñaxio, Arrate, Agustín, Josetxo, Julen, Roberto, Maricarmen, Garate, Periko eta Julián Autoak: Angel, Joserra eta […] |
Begiratu Amy Willerton biluzik dauden argazki pribatuen eta sexu zintaren bideo pornoaren galeria berria, bere iCloud biltegiratze pertsonaletik ateratakoa! Ez da jende segurua, hasi zure eduki pribatua eta esplizitua Snapchat-en gordetzen. Askoz seguruagoa da! LMAO
Click here
Amy Willerton 27 urteko telebista aurkezle britainiarra da, modeloa eta edertasun lehiaketako titulua. Ezaguna da bere ostalaritza rolengatik eta Miss Universe Britainia Handiko titulua irabazteagatik. Gainera, Britainia Handia ordezkatzen du Miss Universe 2013 lehiaketan. Amy Willerton reality telebistako lehiaketako saioan agertu zen Ospetsua naiz ... Atera Me Hemendik eta bosgarren postua lortu zuen. Amy hamalaugarren postuan sailkatu zen FHMren 100 Emakume Sexien artean. 2017an, hirugarren egin zuen 'The Jump' filmean. Bristol-en (Ingalaterra) jaio zen.
Amy Willerton porno bideoa - LERROAN SARTUTA
Itxaron eta itxaron egin dugu, baina gaur Amy Willerton-en porno bideoa iCloud batetik dugu. Sexu zinta honek gogorra egin zait, Amy beroa delakoak bere aieneak eman dizkigu masturbatzen ari zen bitartean! Orduan, bere gizonak bere pussy eta pussy ezpain handiak miazkatzen ditu. Sakatu play! Eta egin klik aurrebistaren amaieran dagoen botoi berdean Amy Willerton porno bideo osoa doan ikusteko!
Click here
Amy Willerton Biluzik eta Peak Leaked Pics
Amy Willertonen biluzitako bilaketa bikainak linean daude eta hemen guztiak ikus ditzakezu! Neska honek selfie pribatu politak egin ditu eta zatirik handiena, jakina, bere pussy da. Putakume honek bere pussy ezpain izugarriei buruzko ikuspegi estua eman zigun eta bere baginaren ondoan ikus ditzakezun larruazaleko aldaketa nazkagarri batzuk! Ados, ez dizut gezurrik esango, larruazal gehigarri hau miazkatu eta xurgatuko nuke! Nerabezaroan Katie Price busty-k aurkitu zuenean modelatzeko etenaldi handia lortu zuen. Noski, baditugu Katie-ren biluziak eta filtratutako edukia .
Amy Willerton Topless Cannesen
Cannes beti izan zen pertsona ospetsuek plastikozko titiak erakustea gustatzen zitzaien lekua. Ereduek titia naturalak dituzte beti, gaur erakusten ari garen gure izar maitea! Gozatu lagunok, Amy Willerton topless argazkiak gogorrak egiteko prest daude!
Amy Willerton Bikini Beroaren Argazkiak
Eta orain lagunok, ikus dezagun guztiok gorputz beroa jotzen duen MILF hau! Amy Willertonek, antza denez, oso gustuko du Dubaira joatea, eta argazki horiek guztiak bertan ateratakoak dira! Gozatu Amy Willerton bikini bikain horietan!
Amy Willerton soineko ikusgarrian
Ondo lagunok, beraz, ikus ditzagun paparazziek egindako argazkiak! Beheko argazki hauetan Amy Willerton soineko beltz batekin ikusiko dugu orain bere senarrarekin! Harrigarria dirudi!
Amy Willerton Sexy Pics
Amy Willerton ilehoriak itxura ezin hobea du, polita da eta pussy leuna polita du! Bere topless argazki gehiago eta ispilu selfie batzuk ikustea gustatuko litzaidake, baina mutilak ezin gara inoiz pozik egon. Zabaldutako pussy eman zigun, kaixo! Miss England ederrak alde iluna du. Bere maitaleei biluziak bidaltzea gustatzen zaio, espero dugu horietako batzuk izatea, nahiz eta inoiz ez duen bere bizitza sexualari buruz hitz egin. Leonardo DiCaprio batekin hitz egiten ikusi zutenean gertaera batzuetan, beraz, noski, prentsak erauzi egin zuen. Leo zela bere eredu eta txikitatik bere filmak maite dituela adierazi zuen. Joder, zaharregia zara gizon honentzat, 25 urtetik beherako putak maite ditu!
Amy Willerton Feet Photos beroa
Ongi, jaun-andreok, sorpresa txiki bat dut zuretzat! Ziurrenik denok dakizuen moduan, ospetsuen oinak argazki bilduma egiteko eskaera ugari jaso ditugu! Hona hemen Amy Willerton oinen argazkien argazkirik beroenak! Jarrai beherantz eta goza ezazu jendearekin! |
Ez ditugu ezetzak atsegin, baina batzuetan beharrezkoa da bai esatea eta bai entzutea. Guztiari ezin diogu baiezkoa eman. Tokatzen da ezezko bat edo beste esatea eta, noski, entzutea ere.
Gaztetan gazteak garelako eta nagusitan nagusiak garelako beti baiezkoa entzun eta esan, baina ez, beti ez da ona baietz esatea, eta noizbehinka ezezkoa esateak eta entzuteak ondo egiten digu.
Bizitzan limiteak eta arauak daude eta hauek normaltasunez barneratzea prozesu bat da. Norberak jarri behar dizkio, lehenik eta behin, bere buruari limiteak eta ezezkoak esan. Norberak badaki noraino eta nola. Bizitza neurriz betetako ibilbidea da.
Ez ditugu atsegin arauak eta limiteak, baina jaiotzen garenetik normaltasunez bizitzen baditugu hauek, benetan eskertuko ditugu nagusitzen goazen heinean.
Frustrazioak eta haserreak ez dira hain nabariak izango gure egunerokoan, neurriekin eta limiteekin bizitzen ikasten badugu txiki-txikitatik.
Dena neurrian ona izango da; ezezkoak ere onak dira neurrian eta zentzuz.
Probatu ezezko bat modu positiboan jasotzen eta disfrutatu limiteen munduan bizitzen!
Iritzia
ALBISTEAK MUGIKORREAN
Debagoieneko albiste nabarmenenak eta azken ordukoak Whatsapp edo Telegram bidez jaso gura dituzu? Harpidetu zaitez doan! |
Udal Gobernuaren mozioak “herritarrekin adostutako trantsizio energetiko baten alde” egin beharra azpimarratzen du.
03·03·2023
Atzoko Udalbatzan gai bakarra jorratu zen, Piaspe proiektuari dagokiona, hain zuzen ere. Bi mozio bozkatu ziren. Bata Sañu Bizirik taldeak aurkeztutakoa, zeinak Udalari Azpeitia, Zestoa eta Errezil artean kokatu nahi den zentral eolikoen Piaspe proiektuaren aurka posizionatzeko eskaera egiten zion, eta bestea Udal Gobernuak berak aurkeztutakoa.
Sañu Bizirik taldeak aurkeztutako mozioaren bozketan EH Bildu abstenitu egin zen eta EAJ alderdiak berriz aurka bozkatu zuen. Udal Gobernuaren mozioak berriz, EH Bilduren aldeko 6 boto jaso zituen eta EAJren aurkako 3 boto.
Udal Gobernuaren mozioak “herritarrekin adostutako trantsizio energetiko baten alde” egin beharra azpimarratzen du. Era berean trantsizio horrek “iraunkorra, berriztagarria, justua eta inklusiboa” izan behar duela aipatzen du, “inor baztertu edo atzean utziko ez duena”.
Udal Gobernu honek kontrol publikoa duen sistema energetiko bat nahi du, jabetza publiko-komunitarioan oinarrituko dena, eta ez energia prezio bidegabeak ezarriz inoiz baino irabazi handiagoak dituzten multinazionalen menpekoa.
Bestalde, Eusko Jaurlaritzari eskatzen dio Energia Berriztagarrien Lurralde Plan Sektoriala (LPS) lehenbailehen onartu dezala, ahalik eta parte hartze eta gardentasun handienarekin. Era berean, Jaurlaritzari beste eskaera bat luzatzen dio, Plan Sektoriala onartu bitartean, tamaina handiko energia azpiegituren eraikuntzarik ez abiaraztea berma dezala. Zentzu horretan, mozioak adierazten du berriztagarrien Lurralde Plan Sektorial berria onartu aurretik Zestoako Udalak zentral eolikoen eraikuntzarako aurkeztutako tramitaziorik ez duela onartuko, aurrekoa egin gabe ez baita bidezkoa intentsitate handiko zentral eolikoak era masiboan eraikitzen hastea.
Azkenik, Udal Gobernu honek herritarren partaidetzarako foro edo batzar bat eratzeko bere prestutasuna adierazten du, bertan hausnarketa egiteaz gain, ezagutza eta ahalduntze kolektiboa helburu duen deliberazio prozesu bat eginaz. |
6. mailako ikasleek, bertze ikastoletako ikasleekin batera “Diario de Noticias” egunkarian urtero beren orrialdea argitaratzen dute.
Lehen Hezkuntzako txikienek “Mantangorri” astekarian partea hartzen dute beren lanak eta idatziak bidaliz.
<
>
Baztan Ikastola, Elizondo (Nafarroa) | Tfnoa 948 45 24 48 | Esta dirección de correo electrónico está protegida contra spambots. Usted necesita tener Javascript activado para poder verla.
Diseinua Eskiz Informatika | Informazio gizartearen zerbitzuen legea
Web orrialde honek Google Analytics-en _ga/_um cookie-ak erabiltzen ditu, 2 urtez iraunkorrak, bisita bakarren kontrolaren funtzioa gaitzeko, web gunearen nabigazioa errazteko helburuarekin. Nabigatzen jarraitzen baduzu, bere erabilerarekin ados zaudela ulertzen dugu. Gure Cookie-en politika irakurtzen baduzu, baimena baliogabetu eta informazio gehiago jaso ahal izango duzu. Gure Cookie-en politika irakurtzen baduzu, baimena baliogabetu eta informazio gehiago jaso ahal izango duzu. Cookien politika. |
Bide orri batean jaso dituzte zaintza eredu berrira trantsizioa egiteko neurriak, eta aurten jarriko dituzte martxan lehenengoak.
07·03·2023
Azken bi urteetan, udalak, hainbat herritarrek eta eragilek, elkarlanean, zaintza eredu berri bat sortu dute Usurbilerako: eredu berri horretara jauzia egiteko garaia iritsi da, eta horretarako hartu beharreko neurriak bide orri batean jaso dituzte. Hain zuzen ere, bide orri horretan jasotakoak aurkezteko saio irekia egingo dute, martxoaren 29an, Artzabalen, 18:00etan.
Parte-hartze prozesuak bi fase izan ditu. Lehenengoan, 2021ean, zaintza ereduen inguruko hausnarketa eta diagnostikoa egin zen, hau da, egungo zaintza eredua aztertu eta zer mantendu eta zer aldatu nahiko luketen pentsatu zuten. Hausnarketa hori modu kolektiboan egin zen, zaintzaren ertz guztien ordezkaritza bermatuta, gaiari ikuspegi integral batetik erantzuteko helburuarekin: zaintza jasotzen dutenak, familiako zaintzaileak, zaintzaile profesionalak, komunitatea, zaintza zerbitzuak, udala, Gipuzkoako Foru Aldundia eta Osakidetza. Gaur egungo eredua birformulatu, eta zaintza behar duen pertsonaren desioak errespetatu eta bere bizi-proiektua gauzatzen jarraitu ahal izatea da eredu berriaren helburua. Hau da, pertsona ardatz duen arreta da eredu berriaren norabidea.
2022an, bigarren fasean, hainbat lantalde sortu zituzten, nork bere lanketa egiteko, gainerakoekin koordinatzearekin batera: erabiltzaileak edo zaintzak behar dituzten pertsonak, gizarte zerbitzuak, komunitatea, zaintza zerbitzuak eta talde estrategikoa. Zaintza eraldatzeko ekarpenak egin zituzten taldeok, nork bere eremutik, eta hala, eredu berrira trantsizioa egiteko neurriak adostu eta bide orri batean jaso zituzten.
Bi urteotan landutako edukiak Zaintza Azokaren bidez ezagutarazi zituzten 2022ko azaroaren 19an, eta bideo bat egin dute egun horretako edukiak laburtzeko. Aurten, 2023an, denen artean adostutako bide orria martxan jarriko dute, eta bertan jasotakoak aurkeztuko dituzte martxoaren 29ko aurkezpenean. |
1986ko apirilaren 7an hasi zen Antzuolan XXVI Euskal Herriko Txirrindulari Itzulia. Berez, bi irteera egin ziren herritik: apirilaren 7koa eta 8koa. Apirilaren 7koa, berriz, Antzuolan hasi eta bukatu egin zen.
KARTELA ETA ETAPEN NONDIK NORAKOAK
1985ean Pello Cabestanyk irabazi zuen itzulia, Deskargako mendatearen jatsieran egindako ihesaldiaren ondoren.
(DV, 1986/04/07): Herriko Antolatzaileak
Eguraldi klimatologikoa benetan txarragoa ezinezkoa, baina kirol giroa, ostera, aparteko ona izan zen. |
Pasa den larunbatean, maiatzaren 20an, eguraldi oneko goiz ikusgarrian Araba ESIko VII. edizioa egin zen. Proban ESI guztiaren zenbait zentrotako eta zerbitzutako 50 profesional inguruk hartu zuten parte emakumezkoen partaidetza gailendu zelarik.
Korrika Zabalganako basotik zehar izan zen 4 kilometrotan barrenean eta kirol egiteko tenperatura ezin hobearekin.
Emakumezkoen kategorian Ane Suso, AUO Txagorritxu Izpietako zerbitzuko erizaina irabazlea izan zen, gizonezkoetan, ordea, Zentraleko Agustín Jimeno sartu zen lehendabizi helmugara.
Garaikurrak eman eta gero, antolatzaileek beso iberikoa zozketatu zuten korrikalarien artean eta Terapia Zainbarne Taldeko Vicky Armenterosek jaso zuen. Halaber, bertako gastronomiaren hainbat produkturen zozketa egin zen antolatzaileen artean.
Korrikalarien segurtasuna bermatzeko, Andoni Panadero, AUO Txagorritxuko zeladorea eta AUO Santiagoko zeladorea Rakel Atxaerandio zaintze-lanetan ibili ziren ibilbide osoan korrikalariak laguntzen.
Laburbilduta, kirol eta lagunen arteko jardunaldi arrakastatsua eta aurreikusitakoaren arabera gertatu zen guztia Jose Montero eta bere lankideei esker, beraiei zorionak eman ez ezik bere laguntza eskertu ere egiten diegu.
Sailkapena
Click to share on Facebook (Opens in new window)
Click to share on Twitter (Opens in new window)
Click to share on Tumblr (Opens in new window)
Click to share on Pocket (Opens in new window)
Etiketak: Araba ESI Krosa
Seguir:
Next story Bizikletaren erabilpena dela eta, Araba ESIk “2017ko Mugikortasun Jasangarriaren Saria” jaso du |
Etengabe berritu nahi duen enpresa batek oinarrizko teknologia, I+G talde sendoa eta hornikuntza-kate perfektua izan behar ditu.Hau ezinbesteko baldintza da kalitate handiko produktuak garatzeko.Marka bat industriako lider bihur daiteke etengabeko berrikuntzaren bidez soilik. Misbeauty-k industriaren beste astindu bat eragiten du 2022ko bigarren seihilekoan: Misbeauty-ren azken produktu enblematikoa, eskuilarik gabeko iltze-zulagailua, 2022ko uztailean kaleratuko da ofizialki. Goi-mailako eskuilarik gabeko hau izendatzen dugu. iltze zulagailu makina - SN363.SN363, hornitua...
Zergatik aukeratu eskuilarik gabeko iltze-zulagailua
Iltze artearen merkatua gero eta handiagoa da, eta Nail Drill mota asko daude.Ez baduzu ulertzen, erraz eror zaitezke merkatari batzuen tranpan: produktu eskasa prezio garesti batean erostea.Gaur egun, merkatuan ohikoenak eskuilarik gabeko iltze-zulagailuak eta karbono-eskuila iltze-zulagailuak dira.Bereizi al dituzu?Sarean aurki ditzakezun iltze-zulagailu eta lima elektriko ugari daude, eta horregatik oso zaila da zuretzako zein iltze-zulagailu izango den onena erabakitzea eta zergatik, beraz, hemen gaude laguntzeko.T...
Jar zaitez begiradaren atzean!
Gure produktuei edo prezio-zerrendei buruzko kontsultak egiteko, utzi zure posta elektronikoa eta 24 orduko epean jarriko gara harremanetan. |
Bale, badakit aspaldiko filma dela… baina abuztua aprobetsatu dut berriro saga guztia ikusteko… Hondartzara joatea primeran dago, baina goizetan ezer egiterik ez izatea ere ondo dago… gure tartea ere edukitzea garrantzitsua delako. Gurean pentsatzeko eta gure gauzak ere hausnartzeko, irakurtzeko, pelikularen bat ikusteko… Beno, sarrera guzti hau “Los juegos del hambre” saga ikusi dudala berriro esateko. Igual aspertu naiz hainbeste gorputz perfektuekin, igual aspertu naiz neskek pelikuletan duten ereduekin, igual aspertu naiz beti mutilak liderrak diren irudiarekin.
Egia esanda, amaiera ez zitzaidan asko gustatu… ups! Ez noa orain spoiler-a egitera… Ikusi ez baduzue (jende gutxi izango zarete) ikusteko gonbitea luzatu nahi dizuegu. Eta zu ere nesken eta mutilen eredu estereotipatuekin aspertu bazara, post honen amaieran pelikula feministak biltzen dituen web gune bat aurkituko duzue.
Fiuuu fiuuu fiuuuu (saiatu naiz… sinsajoraren soinua egiten, lortu al dut?) Katniss Everdeen, ohikoa ez den akzio pelikuletako protagonista. Nolakoak izango dira akzio pelikuletan agertzen diren neskak? Bi taldetan banatu ditzazkegu, alde batetik, erabat sexualizatuak dauden neskak, beraien arma askotan beraien gorputza delarik. Eta beste alde batetik, sexualizatuak ez badira… berez maskulinoak diren armak ematen zaizkie, mendeku nahiez beteak, botere grinaz itsutuak… Beno, ba Katniss ez da horrelakoa. Katniss borrokalari bat da, baina baita ahizpa, laguna… Eta gainera ez du batere interesik maitasun harreman batekin. Hor dago Gale, gustokoa duena, baina ez du inolako konpromesurik nahi. Eta hor dago ere Peeta ere. Katniss-ek badaki oso ondo zeintzuk diren “maitasun erromantikoaren” kodigoak, eta ondo erabiltzen ditu, bere onurako baino gehiago, bizirauteko!
Katniss-ek familiaren betebeharrak bere gain hartzen ditu (esan dezakegu aita-ren papera hartzen duela, hau da, mutilen papera), ez zaio maitasuna interesatzen eta araututa dagoen feminitatean ez da erortzen… Horregaitik gustatzen zaigu Katniss. Eta borrokan berarekin aurrera egiteko gogoak sartzen zaizkigu (beno, gero jokuak ikusten ditugunean ez hainbeste…). Katniss neska indartsua da, genero ereduekin apurtzen duena, maitasun erromantikoan erortzen ez dena, edertasun ereduekin bat egiten ez duena… Beldur Barik Jarrera duen neska da!
Pelikula ikusi duzue? Zer pentsatzen duzue guzti honen inguruan? Kritika ere egin dezakegu… niretzako pelikula gauza askorekin apurtzen du, baina heteroaraua ez da haietako bat… neska-mutila harremanak al dira guztiak etorkizun batean dauden harreman bakarrak? Eta lehen esan dizuedan amaiera ere… zer pentsatzen duzue guzti honen inguruan?
Laburbilduz, esan dezakegu Los juegos del hambre Beldur Barik jarrera isladatzen dutela. Baina baita, Bechdel test-a gainditzen dutela ere! Zer den Bechdel test-a? Hiru arau bete behar ditu pelikula batek test hau gainditzeko.
Gutxienez bi neska agertu behar dira.
Beraien artean hitz egin behar dute.
Mutilekin zerikusirik ez duten gaien inguruan.
Test hau gainditzen duten pelikula gehiago ikusi nahi badituzu… hona hemen Peliculas feministas web gunea (Hemen sakatu).
Egunerokotasunean sortzen dira/ditugu erreferenteak, pelikuletan, telebistan, kiroletan… Erreferente positiboak behar ditugu, bai kirolean, bai oholtza gainean, bai irakurtzera goazenean… Beldur Barik Jarrera duten pelikula, kirolak, gorputzak nahi ditugu! |
“Bilboko hainbat auzoetako bizilagunen elikadura-ingurunearen eragina osasunean: herritar parte-hartze ekintza ikerketa”
ArgazkiMapa
Infografiak
ArgazkiLiburua
Argazkiak auzoz auzo
Ezagutu gure azterketaren emaitzak
“Bilboko hainbat auzoetako bizilagunen elikadura-ingurunearen eragina osasunean: herritar parte-hartze ekintza ikerketa”
Bilboko hainbat tokitan nola bizi eta elikatzen den aztertzea izan zen 2017an burututako ikerketa honen helburua. Aurretiazko azterlanek erakutsi dute bizilekuak, lantokiak eta maila sozioekonomikoak eragina dutela elikaduran, eta, beraz, baita biztanleriaren obesitate mailan.
Ikerketa metodologia kualitatiboa erabili zen, parte-hartze ekintza motakoa, eta testuinguru sozioekonomiko desberdinetako (altu, erdi eta baxu) Bilboko hainbat auzotako bizilagunek parte hartu zuten. Horrela, herritarrak berak dira ingurunean duten errealitatea aztertzeko eta osasunarekin erlazionatu ahal izateko ikertzaileak.
Osasun Publikoaren arloan berrikuntza handiko azterketa mota hau Estatu mailan egin den bigarrena izan da, Madrilen egindakoaren ereduari jarraituz. Aurreko lanak Villaverde auzo pobreetako elikadura-ingurunea aztertu zuen, eta eragin sozial eta mediatiko handia izan du. |
Aretxabaletako Lanbide Eskolan egingo da, Innobasquek, Debagoieneko Mankomunitateak eta Enpresarek antolatuta
Eskualdeko enpresa txiki eta ertainei zuzendutako jardunaldian berrikuntzarako aukera eta laguntzak aurkeztuko dira eta berrikuntzaren alde egin duten Debagoieneko hainbat enpresen esperientziak ezagutuko dira.
Berrikuntzaren Euskal Agentzia Innobasquek, tokiko garapen agentzia eta enpresekin antolatzen diharduen eskualde mailako jardunaldi hauen helburua da berrikuntzaren garrantziaz kontzientziatzea, merkatuak gero eta azkarrago planteatzen dituen erronkei egoki erantzun ahal izateko. Era berean, berrikuntza edozein tamainako enpresen eskura dagoela erakutsi nahi da, enpresa txiki eta ertainei zuzenduta dauden laguntzak, zerbitzuak eta eragileak aurkeztuz. Kasu praktikoak entzun ahal izango dira, Debagoieneko enpresa txiki eta ertainetako ordezkarien ahotan.
Aretxabaletako Lanbide Eskolan etzi, ostegunez, egingo diren jardunaldiak 14:30etan hasiko dira, ongietorriko kafea hartuz eta, nahi duenak, eskolako instalazioak bisitatuz. 15:00etan jardunaldien aurkezpen laburra egingo du Enpresareko zuzendari exekutibo Juan Bautista Aierbek eta ondoren, enpresa txiki eta ertainen berrikuntza nola kudeatu azalduko dute Innobasqueko hainbat arduradunek; autodiagnostikoaz, metodologiez eta laguntza-konponbideez xehetasunak emango dituzte. Debagoeienako ETEen berrikuntza kasu praktikoak aurkeztuko dituzte Lazpiur, Metagra, Mondragon Assembly eta Ugatuko ordezkariek. Berrikuntza prozesuaren fase bakoitza inplementatzeko izan duten laguntza azalduko dute. Amaieran, berrikuntzaren bidea urratzeko eman beharreko hurrengo urratsak argituko ditu Mankomunitateko Garapen Agentziako ordezkari batek. 17:00etan, jardunaldia amaituta, Mondragon Assembly ezagutzeko bisita izango da, aukeran.
Iturria: Oñati Irratia
2023/03/28
Udalak antolatzen dituen udalekuetan eta kirol kanpainan begirale aritzeko izen-ematea gaur ireki da
2023/03/28
Ia 95.000 euro banatuko ditu Udalak kultur proiektu eta programak gauzatu nahiz kultur sormen lanak egiteko |
‘Liburu eremua, eremu librea / Territorio libro, Territorio libre’ erakusketa ibiltaria azken helmugara iritsiko da, Lesakako Liburutegia.
Erakustaldia ikusi ahal izanen da Harriondoako Kultur Etxean, eta bertan dagoen Liburutegian, azaroaren 3tik abenduaren 2ra arte.
Nafarroako Liburutegiaren 150. urteurrena eta Nafarroako Liburutegi Publikoen Sarearen 70. urteurrena ospatzeko zikloaren barruan antolatutako erakusketa ibiltaria, ‘Liburu eremua, eremu librea / Territorio libro, Territorio libre’, azken helmugara iritsiko da heldu den asteazkenean, azaroak 3, Nafarroako bertze zenbait liburutegitan izan ondoren (Nafarroako Liburutegia, Altsasu, San Adrián, Iruña-Txantrea eta Murchante).
Erakusketak irakurketa publikoaren iragana eta oraina jorratzen ditu Nafarroan eta bertako liburutegietan.
Lesakako erakusketarako, tokiko liburutegiaren inguruan berezko panela paratu dute. Bertan, liburutegia sortzeko 1954ko Udalaren eskaera, izan diren liburuzainen izenak, edota izan dituen egoitza ezberdinak ezagutzeko aukera izango da, Harriondoako Kultur Etxera iritsi arte.
Irekiera ekitaldian, arratsaldeko 18:00etan, Nafarroako Liburutegi Zerbitzuaren buru den Asun Maestro, eta Lesakako Alkatea, Ladis Satrustregui izanen dira.
Erakusketa eta haurrentzako tailerra
Gaztetxoek ere erakusketaz gozatzeko aukera izanen dute, eta, gainera, haiei zuzendutako tailerra paratu dute, Liburu bat eginen dut, Editargi Nafar Editore Independienteen Elkartearekin elkarlanean. Tailerra azaroaren 17an, asteazkena, emanen da, eta izen-ematea liburutegian egin behar da.
Harriondoa Kultur Etxea
Datozen ekitaldiak
Hiru kortse, azukre asko eta brandy gehiegi – Antzerkia
Emakume 1, emakume 2, emakume 3, kanpai hotsekin batera, puntual elkartzen dira merienda mahai baten inguruan. Tisana, p...2023/03/26 |
Basque Musicek, euskal musika Euskal Herritik kanpora zabaltzeko helburua duen plataformak, «Euskal Herria Sona» jaialdia aurkeztuko du datorren irailaren 15ean Viceko Mercat de Música Viva ekitaldian. Bartzelonako Euskal Etxeak antolaturiko jaialdi horrek hogeigarren edizioa ospatuko du 2017an.
Musika Bulegoak, Etxepare Euskal Institutuak eta Euskadiko Soinuak erakundeak (Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Sailekoak) bultzatzen duten Basque Music ekimenak hitzarmenak egin ditu hainbat azoka eta jaialdirekin, aurten ere Euskal Herriko musika sar dezaten euren programazioetan. Hain zuzen ere, hitzarmen horietako baten ondorioz dator Viceko parte-hartzea.
Aurten 29. edizioa betetzen duen Mercat de Música Viva elkargune profesionala da, eta estatuko nahiz nazioarteko musika-industriako sektore guztiak biltzen ditu. Hori dela eta, iaz egin zen bezala, aurten ere gune hori aukeratu du Basque Music plataformak Euskal Herria Sona jaialdia ofizialki aurkezteko, Bartzelonako Euskal Etxeko ordezkariekin batera. Jaialdia udazken honetan izango da Bartzelonan, eta hainbat kantari bilduko ditu: Amorante, Lu Rois, Eneritz Furyak, Joan Colomo, Niña Coyote eta Chico Tornado, Joseba Irazoki, Hans Laguna, Mice eta Namina, besteak beste.
Prentsaurrekoaren ondoren, arloko profesionalek bertatik bertara ezagutuko dute Iparraldeko Ekiza kantariaren lana, Basque Musicek bultzatutako showcaseko protagonista izango baita. Willis Drummond rock-taldeko ahotsa eta gitarra den Jurgi Ekizaren bakarkako lehenengo lana da. Zuzeneko horretan bH036-LP bere lehen albuma (Bidehuts, 2016) defenditzeko, Ekizak bakarkako formatu intimoa aukeratu du, loop station baten bidez ahotsak eta gitarrak biderkatuz. Beraren abestiekin eta Willis Drummond taldearen bertsio akustikoekin batera, erreferentziatzat hartzen dituen abeslari eta taldeen bertsioak ere tartekatzen ditu Ekizak: Mikel Laboarenak, Negu Gorriak taldearenak edo Neil Youngenak, besteak beste.
Ekiza ez da izango euskal musikaren enbaxadore bakarra Vicen. Izan ere, azken urteotan Euskal Herriko musika-agertokiak presentzia handia izan du Mercat de Música Viva ekitaldian. Bihar hastekoa den edizioan, Izaro eta Amorante izango dira, biak ere hilaren 15ean, ostiralez. Izaro Karpa Beltzeko oholtzan izango da 18:45ean; Amorante, berriz, 19:30ean agertuko da Karpa Gorrian.
Izaro euskal musikaren errebelaziotzat jotzen dute. 2014an ekin zion musika-bideari, eta Youtuben agertutako Paradise abestiaren bideo batek 23.000 bisita baino gehiago izan ondoren, abesti horixe aukeratu zuten Donostiako Zinemaldian parte hartu zuen Pikadero filmaren soinu-bandatzat. Om izeneko lehenengo diskoan, lau urtaroetako aldartetik aldartera jauzika doazen 13 abesti dakarzkigu.
2016an Viceko Mercaten bertan Basque Musicen showcasea eskaini zuen Amorante, berriz, Iban Urizarren proiektua da. Musika-munduan emandako 20 urteetako ibilbideari esker, proiektu askotan parte hartzeko aukera izan du, hala nola Bizarra eta Mengele Quartet taldeetan. Pop-rock estiloan, Joseba Irazokiren eta Rafa Ruedaren taldeetan aritu da, eta folk estiloan, berriz, Joseba Tapiarekin. Gaur egungo bakarkako ibilian, esperimentazioarekin eta inprobisazioarekin lotzen du herri musika tradizionala.
Viceko Mercat de Música Vivaren ondoren, Monkey Weeken (Sevillan, urriaren 9tik 14ra); Womexen (Poloniako Katowicen, urriaren 25etik 29ra), eta BIMEn (Bilbon, urriaren 25etik 27ra) ere egongo da Basque Music. |
Mila aldiz aditu dugu itzultzaileak ez diola traiziorik egin behar itzuli beharreko testuari, eta traizioa dela itzultzailearen bekatuetako bat, larriena beharbada. Eta nahiaren eta ezinaren arteko mugan bizi garenez, «traduttore traditore» esamoldea oso barnean daramagu, gure ezintasunaren adierazgarri.
Baina lanbide honetan urteak pasa ahala, bekatutzat geneukana bertute dela hasten gara pentsatzen. Eta horixe gertatu zait niri.
Herri honetan, arlo politikoan gehienbat, ohikoa izan da ez-dakit-zeinen iritzi eta jokamoldeetatik pixka bat aldentzen zenari ere traidore deitzea, eta, hasieran mina eta bakardadea sentituta ere, azkenean ohartzen zara beharrezkoa zela traizio hori, eta, gauzak ongi egitez gerotan, ona zela bekatua, eta traizioa bertute.
Itzulpena ongi egitekotan, «Ahal bezain hurbil, behar bezain urrun» goiburu hain beharrezkoari segituz gero, urrundu behar horretan, askoz hobea da maiz traizio pixka bat egitea, ustezko fideltasunari eustea baino.
Hori bera irakurri nion lehengoan Huelvako Yolanda Morató itzultzaile sarituari: «Itzultzailearen traizioa premiazkoa da kulturak kalitatezko garapen-maila lortzeko, kulturen arteko komunikazioa egiazkoa izateko».
Literatur itzulpenak obra eratorriak dira, eta, beste hizkuntza batera eramanik, hein handi batean, sormen-lan berritzat hartzen ahal ditugu. Itzultzailea traiziora kondenatua dagoela jakitea ez da, jakina, edozertarako aitzakia edo bide, baina hala dela barneratu behar du testuari behar dituen traizioak egiteko askatasuna sentitzeko. Traizioa, batzuek diotenez, egokitasunaren bila gabiltzanean menperatu behar dugun artea da.
Eta halako gogoetaren argigarri –esandako gehiena ageri-agerikoa da segur aski, Fernandoren egia–, bi adibide praktiko emanen ditut, traizioaren eta ezintasunaren ispilu:
«Decenas de jóvenes acudieron a la conferencia». Alferrik tematuko gara «hamarka gazte» eta horrelakoak sortzen. «Dozenaka gazte» jarriz gero, baten bati tranpa matematikoa egin dugula irudituta ere, ideia bera ematen dugu, eta euskara egokiagoan.
«De críos íbamos los domingos al campo» ideia euskaratu behar izan dut behin baino gehiagotan. Nafarroa edo Euskal Herri berdekoek berehalaxe, landa edo alor ez direla egokiak ohartuta, «mendira» proposatzen didate, baina hori ez da soluzioa Nafarroa hori eta zelaikoontzat, ez baikinen joaten mendira. Azkenean, hoberik ezean, «Txikitan, igandeetan, egun-pasa joaten ginen ibaira-edo» jarri izan dut.
Seguru nago bekatuan esperientzia handia duten batzuek soluzio hobeak ematen ahal dituztela. Ni, beti ikasteko prest. |
Goitik behera irakurri dut aurten Euskaltzaindiaren Euskal izendegia (2002), jaiotzear zen alabarentzat gustuko euskal izen bat aukeratzeko. Eta hainbat izen (niretzat) ezezagun edo bitxik ez ezik, beste kontu batek ere eman dit atentzioa: ustez neska nahiz mutilentzat balio zuten zenbait izen sexu bakar bati dagokion alderdian aurkitu ditut: ezagutzen ditut Lur izeneko neskak eta mutilak, Hodei izeneko neskak eta mutilak, baita Lizar, Aratz, Araitz, Izar, Amets, Iraultza, Amaiur, Izaro eta Aritza izeneko neskak eta mutilak ere. Bada, Euskal izendegiaren arabera, Lur, Izar, Izaro eta Aritza neskei dagozkie, eta Hodei, Lizar, Aratz, Araitz, Amets, Iraultza eta Amaiur, berriz, mutilei. Sahats eta Elorri izeneko bi neska ere ezagutzen ditut, eta ohartu berri naiz Euskal izendegiak gizonezkoentzat soilik proposatzen dituela bi izen horiek.
Beti izan ditut oso gustuko ustez bai neskentzat bai mutilentzat balio zuten izenak, gizarteak jaiotzen garen unetik beretik ezarri nahi izaten digun genero bereizkuntza horri ihes egiten ziotelako, eta dezepzio handia hartu dut Euskaltzaindiaren Euskal izendegiak halako izen «neutroak» «desneutralizatu» eta genero bakar baten barruan sailkatu dituela ikustean. Horrela jokatzeko zein arrazoi izan dituen ulertzeko, izendegiaren hasierako orrialdeetara jo dut, hitzaurrera eta «Euskal izendegia gauzatzerakoan erabilitako irizpideak» atalera. Argi eta garbi zehazten da hor Espainiako legediak ezarritako baldintza dela pertsona izenetan sexua bereiztea. Halaxe dio, hitzaurrean, Henrike Knörrek:
Zerrenda ontzean gogoan izan ditugu aldioro hizkuntzaren aldetikako egokitasuna, izen-eramaileari zor zaion duintasuna eta beharrezkoa den sexu bereizketa. Baldintza hauetatik azken biak indarrean dagoen Espainiako legeak espresuki aipatzen ditu. (9. or.)
Harritu egin nau datuak, eta eman dit zer pentsatua. Onartzen dut beharrezkoa dela hizkuntza bakoitzeko pertsona-izenen zerrendak araututa egotea, eta Knörrek aipatzen dituen hizkuntz egokitasuna eta izen-eramaileari zor zaion duintasuna zerrenda horiek arautzeko irizpide egokiak iruditzen zaizkit. Baina XXI. mendean sexuak bereiztera derrigortzen gaituzten legeak izaten jarraitzen dugula ikusteak halako ezinegon bat sortu dit. Aspaldi hasiak gara gizarteak inposatzen digun genero bereizketa salatzen, emakumeak «emakume moduan» eta gizonak «gizon moduan» jokatzera, janztera, bizitzera… behartzen gaituzten lege nahiz gizarte-arauak zalantzan jartzen. Izan ere, txiki-txikitatik irakasten zaio haurrari mutila ala neska izaten eta horren arabera jokatzen (aurtengo Kilometroetan kamiseta bat erosi nahi izan nion lau hilabeteko alabari, eta «neska ala mutila?» izan zen saltzailearen lehen galdera; lau hilabete zituen!!!!! ); txiki-txikitatik ez, izen bat ematen zaion momentutik baizik. Izena «pertsona barru-barrutik markatzen duen baloretzat» jotzen bada, eta «gizarte mailan norberaren ezaugarri bereizlea» baldin bada (12. or. ), argi dago neska-izenak eta mutil-izenak bereizita nesken eta mutilen izaerak ere bereizi egiten direla.
Pentsatzen dut Espainiarenaren antzeko legedia izango dutela beste herrialde askok ere ponte izenei dagokienez. Egin dezatela nahi dutena herrialde horietan, baina iruditzen zait euskarak duen abantailetako bat dela genero gramatikalik eza, eta aukera horretaz balia gaitezkeela behingoz genero markarik izango ez duten izenak sortzeko eta erabiltzeko. Badakit tradizioa aipatuko didatela hizkuntzalari eta araugileek, eta euskal tradizioan izen batzuk gizonezkoentzat erabili izan direla eta beste batzuk emakumezkoentzat. Erantzungo nieke tradizioak ere aldatu egiten direla gizarte-arau, -behar eta -aldarrikapenak aldatu ahala, baina tira, oraingoz ez naiz sartuko erdal izenen ordainak diren eta generoa markatuta dakarten izenekin, ezta santuen euskal izenekin ere, ezta tradizio laburragokoak diren baina arrakasta handia izan duten neologismoekin ere. Baina «azken urteotako proposamenak» deiturikoen kasuan, hots, tradizio laburreko izenen edota are izendegi honetan ageri diren izen berrien kasuan, zergatik mugatu izen bakoitzaren generoa? Naturako izakien, mitologiako pertsonaien, mendi, ermita nahiz herrien edota kontzeptu abstraktuen izenak zeren arabera sailkatzen dira genero baten nahiz bestearen barruan? Zergatik da Enara izen femeninoa eta Ekaitz maskulinoa? Izendegiaren hasieran ematen digu erantzuna Mikel Gorrotxategik:
Hitz arruntetatik eta toponimoetatik hartutako ponte izenen sexu bereizketa, tradizioari segituz egin da, kontuan izanik izen arruntek euskaraz ez dutela genero gramatikalik. Hori dela eta, printzipioz, kontsonantez eta –i, –o, –u bokalez amaitutakoak (Haritz, Ibai…) gizonezkotzat ematen dira, eta –a, –e dutenak berriz, (Ganeta, Iluntze, Loyola…) emakumezkotzat. Baina tradiziozko printzipio honek baditu bi salbuespen. Batetik, Andre Mariaren santutegiak direlako, emakume izentzat ematen direnak (Aitziber, Irantzu, Izaskun…) eta, bestetik, gure historian gizonezkoak izendatzeko erabili direnak, besteak beste, Gartzea, Otsoa, Sendoa… (25. or.)
Ez dakit zenbateraino betetzen den printzipio hori tradizioan; nik behintzat arau bezainbeste salbuespen dagoela esango nuke. Hasieran aipatutako izen-multzoan bertan, Lur, Izar eta Izaro salbuespenak lirateke (kontsonantez edo –o bokalez bukatzen dira; beraz, maskulinoak behar lukete), baita Iraultza ere (printzipio horren arabera, femeninoa behar luke). Eta beste makina bat salbuespen aurki daitezke izendegian, eta ez denak «Andre Mariaren santutegiak direlako» edo «gure historian gizonezkoak izendatzeko erabili» direlako.
Ikusita «tradiziozko printzipio» horrek zenbat salbuespen dituen, ni ez nintzateke hasiko inoiz genero-markarik izan ez duten euskal izen arruntak modu horretan sailkatzen (zinez harrigarriak egin zaizkit hainbat izen-bikote, –a erantsita femenino «bihurtzen» direnak: Amets > Ametsa, Haitz > Haitza, Haize > Haizea, Hodei > Hodeia, Zuhaitz > Zuhaitza…), eta neutro moduan utziko nituzke naturako izakiak (Itsaso, Haizea, Lur, Ekaitz, Sua, Ur, Ibai…), kontzeptu abstraktuak (Amets, Iraultza, Aberri…), izaera-ezaugarriak (Lirain, Eder…), herriak (Nagore, Ainhize, Auritz…) mendiak (Aralar, Aizkorri, Gorbeia…) eta antzekoak izendatzen dituzten izenak.
Badakit oso auzi korapilatsua dela, eta ez dudala nik korapiloa artikulu labur batean askatuko. Badakit, halaber, oso zaila dela Espainiako legediari kontra egitea, eta Euskaltzaindiak ezin diela hainbat gauzari entzungor egin. Badakit, azkenik, Euskal izendegia prestatzen aritu diren hizkuntzalari eta bestelako adituek ikaragarrizko lana egin dutela tradizioa aztertzen eta irizpide batzuk finkatzen. Baina uste dut zilegi dela hainbat kasutan tradizioa auzitan jartzea eta aurrera begirako proposamenak egitea. Eta uste dut oraindik badagoela zer eztabaidatua. |
Aukera zabala dago Ibaimendin: mendiko arropa, kalekoa, mota askotariko oinetakoak, motxilak, eta beste asko.
1997. urtean ireki zuten Ibaimendi, Ane Rodriguezek eta Koldo Alkortak. 25 urte bete dituzte aurten, buru-belarri lanean, eta denda aski ezaguna da herrian zein Urumea bailaran.
Nolakoa da zuen lana?
Ematen duena baino zertxobait konplexuagoa da. Agian, badirudi produktuak hemen izaten ditugula salgai eta listo, baina lan haundia dago honen guztiaren atzean. Guk, esaterako, arropa eta gainerako material guztia dendara iritsi baino urtebete lehenago erosten dugu. Pentsa, datorren urteko udako guztia erosia dugu dagoeneko, kanpaina edota salmentak zer nolakoak izango diren jakin gabe. Hala ere, urte asko daramazkigu honetan, eta trukoa hartua dugu. Gainera, hauxe da gustuko duguna, eta horrexegatik gaude honetan.
Nola antolatzen dituzue eskaerak?
Hoteletan izaten ditugu hitzorduak markekin. Modako markak, mendikoak, oinetakoenak... Dendarako behar ditugunekin jartzen dugu hitzordua. Beraiek aurkezten dizkigute produktu guztiak eta dituzten berrikuntzak, eta guk, ondoren, aukeraketa egiten dugu. Beharrezkoa da aktualizatuta egotea, tendentziak izugarri aldatzen baitira urte batetik bestera, eta ezinbestekoa da horrekin adi egotea.
Herritarrak, Hernanikoak, dira zuen bezero fidelenak?
Datafonoari esker, estatistika atera dezakegu. Eta bai, erosketen % 70 hernaniarrena da, eta gainerakoa astigartarrena, goizuetarrena, urnietarrena...
Zein da zuen lanaren alderdi onena?
Guk antolatzen dugu gure lana, eta hori da gehien gustatzen zaiguna. Gu gara gure egitekoen arduradunak, eta erabakiak hartzeko askatasun osoa dugu. Horrez gain, gustuko dugu bezeroekin dugun tratua eta gertutasuna; hori gure lanean izateak poza ematen du.
Eta txarrena?
Zenbaitetan, buruhausteak izaten ditugu, ez baita erraza beti lehenengoan asmatzea eskaerekin. Edonola ere, esan bezala, hauxe da gustuko duguna, eta hanka sartzea ere lan guztien parte da.
Une honetan, zer da gehien saltzen ari dena?
Iraila da, eta ikasturte hasierarekin batera, urtero-urtero arrakasta haundia izaten dute Altus motxilek. Aurten ere, noski, horixe da gehien saltzen ari dena. Gaur bertan hiru edo lau saldu ditugu!
Kronikakide Hernani
Kronika egunero, euskaraz eta doan jasotzen segi ahal izateko, Kronikakide gehiago behar dira, eta zer esanik ez, proiektu komunikatibo sendo eta profesional bat garatu nahi badugu. |
Bizumek saltoki fisikoetako ordainketa ere bereganatu nahi du; Txinan arrakasta handia du QR kodeen bidezko ordainketa sistemak.
Teknologia ez da inondik inora berria, eta aspalditik erabiltzen da Txinan, non QR kodeei lotutako ordainketa mugikorrak oso ohikoak diren, besteak beste, WeChat aplikazioari esker.
Bizumek badu esperientzia pilotu baliotsu bat esparru horretan. Enpresak QR kodeetan oinarritutako sistema bat garatu zuen Espainiako Loterías y Apuestas del Estado enpresarekin lankidetzan, eta harekin apustuak ordaindu edo sariak kobratu daitezke.
Bizumen arabera, “benetako esperientzia abiatzea espero dugu urteko azken bi hiruhilekoetan”. Hala ere, zerbitzuaren ezarpena saltokien araberakoa ere bada, ordaintzeko metodo berri batera egokitu behar baitute.
Saltoki txiki batzuek jada erabiltzen dute Bizum, informalki, ohiko erabiltzaileak balira bezala. Horrek esan nahi du telefono zenbakia eman behar dela eta diru-kopuruen mugak daudela (adibidez, hilean 150 eragiketa). |
Herritarrak sentsibilizatzea herritarrek gizarte-arazo jakin bat ezagutzea eta horretaz jabetzea da. Azken finean, herritarrak arazo jakin batera hurbiltzeko prozesua da eta prozesuaren atzean dauden baldintzatzaile, elementu eta ezaugarriak ohartuz, bai eta horren inguruan jarduteko aukerak daudenak ere.
Hala ere, gertaera horrek berez ez du jokabide-aldaketarik eragiten, eta, beraz, funtsezkoa da gizarte- eta hezkuntza-estrategiak diseinatu eta garatzea, gizarte-egoera ahulean dauden pertsonak gizarteratzearen alde gerta dadin. Lotura Giza Garapenean erabat sinetsita gaude ezin dugula gizartean sartzeko prozesurik sortu gizartea bera zuzenean eta estuki kontuan hartu gabe; izan ere, gizartea bera izan behar da prozesu inklusibo horiek sustatu eta gidatu behar dituena.
GORROTOGABE programa: aporofobiaren eta gorroto-delituen aurkako sentsibilizazioa.
GORROTOGABE prestakuntza- eta sentsibilizazio-programa teoriko-praktikoa da, Donostiako Udaleko Giza Eskubideen Sailak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak lagunduta eta UPV-EHUko Psikologia Graduko unibertsitate-gazteei zuzenduta dagoena. Aporofobiari eta gorroto-delituei buruzko gaiak jorratzen ditu, bai eta giza eskubideak defendatzeko eta sustatzeko eta aniztasunean elkarrekin bizitzeko material pedagogiko-a zabaltzen ere. Programa parte hartzeko espazio gisa definituta dago, eta, horri esker, gizarte-bazterkeriaren eta etxegeen fenomenoari buruzko ezagutza eta hausnarketa sakona egiteko, bai eta gazteek gizartean parte hartzeko esparruak eta mekanismoak aurkitzeko ere. GORROTOGABE prestakuntza- eta sentsibilizazio-programa teoriko-praktiko bat da, dago, eta aporofobia eta gorroto-delituak jorratzea azpimarratzen du.
Testuinguru horretan, gizarte-errealitate horri lotutako estereotipoek eta aurreiritziek planteatzen dituzten ondorioetan sakondu nahi dugu, bai eta gizarte-egoera horretan dauden pertsonek jasaten duten bazterketan duten zuzeneko ondorioan ere, generoari buruzko gune berezi batekin. Ikuspegi horretatik, gazteak gizarte-aldaketako eta -eraldaketako eragile gisa aktibatzea nahi dugu, pobreziaren, bazterketaren eta gizarte-desberdintasunaren aurkako borrokan konpromiso soziala hartuz, eta egoera horretan dauden kolektiboen alde lan egiten duten programa, erakunde eta erakundeetan parte har dezaten sustatuz.
Gure ustez, gizarte-arloari lotutako arazoei aurre egiteko eta horiek konpontzeko hezkuntza-eremuarekin lankidetzan aritzea oso elementu garrantzitsua da gizarte-sentsibilitatea eta -elkartasuna garatzeko, gizartea kohesionatuagoa, bidezkoagoa eta demokratikoagoa izan dadin, eta, bizikidetza eta giza eskubideak babestearen alde egin dezan. LOTURA Giza Garapenean uste dugu hezkuntza-eremuak eta, zehazki, unibertsitateak —haren garrantziagatik— ikasleen prestakuntzan gizartea sentsibilizatzeko hainbat prozesuren buru izan beharko lukeela.
Horren ondorioz, beste ikuspegi bat eman nahi diogu lanbide-etorkizunen moduko trebakuntza-prozesuan dauden gazteen prestakuntzari dagokionez, gizarte-arazoetara benetako hurbilketa eskainiz, haiei erantzuteko ideia sortzaileak garatzea proposatuz, proposamen horiek bideratzen ikasiz eta gazteei herritarren parte-hartzearen esparrua irekiz, gizartea aldatzeko eta eraldatzeko tresna gisa.
Lagunarteko Begiradak programa: herritarrak gizartea eraldatzeko sentsibilizatzeko laborategiak.
LAGUNARTEKO BEGIRADAK proiektua, Gipuzkoako Foru Aldundiko Gizarte Politikako Departamentuak babestua, BETILAGUN programarekin lotura estua du. Gipuzkoako Albaitarien Elkargo Ofizialeko 12 albaitaritza-klinikarekin Gipuzkoako 7 udalerritan sinatutako lankidetza-hitzarmenaren ondorioz, klinika horietako albaitari profesionalek gizarte-bazterketari eta etxegabetasunari buruzko prestakuntza- eta sentsibilizazio-prozesu bat hasi dute lotura Giza Garapenarekin, gizarte-errealitate horri beste begirada bat emateko. Albaitari profesionalei zuzendutako zuzeneko sentsibilizazioaren lehen fase horrekin batera, sentsibilizazio-prozesu hori zabaltzeko eta sakontzeko aukera sortu da, gainerako herritarrek parte har dezaten.
Beraz, LOTURA Giza Garapenetik programa hau jarri dugu martxan. LAGUNARTEKO BEGIRADAK, Herritarren Berrikuntzarako Laborategi bat da, herritarrek gizarte-bazterketaren eta etxegabetasunaren errealitateari eta horren ondoriozko problematikari buruz duten begirada aldatzea helburu duena. Horrela, gizartea aldatzeko eta eraldatzeko eragile bihurtuko dira eta hori hauen bidez egingo dugu:
1.- Sentsibilizazio-kanpaina bat sortzea, ikusizko lanen bidez (argazkiak, bideoak, diseinu grafikoa edo iragankorra ez den beste edozein adierazpide) gizarte-bazterketako eta etxegabetasuneko egoeran bizi diren pertsonenganako begirada aldatzeko;
2.- Web bat eraikitzea, gizartea eraldatzeko ikusizko baliabideen errepertorio horren euskarri gisa.
Gainera, LAGUNARTEKO BEGIRADAK programak, Herritarren Berrikuntzarako Laborategien maximei eta Lotura GizaGarapena programaren balioei jarraituz, ateak irekitzen dizkie gaur egun kalean bizi diren edo kalean bizi izan diren pertsonei eta/edo gizarte-bazterketan egonik peers (esperientziaz adituak diren pertsonak) izanik beren ikuspegia partekatu nahi dutenei; hau da, LAGUNARTEKO BEGIRADAK ekimenak zuzenean inplikatzen ditu gizarte-bazterketaren edo etxegabetasunaren arazoa pairatzen duten edo pairatu duten pertsonak, bere burua abiapuntu hartuta.
LGG Metodologia-Lidergo sozialaren hexagonoa.
Herritarren Berrikuntzarako Laborategiak LOTURA Giza Garapenaren metodologia propio, berritzaile eta esperimentala-ren bidez gauzatuko dira- LGG METODOLOGIA-, 6 bektore-tan oinarrituta:
1) OPEN: mundua gero eta irekiagoa eta globalagoa da, eta ideia guztiek gehitzen dute; denok elkarrekin diseina ditzakegu politika publikoak. Alde horretatik, funtsezkoa da gazteen partaidetza-kultura garatzea;
2) THEORY: gizarte-erronkei buruzko prestakuntza teorikoa;
3) HEART: gizarte-erronka horietara bizipenez hurbiltzea;
4) RAIN: analisi kritikoa, eztabaida diskurtsiboa eta gizarte-erronka bakoitzerako proposamen-zaparrada;
5) DESING: udal-, foru- eta autonomia-politika publikoetan eragina duten gizarte-proiektuek diseinua; EAST esparrua duten proiektuak (Easy/Attractive/Social/Time); sinplea, berritzailea, soziala eta denboran iraunkorra. |
EH Bilduk udal langileak eta kontratak berrantolatzeko eskatu dio Udalari, oinarrizko zerbitzuak indartzeko: etxez etxeko arreta, Gizarte Zerbitzuak eta Herritarren Segurtasuna
IRUÑEA
Koalizioak Udalak ematen ari dituen zerbitzuen erradiografia eskatu du berriro, eta EMADeko langileak osasun-langileekin parekatzea eskatu du, materiala hornitzeko
Iruñeko Udaleko EH Bilduren udal taldeak datorren asterako udal plantila eta kontratak berrantolatzeko plan bat diseinatzeko eskatu dio gobernu taldeari, osasun krisi honen garapenean Udalak bete behar dituen funtsezko zerbitzuak indartzeko. Koalizio subiranistaren arabera, "Orain lehentasuna ez duten zerbitzu batzuk daude, baina zerbitzu horiek ematen dituzten langileek funtsezkotzat jotzen diren eta beren baldintza profesionaletara egokitu daitezkeen beste zerbitzu batzuk indartu ditzakete". Proposamen horren adibide argigarri bat litzateke Dornierren kontratari atxikitako eremu urdineko langileak udaltzainen zereginetan laguntzera bideratzea, edo beste arlo batzuetako administrazioko langileak Gizarte Zerbitzuetara atxikitzea.
"Funtzionarioei aplika dakiekeen mugikortasuna aplikatu ahal izango litzaieke, halaber, une honetan ohikoa ez den beste esparru batean zerbitzu hobea egin dezaketen kontratu jakin batzuei. Horretarako legezko marjina badagoela uste dugu, baina, hala ez balitz, eskumena duen administrazioari ahalik eta azkarren gaitzeko eskatu beharko litzaioke", argudiatu du koalizioak Udaleko Bozeramaileen Batzordean aurkeztutako idatzi batean. Bi dira EH Bilduk alderdi horretan ezartzen dituen lehentasunak, Dornierreko langileak eta Hiri Kontserbazioko kontratak, hala nola berdeguneak eta hainbat zerbitzuren mantentze-lanak (argiteria, hiri-altzariak, etab.). Lehenengoari dagokionez, "Oso hedapen garrantzitsua du hiriaren zati handi batean, eta horrek ahalbidetuko luke, bajak ahalmen operatiboak murrizten ari diren une honetan, polizia-zerbitzuaren prestazioa berrantolatzea eta hobetzea. Naranjitoen antzeko papera izango lukete San Fermin jaietan".
Berdeguneen kontratei eta Hiri Kontserbazioaren mantentze-lanei dagokienez, EH Bilduk esan du "horrelako kontratak, makinak maneiatzen eta kalean lan egiten ohituta daudenak, beste zeregin batzuetarako ere erabil daitezkeela, hala nola desinfekzio-lanetarako, azpiegituren zaintzarako eta abarretarako. Izan ere, enpresa horiek dagoeneko egiten dituzte elurteen ondoriozko larrialdi-egoeretan ohikoak ez diren laguntza-lanak".
EMAD osasun-langileekin parekatzea
"Lehentasunezkotzat jotzen dugu Gizarte Zerbitzuak berrantolatzea, une hauetan ahulenak diren gizarte sektoreei ahalik eta ondoen erantzuteko, haien egoera larriagotu egin baitaiteke konfinamenduarekin. Dagoeneko bi aste igaro dira, eta oraindik ez dugu zerbitzu horien egoeraren argazki osoa". Horri dagokionez, EH Bilduk proposatu du etxeko arreta-zerbitzuko edo EMAD zerbitzuko langileei osasun-langileei ematen zaien segurtasun-ekipoen (NBE) banaketan begirune bera ematea, egunero egiten duten lana erabiltzaileengandik hurbil dagoelako eta elkar kutsatzea saihesteko. Proposatu du SMAMetik edo Udaltzaingotik indartzea genero indarkeriaren biktima diren emakumeen jarraipena, "Gaur egun beren erasotzailearekin konfinatuta egon daitezkeenak, dei edo bideo-dei bidez, eta pertsona migratzaileei laguntzeko salbuespenezko neurrietarako sarbidea bermatzea, haien legezko egoera edozein dela ere".
Azkenik, beharrezkotzat jotzen du "jantokiko beken sistema berrikustea, egungo konfinamendu-etapan adingabeen zein haien familien gutxieneko elikadura-beharren estaldura bermatzeko". |
Euskadiko Herri Administrazioaren eta IBILen arteko lehenengo hitzarmena sinatzea, ibilgailu elektrikoak kargatzeko
• SPRILUR Taldearen menpeko zentroetan eta Euskadiko Teknologi Elkartegien sarean jarriko dira errekarga-guneak. • Lehenengoak 2011ko ekainetik aurrera instalatuko dira. • Euskadin, dagoeneko 10 errekarga-gune publiko daude abian, Eroski supermerkatuetako aparkalekuetan. SPRIko Azpiegitura Saileko zuzendariorde nagusi Jose Manuel Iturrate Andechagak eta IBIL Gestor de Carga de Vehículo Eléctrico enpresako zuzendari nagusi Enrique Monasterio Beñaranek lankidetza...
Irakurri gehiago
2011, Bizkaia
17 martxoa, 2011
Euskadiko Herri Administrazioaren eta IBILen arteko lehenengo hitzarmena sinatzea, ibilgailu elektrikoak kargatzeko
• SPRILUR Taldearen menpeko zentroetan eta Euskadiko Teknologi Elkartegien sarean jarriko dira errekarga-guneak. • Lehenengoak 2011ko ekainetik aurrera instalatuko dira. • Euskadin, dagoeneko 10 errekarga-gune publiko daude abian, Eroski supermerkatuetako aparkalekuetan. Bilbon, 2011ko martxoaren 17an.- SPRIko Azpiegitura Saileko zuzendariorde nagusi Jose Manuel Iturrate Andechagak eta IBIL Gestor de Carga de Vehículo Eléctrico enpresako zuzendari nagusi... |
Heldu gara bidaiaren amaierara. Zelakoa ete dan Txinako bizimodua, zer dan ona, zer txarra galderei erantzuten saiatu gara eta irakurleek erantzunak topau izatea espero dot.
Txinako urietan ez da leku atsegina komuna. Merkataritza gunearen etxurea eta jatetxearen kalifikazinoa sano onak izan arren, Txinako komun publikoak putzu sakon eta iluna baino ez dira. Leku gehienetan, turkiar erako komunak egoten dira, hau da, zulo ba; papelik ez da egoten eta zulo batetik bestera ez daho hormarik, dana dago libre. Prakak behera eginda sarritan, erabiltzaileen artean sekulako barriketaldiak izaten dira baina turistentzat, barriz, ez da momentu gozoa izaten.
Arazoari konponbidea emoteko, barriz, Narendra Modi, Indiako presidenteari jarraituz, Xi Jinping, Txinako buruak be neurriak hartu ditu lurralde osoan komunak hobetzeko. Dagoeneko 2.000 miloe euroko inbersinoa berbatu dabe 60.000 komun publiko zaharbarrituz edo eregiz garbitasunari eta osasunari eutsi eta mendebaldeko turistak be lasaitu daitezan. Zorionez, egoerea badoa aldatzen eta ezusteko bat baino gehiago hartzea normala da honezkero, sorpresa baikorrak, jakina.
Duda barik, sano gozagarria da oposizinorik barik eta dekretu bidez jokatuz gobernuan egotea. Eta lurra gobernuarena izatea be mesedegarria izaten da. Kontuan izan Txinako uriak eta Shanghai bera oso azkar garatu dirala, herrialde demokratikoetan pentsauezina dan erritmoan, izan be, holakoetan, herritarrek eurek erabagiten dabe hautskundeetan zer bai eta zer ez eta nortzuk izango diran agintariak. Horren erakusgarri, Shanghai urian 14 metro linea eregi ditue azken bi hamarkadotan baina kontua da ze horretarako dozenaka mila jaubetze kentze eta auzo osoak desagerrarazo izan dituela; milaka lagun geratu dira kalean, etxe barik baina upealako urbanizazinoak dagoz ikusgarri.
Garapen pragmatikoa da, alde emozionalari uko eginez eta, era horretara, nortasunik bako uriak sortzen dira, uri erosoak, txinatarren eretxiz. Gentrifikazinoa 2.0 esaten jako egoera horri eta barrualdean patioa daben shikumen etxe tradizionalen amaierea dakar. Ustezko modernotasun estetikearen erruz, endogamia eta homogeneotasuna nagusitzen dira eta azken belaunaldiotako aldaketa erraldoiakaz zoratu beharrean dagoz txinatarrak. Pisu biko eraikinetan bizi eta Kultur Iraultzea bizi eben gurasoek ez dabe berba egiten seme-alabakaz alde bientzako intereseko gairik ez dagoalako. Gazteek edegiera ekonomikoa, globalizazinoa eta etxeorratzak ditue gogoan eta hori da euren bizimodua. Sano karua da hori guztia baina horixe da euren amesa.
Txinatik kanpokoek pentsau ez arren, oso karuak dira Txinako uriak, oso karuak. Pisuen salneurriak astokeria galanta dira: bazter auzoetan, 400.000 euro 60 metro koadroko etxebizitzea erosteko. Alogera kontuak bardin antzean dagoz han eta hemen; prezioetan Bilbo, Donostia eta Gasteizen lakoak dagoz Txinan baina soldatatan igarten da aldea. Txinako uriak oso erakargarriak dira eta kanpotar asko hurreratzen da negozioa egin guran dino Huang Beibei-k, oraintsu Zhejiang ondoko jaioterrira bueltetea erabagi dauen gazteak.
Zorionez, asfaltozko oihanean sartzeko atxakirik ez da behar. Txina tradizionalaren zein egungoaren buztarketea edonon dago ikusgai baina 20 urte barru ze gorabehera egongo dan inork be ez daki. Shanghai urian, ehun urtetik gorako Meilongzhen lako jatetxe tradizionalak eta musika alternatiboaren eta uriko tribu guztien topaleku Yuyintang lako underground aretoak dagoz; Moganshan 50 lako auzo artistikoak be asko ugaldu dira, arte galeriaz josita eta grafitiak baimenduta dagozan leku bakarrenetakoak; era berean, Konfuziori dedikautako tenpluak be hur dagoz.
Geldi egoten ez dakiten urietan, konsumismoaren filosofian etena dakarre, izan be, pare bat, hiru aste kanpoan egotea nahikoa da norbera isolatuta legetxe sentiduteko. Betiko fruta dendea desagertu eta manikura eta bestelako edertasun tekniken aretoa agiri da; lehen pintxo tabernea zana eskuko telefonoak konpontzeko tailer bihurtu da; eta luzaroan zarratuta egoan lokala Starbucks kategegia da orain. Etxe alboko tabernan bost zerbitzari baziran, orain bakarra dago, lan hobea topau dabelako edo asfaltoan aukera gitxi ikusi dabelako. Kanpotarrakaz be bardin, hiru lagun euren maletakaz prest dagoz alde egiteko eta, egia esan, kanpotarrek bost bat urte egiten ditue Txinan, laguntasun eta hartu-emonen gorabehera basatia.
Shanghai eta Txinako ganerako uriak, aldi berean, sano erakargarriak dira batzuentzako eta gorrotagarriak, barriz, beste batzuentzako. Eskabadora edo zulotzen dauen makina batek zapaltzen dau lehenaldia eta gizakia inurri bihurtzen da; baina uriek personak suspertzeko be balio dabe, etorkizuna eskuakaz oratu daiteke. Eta etorkizun hori gustau ala ez, norberari jagoko. |
Rouge Eléa konpainiaren senean garatzen ditu bere proiektuak, zuzendari, interprete edo egile bezala. Airezko zirku formakuntza Marseilan, Rosny-sous-bois eta Bruselan jaso ondoren lehen pieza 2003an sortu zuen, Calao.
Bere piezetan intimitatea, hauskortasuna, indarra (arintasuna mozorro hartuta) eta gorputzean oihartzun egiten duten hitzak erabiltzen ditu.
Bi motorek mogitzen dute bere sorkuntza: askatasun bilaketa_ zirkuaren bidez adierazten dena, aireratzearen bidez_ eta iragana eta etorkizunaren talka den denboraren galdekatzea, egun iraultza eta muturreko aldaketetako tentsio puntua den oraina.
Iturri horiek guztiek eszena biziaren bidez komunikatzeko obsesioa elikatzen diote.
Jorratutako idazketa bideak etnologiara gerturatu dute eta 2011 eta 2012an formakuntzak osatu zituen etnografia eta galdeketa moduen inguruan Marc Aubaret eta Gdra kolektiboarekin.
Bere lan propioekin ez ezik Corinek bestelako konpainiekin ere egin du lan: Compagnie Lunatic, le Transe Express, Archaos, La Petite Compagnie, Quoi de Neuf Docteur, Nacera Belaza… |
Txindoki Grupo Jaso-ko Irati Zubizarreta atletak irabazi zuen Suitzan ospaturiko Fully-ko XVII. kilometro bertikala, junior mailan. Proba mitiko hau kilometro bertikalaren gune kontsideratzen da mundu mailan. Honen erakusle, gizonezkoetan munduko errekord berria ezarri zela dugu. Ibilbidea mahatsa garraiatzen zuten bagonetak igarotzeko trenbide zahar batean kokatzen da, Suitzako Valois kantonamenduko Martigny barrutian. 1920 metroko luzera du ibilbideak, irteera eta helmuga i
Lazkaoko kaleetan arrakasta itzela
Partaidetza eta ikusle aldetik arrakasta itzela izan zuen Lazkaoko plazan ospatu zen atletismo erakustaldiko lehen ekitaldiak. Eguraldia lagun, haurrek hartu zuten lehenik parte. Jarraian, 35 atleten txanda izan zen, 4 modalitate desberdinetan banaturik. Ikuskizun paregabea eskaini zuten Lazkaoko kaleetan bildutako ikusle guztien gozagarri. Frogarik jendetsuena altuera jauzia izan zen, 14 atleta lehiatu baitziren bertan, 7 neska eta 7 mutil. Gizonezkoetan garailea Real Socied
Lehen atletismo erakustaldi ikusgarria Lazkaon: EMAITZAK
Atletismo arratsalde polita ospatu zen atzo Lazkaoko plazan. Haurrek izan zuten lehenik hesiak, pisu jaurtiketa eta altueran aritzeko aukera. Segidan, Euskal Herri mailako atleta onenetariko batzuk pisu jaurtiketa, altuera, hesiak eta pertika jauzia egiten ikusi ahal izan genituen. Hainbat lazkaotar gazte zein heldu hurbildu ziren proba hauek ikustera. Jarraian dituzue atzoko probetako emaitzak: EMAITZAK - RESULTADOS ARGAZKIAK - FOTOS
Alebinen proba konbinatuen emaitzak
Atzo goizean Altamirako pistan alebinen proba konbinatuak burutu ziren. Goierriko herrietako hainbat gaztetxok 60 m, luzera eta pisua egiteko aukera izan zuten. Denera 150 parte-hartzaile izan ziren. Hauek izan ziren emaitzak: ALEBIN NESKAK ALEBIN MUTILAK
Atletismoko lehen erakustaldia Lazkaon
Larunbat honetan, Lazkaoko kirol astearen ekitaldien parte, Lazkaoko udalak eta Txindoki Grupo Jaso AT klubak atletismo erakustaldia antolatu dute lehen aldiz Lazkaoko kaleetan. Azkeneko 5 urteetan Ordiziako kaleetan ospatu den erakustaldia, aurten lehen aldiz Lazkaoko frontoi irekira mugituko da. Jaialdia arratsaldeko 16:30etan hasiko da txikienentzako probekin, 17:30etan altuera jauzia izango da pisu jaurtiketarekin batera. Altuera jauziko neskak: Nahikari Acebo Lleida tald
Errekorra eta etorkizunerako pauso txiki baino irmoak Josetxo Imazen
XVII. Josetxo Imaz lasterketa herrikoia ospatu zen aurreko igandean eguraldi bikaina lagun zutela, balorazio baikorra egin zuen Txindoki Grupo Jaso AT-ko antolakuntzak. Alde batetik, aurreko urteko partaidetza (453 korrikalari) hobetzeko helburua ezin izan zen bete, besteak beste Oñatin Kilometroak jaialdiarekin batera suertatu zelako eta astebukaeroro bezela makina lasterketa ospatzen direlako udazkeneko garai honetan (15 edo 20 inguru) Euskal Herri mailan eta nola ez, Igand |
Eguenean izango da Logela Multimedia eta Circle of Trust konpainien ikuskizuna Arriaga antzokian, Loraldia Festibalaren baitan.
Hilaren 9an hasi zan Loraldia Festibalaren bederatzigarren edizinoa. "Mailua gara!" lelopean, 21 proposamen kulturalek osotuten dabe martiaren 26ra arte Bilboko espazio desbardinetan egingo dan jaialdia: musikea, antzerkia, jantzak, literaturea, bertsolaritzea, ikus-entzunezkoak... Asko dira proposamenak eta hurrengo aste bietan, BEGITUk zazpi ikuskizunetarako sarrera pareak zozketatuko ditu. Bigarren zozketan, Logela Multimedia eta Circle of Trust konpainiek sortutako Suirrealismoa ikuskizun bisualerako sarrera bi zozketauko dira. Hilaren 16an izango da emonaldia Arriaga antzokian, 19:30ean.
Zozketan parte-hartzeako, sare sozialetan (Twitter, Facebook eta Instagram) argitalpen hau topau eta itxi erantzun bat. Zorte on!
Suirrealismoa jantzea, interakzinoa, bideo sorkuntzea eta musikea buztartuten dauzan "biziki ikusgarria dan ikuskizun barritzailea" da. Arte bisualaren eta breakdance-aren bitartez, 1940ko hamarkadan Parisko kafetegietan sortutako diziplina surrealistatik jaiotako ikuskizuna da: orduko artearen ezaugarriak ikertu eta artista horren lana berrinterpretatzeko saiakerea, gaurko hizkuntzearen bitartez.
kultura
Egin zaitez Begitu-lagun!
Begitu da Arratiako euskerazko aldizkari bakarra, eta zu bezalako irakurleen babesa behar dau aurrera egiteko. Zeuk be gugaz bat egin gura dozu? |
Parking erosoan Pazifikoko merkatuan gertu dago A-3 eta M-30 Auto hau parkean sarbide erraza eguneko 24 orduetan larunbat, igande eta jaiegunetan ere irekita dago. bost minutuko paseo bat metro geltokia Pazifikoko Lines 1. eta 6. Retiro Parkean oso gertu eta hamar minutu Atocha geltokitik oinez buruz da topatuko.
Parking gertu El Retiro Atocha geltokia, parkea.
Nola iritsi
9. M30 du hemendik sartu Mediterraneoko Avenue edo A-3 Conde Plaza de Casal biribilgunean on norabide berean 270 txanda bat egin behar º karratu inguruko hartzeko Dr. Esquerdo kalean, hirugarren bidegurutzean, eskuinera jo, kalean Granada behera eta eskuinera berriro kalean ABTAO behera bidegurutzean bigarren txanda iritsi, metro batzuk parking aurkitu. Ikusi gutxiago
Parking erosoan Pazifikoko merkatuan gertu dago A-3 eta M-30 Auto hau parkean sarbide erraza eguneko 24 orduetan larunbat, igande eta jaiegunetan ere irekita dago. bost minutuko paseo bat metro geltokia Pazifikoko Lines 1. eta 6. Retiro Parkean oso gertu eta hamar minutu Atocha geltokitik oinez buruz da topatuko. |
Askok ez dabe kazetaritzan sinisten. Fedea galduta daukie. Egunkariek abrosiduarazo egiten dabe, telebisteak ez dauka fundamenturik eta irratiari ia kasurik be ez jako egiten. Gero eta gehiago joten dogu nazinoarteko informazinora baina, halanda be, inork ez dau mundua ulertzen eta muturreko egoerak bizi dira, tarteko biderik barik.
Askok ez dabe kazetaritzan sinisten. Fedea galduta daukie. Egunkariek abrosiduarazo egiten dabe, telebisteak ez dauka fundamenturik eta irratiari ia kasurik be ez jako egiten. Gero eta gehiago joten dogu nazinoarteko informazinora baina, halanda be, inork ez dau mundua ulertzen eta muturreko egoerak bizi dira, tarteko biderik barik. Akaso, neurri handi batean, Bushen Administrazinoaren ondorioz sortutako egoerea da baina kazetariok be errudun gara horretan.
Radio Euskadiko ‘Levando anclas’ irratsaioko mikrofonoen aurrean hiru lagun alkartu gara. Kazetariak gara hirurok, baita programearen zuzendari Roge Blasco be. Mikel Ayestaran Sirian dago Vocento taldeko idatzizko komunikabideentzat barriemole lanetan eta bertatik bertara bizi izan dau Libanoko gerrea; Ander Izagirrek edonon topetan dau zeren ganean idatzi, beste inork istoriorik ikusi ez arren (Bidaideko azken kronika biak Izagirreri eskainita egon dira). Azkenik, testu hau idazten dagoana be estudioan izan da. Kazetari arruntagoa naz ni, ohiko gaietaz arduratzen dana, ekonomia, politikea edota gizartea, berbarako. Hori bai, globoko leku zehatz batean zentrauta: Asia.
Gure lanbidearen ganeko hausnarketea egiteko batu gara. Barriemole garan aldetik, mundu islamikoa eta Mendebaldeko mundua deritxanaren arteko alkar ulertzean eta bide bakarreko begiradan zeresan handia daukagu. ‘Inbasinoek gerra izena hartzen dabe, hildakoak zeharkako ondorioak dira eta, azken batean, arazoaren ganeko informazino sakona eskaini beharrean, hildakoen kopurua baino ez da emoten’, dino zorrotz oraintsu Siriako presidenteari alkarrizketea egin deutson Ayestaranek. ‘Informazino-iturri ofizialak oso ondo geratzen dira baina nik kaleko giroa ezagutu gura dot, jentearen pentsamentua zein dan jakin gura dot’.
‘Teletipotik eta propaganda instituzionaletik urrundu eta harago joaten ahalegindu behar gara; titular hutsetatik urrundu eta gaiak sakon jorratzen dabezan erreportajeak egin behar doguz’, ganeratu dau Izagirrek. ‘Baina irakurleak be esfortzu berezia egin behar dau inguruan daukaguna ulertzeko. Jenteak ez badau irakurten edota dobako egunkariek dinoenagaz geratzen badira, akabo. Orain, antza, informazinoa gitxi-gitxika eta argazki askogaz emon behar da publikoa erakarteko. Eta horrek azkenik ez daukan istorioa emoten dau. Sakontzea ez da aspertzea: hori ondo baino hobeto ulertu behar leukie komunikabideek eta irakurleek’.
Kazetaritzearen esaera ez idatzi batek dino ‘irudi barik ez dago barririk’. Horregaitik, hainbat gatazka ahaztu egiten dira. Afrikan edota Asian, berbarako, antxinatik datozan gatazkak dagoz baina ez daukie lekurik munduko komunikabideetan. Estadu Batuetako tiroketa batek orrialde osoa hartzen dauen bitartean, Sudaneko sarraski bat barri labur legez baino ez da kontetan. Hildakoen balioa desbardina da. Euskaldun bat bost estadubatuar, hamabost palestinar, ehun afrikar eta berrehun txinatar legez baloretan da.
Irudi batek mila berbak baino gehiago balio dauela be dudan jar daiteke. Manipuletako, ez da beti Photoshop erabili behar. Argazkia nondik atara erabagiten dogun momentutik emoten da errealidadearen ikuspuntu zehatz bat eta, ikuspuntu hori osotzeko, testua ezinbestekoa da. ‘Askotan, istorio oso onak dagoz, baina irudirik barik; kontrakoa be pasetan da. Kasu bietan, zeozer falta dala igarten da. Horregaitik, onena testuaren eta irudiaren arteko orekea topetea da’, dino Ander Izagirrek. Halanda be, askotan argitaratzen dira fundamentuzko testurik bako erreportaje grafiko bikainak; kontrakoa ez da inoiz pasetan. ‘Irudiaren garaian bizi gara, hori ezin dogu ukatu’, zehaztu dau Ayestaranek.
Komunikabideak enpresak dira, ez Gobernuz Kanpoko Erakundeak. Helburua dirua irabaztea da eta interes ekonomikoen eta politikoen menpean dagoz. Kazetaritza independientea ez da existiduten eta, akaso, irratsaioan bat egin dogun hiru ‘freelance’ kazetariok gara ideal horretatik hurren gagozanak. Halanda be, kazetaritzeak funtzino soziala dauka: informetea eta eretxia sortzea. 'Bidaide' lako ataletan balantzea orekatzea da helburua eta gehienetan tarterik ez daukienei euren istorioa kontetako aukerea emotea. Ez da lan erraza. Baina merezidu dau, batez be munduaren irudi osotuagoa emoteko. |
Sarrera hartu dugu Kultur Etxearen harreran… Non demontre sartu dut? Zer egin dut… Kultur Etxera sartu, ze tailerrera joango naizen erabaki, Gaztelekura joan nire tailerra han zelako, primeran pasatu tailerrean, pentsatu, hausnartu, eztabaidatu, estrategia berriak ikasi… eta gero bueltan abesten egon gara.
Kultur Etxera ailegatzean Amaia eta Onintza berriro han zeuden gure zai. Lunch ederra jan, indarrak hartu.
Photocall-ean lagunekin eta tailerrean ibilitako beste gazteekin argazkiak egin… Eta orain Sari Banaketa da! Eta non demontre sartu dut sarrera! Badakit kanpoan gelditu eta ikusteko aukera dudan, aurten izugarrizko pantaila jarri dutelako… baina sartu nahi dut! Zuzenean bizi! Ai ene! Sartu dudan poltsiko berean zegoen, nire partxearekin batera! Primeran! Goazen barrura orduan!
Eserlekua hartu dugu eta primeran ikusiko ditugu norentzat izango diren sariak. Urduri gaude!
Psss… Hastera doa!
Amaia eta Onintza. Onintza eta Amaia. Hain desberdinak diren neskak baina arratsaldea pasatu den heinean gerturatu direnak. Talde ederra egiten dute! Biek Uribe-Kostako tokiko Beldur Barik Lehiaketaren irabazleak nortzuk ziren kontatu digute. Handik pasa dira Urduliz, Lemoiz eta Berangoko gazteak. Hauek aipamen berezia izan dute 1.go kategorian. Eta ondoren, 1.go sariaren irabazleak! LH6 Elortza, Urdulizeko ikasleentzat! Hori da! Zorionak! Mutilen jarrera aktiboa indarkeria sexistaren aurrean agertzen duen bideoa. Akabo korporatibismo maskulinoa! Eta bigarren kategoriako Aipamen berezia Iradokizunik? lanarentzat izan zen! Plentzian pentsatu eta sortutako bideoa. Kirolean ematen diren indarkeria egoerak agertzen eta aztertzen dituen bideoa. Zelako lana egin duten Uribe-Kostan! Eta amaitzeko, 2. kategoriako Sari Nagusia! Non hasten da indarkeria? Sopelako gazte hauek argi dute… neska eta mutilen arteko desberdintasun egoeran hasten da eta baita inposatutako roletan!
Zelako poza nabari zen guztion aurpegietan! Emma Goldman-en hitzak erabiliz… Ezin badut barrerik egin, hau ez da nire iraultza! Eta Beldur Barik Jarrera umorea, ironia, irribarra ere ateratzea delako, ze demontre!
Eta hortik aurrera… sari zaparrada! Lehenengo kategoriako aipamen berezia Zumarragako MariQuee(N)rs lanarentzat! Asko gustatu zitzaigun bideo hau. Estetika transgresore bat, bideo originala, edertasun eredu eta kanon kutreekin apurtzen duten mezuak luzatu zizkiguten. Hau da Beldur Barik Jarrera!
Sari Nagusia Ondarroako Mi metarentzat… Zelako bideo ederra, zelako mezua luzatzen digun! Zelako indarra ematen digun ikuste hutsak! Ahalduntze prozesua oso ondo isladatzen du. Desberdintasun egoerataz ohartu eta horren aurrean… Beldur Barik Jarrera! Pertsonala politikoa da!
Bigarren kategoriako Aipamen berezia dantzan jarri gintuen lan batentzat izan zen…. Bilbotik No con…TROLES! Zelako rolloa duen abesti honek! Ikastetxe guztiaren inplikazioa ikusten da lan honetan! Gorputz, jatorri eta musika estilo aniztasunak jarri gintuen dantzan! Bideoan agertzen den kareta ere igo zuten!
Azkenengo Beldur Barik saria gelditzen da… Bigarren kategoriako sari nagusia Eibarko Batu+gaitezen lanarentzat izan zen. Nalua talde feminista igo zen oholtzara saria jasotzera eta beraien hitzek mugimendu feministari errekonozimendu ederra izan ziren. Neska gazteak aktibismoan, ekintzaileak! Feminismoa izango delako matxismoei aurre egingo diona!
Ikus-entzunezko ekoizpen onena Nosotras no pagamos a escote lanarentzat izan zen! Bideoa ikusi eta Amaia gelditu zen sariarekin! Edo Onintza izan zen… Iadanik liatuta geunden…
Eta amaitzen goaz lau egunetan boto pilo bat jaso zuen lanarekin… Dale Candela! Bilbotik oholtza gainera etorri zen talde hau beraien Beldur Barik Jarrera zabaltzera. 857 boto…. hori bai dela mobilizazioa!
Indarkeria sexistak gurekin jai duela argi utzi genuen Kultur Etxeko leku guztietan… Baina agurtu aurretik sorpresa txiki bat izan genuen. Neska talde bat gure buruan jarraitzen zuen abesti batekin agurtu gintuzten! “Machote… kontuz ibili… Aurrean egongo gara betiiii”. Zelako mix ederra! “Ederra naiz ni” oraindik ere gure buruaren beste parte batean jarraitzen zuelako! Beldur Barik DJ!
Hauxe izan zen guztia… Behintzat aurten! Begiak izten baditugu… irudi hauek etortzen dira gogora… Gora Beldur Barik Jarrera! Begiak itxita ere gure Jarrera zabaltzen jarraituko dugu! Indarkeria sexistari aurre egiten! |
Nasa yuwe hizkuntza Kolonbiako 65 hizkuntzetako bat da (Landaburu 2007), nasa herriaren jatorrizko hizkuntza, alegia. Koloniak paez izena jarri zion herriari eta hizkuntzari, eta sarri horrela ezagutzen da gaur egun ere.
Hizkuntza indigenen artean Kolonbian bigarren handiena da, hiztun-kopuruari begiratuz gero, ipar-ekialdeko wayuueraren ondoren. Nasa jatorrizko 400.000 lagun bizi ei dira, baina jatorrizko hizkuntza dakitenak 140.000 inguru dira (Corrales eta Perdomo 2007). Kopuru horiek, halere, aldatu egiten dira, eta beste iturrien arabera 140.000 dira nasak guztira (Ethnologue 2005, Sichra 2010).
Nasa gehienak hego-mendebaleko Cauca departamentuko Andeetan bizi diren arren, badira nasak Caquetá, Huila, Putumayo, Meta, Tolima eta Valle del Cauca departamentuetan ere. Gehienak landa-eremuetan bizi badira ere, badira nasa komunitateak hirietan ere, batez ere Popayanen, Calin eta Bogotán.
Nasa yuwe hizkuntza eta kultura galtze bidean dira. Galera-prozesua kolonialismoaren garaian hasi bazen ere, errepublikaren azkeneko 50 urteetan piztu egin da. Cauca departamentuko iparraldeko Çxhab Wala Kiwe – ACIN (Asociación de Cabildos Indígenas del Norte) erakundearen Nasa Yuwe Hariak Universidad Externado de Colombiarekin batera 2011n eginiko ikerketaren arabera 100.000 bizilagunetik %60k ez du jatorrizko hizkuntza hitz egiten, %20k ondo hitz egiten du, %14k ulertzen du baina ez du hitz egiten eta %6 erdipurdika ari da. Gainera, helduen artean ezagutza askoz handiagoa da (%54), gazteengan (%10) eta umeengan (%6) baino.
Cauca departamentuko indigenek CRIC (Consejo Regional Indígena del Cauca) erakundea antolatu zuten 1971n, La Gaitana, Juan Tama eta Quintin Lame buruzagi historikoen borroka latzari eusteko asmoz, eta historikoki bizi izan duten eta gaur egun ere bizi duten bazterkuntzaren aurka eta herri-eskubideen alde ekiteko. CRICen bidea ikusita Kolonbiako departamentu gehienetan antolatu dira antzeko erakundeak.
CRICek Caucako herri indigenak biltzen ditu bere baitan, jatorrizko hizkuntzak bizirik dituzten nasak, enberak edo siapederak eta guambiarrak edo misakak, eta hizkuntza galdu duten beste zenbait. CRICen barruan 9 eskualde-erakunde biltzen dira, horietako bat iparraldeko Çxhab Wala Kiwe-ACIN izanik.
Kolonbiako estatuak zenbait eskumen onartu dizkie erakunde indigenei, bereziki hezkuntza, osasuna, lurraldearen zaintza eta justiziaren arlokoak. Mugatuak dira eskumenak, baina zertxobait egiteko aukera eskaintzen dute. Halere, Kolonbiak azkeneko 80 urteetan bizi duen bortizkeria egoerak bizitza zeharo baldintzatzen du, sarri-sarri armadaren, narkotrafikoaren, gerrilaren edo paramilitarren ekintzak zuzen-zuzen jotzen baitute mugimendu indigenaren aurka, hilketak, atentatuak, lapurretak, droga-trafikoa eta antzekoak eraginez. Estatuaren jardunak ere gogor jotzen du mugimendu indigenaren aurka.
Elkarlanean hizkuntza eta kultura biziberritzen
Garabide Elkarteak 2011n izan zuen lehen harremana nasa herriarekin. Batetik, nasa batek parte hartu zuen Garabidek antolatutako Hizkuntza Biziberritzeko Estrategiak Aditu Ikastaroan. Bestetik, zenbait garabidetar nasa herriarekin harreman zuzena izateko asmoz Caucara abiatu ginen. Han ezagutu genituen Çxhab Wala Kiwe-ACIN erakundearen Nasa Yuwe Haria eta bere jarduna.
Hariko 40 atpuçxsawe’sx-ak (sustatzaileak), erakundeak hizkuntza sustatzeko liberatuak, ez zuten formaziorik, eta trebakuntzarako laguntza eskatu ziguten. Horrela, 2012tik 2016ra bitartean aholkularitza-saio eta trebakuntza-saio laburrak antolatu genituen elkarrekin, batez ere hizkuntza-sustatzaileak eta sortu berri zituzten murgilketa ereduko wasakkwëwe’sx-etako irakasleak prestatzeko. Tarte horretan 6 nasa etorri ziren Euskal Herrira ikastaroetan parte hartzera. Aldi honetan Durangoko Udalarekin eginiko hitzarmena izan zen Caucako saioak antolatzeko babes bakarra.
2016an Garabidek Cauca iparraldeko Tuunxiwxu-Toribio udalerriko Centro de Educación, Capacitación e Investigación para el Desarrollo Integral de la Comunidad (CECIDIC) erakundearekin hitzarmena sinatu zuen, eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren Nazioarteko Lankidetzaren deialdian egitasmoak atera ditugu 2018, 2019 eta 2020rako. 2018an 180 orduko ikastaroa antolatu genuen irakasle nasa eta euskaldunekin: Hizkuntza Biziberritzeko Estrategiak Diplomatura Nasa Komunitatean Aplikatua. 2019-2020an Garabidek, CECIDICek eta UAIINek (Universidad Autónoma Indígena Intercultural) urte biko Nasa Yuwe hizkuntza-biziberritzeko prozesuak kudeatzeko formakuntza teknikoa (3.872 lan-ordu) antolatu dugu, eta horrela 55 parte-hartzaileek Kolonbian ofiziala izango duten titulua jasoko dute, titulua eta formazioa.
Ikastaroak nasa komunitateak berak identifikatutako formazio beharrei erantzuteko eratu dira. Biziberritze kultural eta linguistikoan murgilduta eta herri-identitatea sendotuta, aurre egin nahi diote jendarte indigenek pairatu izan dituzten marjinazioari, pobreziari eta deserrotze-egoerei. Trebakuntzaren hizkuntza %70ean jatorrizkoa da, eta hori lehen aldiz gertatu da halako formazioetan. Irakasgaiak hauexek dira, bereziki: gizarte, kultura eta kosmobisio nasa, hizkuntza-biziberritzeko estrategiak eta teknikak, helduen irakaskuntzarako metodoa eta materialak, eskoletan murgilketaren eredua antolatzeko metodologia, hizkuntza-plangintza eta kultur-ekoizpena.
Horiek guztietatik ondorio ugari atera daitezke, baina bat nabarmendu nahi dugu: herrien arteko lankidetzan hizkuntza-biziberritzeko prozesua zubi, sendo, egonkor eta iraunkorra izan beharko lukeela. Hizkuntza-biziberritze-prozesua herri batentzat egitasmo kualitatibo garrantzitsua da, eta pobrezian, baztertuta, laidoztatua, ustiatuta eta ekonomikoki eta kulturalki kolonizatua bizi (izan) den herri baten kasuan prozesu luze, gorabeheratsua eta neketsua izango da. Nola pentsa daiteke hiruzpalau urteko proiektu apal bat nahikoa laguntza dela herri batek bere gizarte-antolakuntza osoa hankaz gora jartzeko eta gizarte justu, duin eta giza-eskubideetan oinarritutakoa eratzeko?
Biziberritze-egitasmoak prozesua elkarlanean eta adiskidetasunean egitea funtsezkoa da. Jakinik, elkarlanean ari diren alde biek irabazten dihardutela esperientzien eta ezagutzen elkartruketik.
Ekimen honekin jarraitzea inportantea da, eta horrela ulertzen dugu nasek eta eurekin ari garen boluntarioek. Baina horretarako nahitaezkoa da euskal herritarrek, herri-erakundeek eta erakunde publikoek babestea. |
Obra Gonbidatua programa 2001. urtean abiarazi zen, beste erakunde batzuek utzitako lanak denbora baterako aurkezteko; izan ere, artelanok esanahi eta interes berria hartzen dute museoaren bilduma iraunkorraren testuinguruan erakusten direnean. Banco Santander Fundazioak 2004tik babesten du ekimen hau; modu horretan, urtean zenbait aldiz antolatu izan da programa hau, eta, batzuetan, Fundazioak bere bildumako obrak ere utzi izan ditu. Sortu zenetik, programak 43 deialdi izan ditu, eta, modu berezi horretan, 50 artelan ikusi ahal izan dira, orain aurkezten duguna barne. Besteak beste, Berruguete, Morales, Van Dyck, Tintoretto, Artemisia Gentileschi, Canaletto, Fortuny, Monet, Sorolla, Picasso, Chillida, Hockney, Freud, Rubens, Turner, Magritte edo, oraintsuago, Friedrichen artelanak ikusi ahal izan dira.
Oraingoan, joan den urteko mendearen hasierako euskal pinturaren pieza enblematikoetako bat aurkezten da, Madrilgo Centro de Arte Reina Sofia Museo Nazionaletik ekarrita. Neurri handiko mihisea da Ramón de Zubiaurrek (Garai, Bizkaia, 1882- Madril, 1969) 1924. urte inguruan pintatutako Shanti Andia “Ausarta” euskal itsasgizona.
Lanak, interes artistikoa izateaz gainera, Pio Barojaren (Donostia, 1872-Madril, 1956) Shanti Andiaren kezkak liburu ezagunaren ilustrazioa du oinarri; hain zuzen ere, lan horren lehen edizioa 1911. urtean eman zen argitara. Helduntasun garaiko eleberria da, eta bere autoreak itsasoari buruz idatzitako lehena. 1920. urtean eleberria berriro argitaratzeko egindako eskarian, Píoren anaia Ricardo Baroja (Minas de Río Tinto, Huelva, 1871-Bera, Nafarroa, 1953) pintore eta grabatzaileak ere hartu zuen parte.
Koadroa museoko eraikin zaharreko 31. aretoan dago erakusgai, eta, bertan, autoreak berak egindako beste hainbat lan ere badaude, tonu eta baliabide estetiko desberdinekoak badira ere. Horrek agerian uzten du Ramón de Zubiaurrek hainbat gai eta interes jorratzen zituela. Modu horretan, Shanti Andía “Ausarta” euskal itsasgizona (1924) lanak postinpresionismoko lengoaia adierazten du; aldiz, Bilboko Arte Ederren Museoarenak diren eta aurreko kronologia batekoak diren Nire arreba Pilarren erretratua (1911) eta Nire herrixkako intelektualak (1912-1913) lanek, hurrenez hurren, erretratu familiar baten sinbolismo fina irudikatzen dute, autoreak antzeko konposizioetan baliatzen duen ironia esanguratsuaz ikusita.
Ramón de Zubiaurrek Madrilgo San Fernandoko Akademian izan zuen bere lehen ikasbidea, bai eta Parisera eta Herbeheretara egindako bidaia batean ere. Paisajista gisa izan zuen lehen etaparen ondoren, erretratugintzari ekin zion, eta bezero andana lortu zituen mendearen bigarren hamarkadan, baita, 1921az geroztik, Argentinan eta Txilen egindako egonaldietan ere. Bere anaia nagusi Valentínen antzeko ibilbide artistiko eta kezkekin, Ramón de Zubiaurre pintore ausartagotzat eta modernoagotzat jo izan da; ekoizpen artistiko zabala izan zuen eta, ondorioz, Espainian, Europan eta Amerikan aintzatespen handiz jarri zituen ikusgai bere lanak.
Artelan hau, ziurrenik, Ramón de Zubiaurre y Aguirrezabal (1882-1969) euskal margolariaren obrarik entzutetsuenetakoa da; izan ere, 1924an, bere ibilbide artistikoko saririk garrantzitsuenetakoa (garai hartako artistek eskuratu nahi zuten saririk gorena) lortu zuen lan honekin: Madrilgo Arteen Erakusketa Nazionaleko lehen mailako domina. Horri esker, koadroa hiriburuko Arte Modernoaren lehengo Museoan sartu zen, eta, ondorioz, museo haren oinordekoetako baten eskuetara igaro da orain, Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofíaren eskuetara, alegia.
Orain Bilboko Arte Ederren Museoan ikusteko aukera dugun koadroaren gutxi gorabeherako data dela-eta, esan beharra dago 1920an Ramón de Zubiaurrek eta Ricardo Barojak azken horren anaia zen Pío Barojaren Las inquietudes de Shanti Andía eleberri ezagunaren (lehen aldiz 1911n argitaratutakoa) berrargitaratzea ilustratzeko ardura hartu zutela, eta koadroaren data lan horrekin erlazionatuta dagoela. Aipatutako eleberriko estanpen zuri-beltzeko formatu apalaren ordainetan, margolariak kromatismo handiko eta proportzio muraleko artelan hau sortzea erabaki zuen, antza.
Zubiaurrek postinpresionismo frantsesaren (Gauguin, nabiak…) estetika primitibistara jotzen du, esperientzia handiko itsasgizon baten irudi eskultoriko eta sendoa gure aurrean jarriz. Marinelaren begiradak eta aurpegierak (kontuan hartu behar da margolaria gorra zela, eta horrexegatik irudikatzen zituela horrelako keinuak bere margolanetan) Zubiaurreren gai kostunbristako koadro askotako protagonista ugari ekartzen dizkigu gogora.
Konposizioan, diagonalean banandutako bi zati ikus daitezke. Lerro diagonal hori pertsonaia nagusiaren mugimendu “kolondarrak” eteten du soilik, eta, aldiz, eskifaiaren mugimenduak indartu egiten du lerroa, itsasontziaren belak tente mantendu nahi dituztenean itsasoaren astindu biziei aurre eginez. Marineletako batzuen (Shanti bera ere tartean dela) jantzi tipikoen gozotasun kromatikoak gainerako elementuetako tonalitate urdin eta berdexkak orekatzen ditu, bereziki olatu mehatxagarrien tonuak. Badirudi Zubiaurrek helburu sinbolikoekin erabiltzen dituela ezaugarri kromatiko horiek, gizakien borroka sutsua Naturaren hoztasunaren parean jarriz.
Eszena hau eleberriko pasarte jakin batzuei buruzkoa izan daiteke; esate baterako, “Ekaitza” izenekoari buruzkoa. Bertan, margolariak jarritako “ausarta” izenondoaren omenez, protagonista ekaitz betean itsasoratzen da. Hain gertaera tragikoa gorabehera, Zubiaurrek euskal itsasgizonaren izaera epikurearra jaso zuen. Hain zuzen ere, liburuaren hasieran bertan, marinelak modu honetan definitzen zuen bere burua: “Herriko jendearen arabera, nire axolagabekeria aparta izan da betidanik: erauntsiak, ekaitzak, tximistak, trumoiak, ezerk ez nau nire ohiko pasibotasunetik atera”. |
SPRI Taldeak, enpresa garapenerako euskal agentziak, jardunaldi bat antolatu du Irango negozio aukerak azaltzeko, eta Mohammad Hassan Fadaifard enbaxadoreak parte hartuko jardunaldi horretan. Nazioarteko zigorrak altxatzen zaizkionean Iran modernizatzen hasiko da, eta horrek eskala handiko inbertsio aukerak sortuko ditu. Euskal enpresariek bakarkako bilerak hitzartu ahal izango dituzte Irango ordezkariekin.
Euskal enpresek Iranen inbertitzeko dituzten aukerak ezagutuko dituzte ostegun honetan Bilbon egingo den jardunaldi batean. SPRI Taldeak, Ekonomiaren Garapen eta Lehiakortasun Sailaren menpe dagoen euskal agentziak, antolatu du ekitaldia eta bertan parte hartuko du Mohammad Hassan Fadaifard-ek, Irango Espainiako enbaxadoreak.
Fadaifar-ek, Irango Enbaxadako ekonomiaren garapen eta lehiakortasun kontseilari Ali Asghar Shahamat Dar-ekin batera, bertatik bertara azalduko ditu euskal enpresek Iranen izan ditzaketen etorkizuneko inbertsio eta negozio aukerak. Biztanle gehien dituen Ekialde Ertaineko herrialdeetako bat da Iran. 80 milioi herritar inguru ditu, ongi prestatuta daudenak eta gainera gazteak direnak (bi heren baino gehiagok 30 urte baino gutxiago dituzte).
Bere baliabide naturalen erreserbak munduko handienetakoak dira: mundu osoko gas erreserba handienak ditu eta petrolio erreserba globalen %9 inguru biltzen du. Baliabide horien esportatzaile garrantzitsua izateaz gain, badu baita ere dibertsifikatzeko potentzial handia eta sektore industrial indartsua. Hauek dira Irango ekonomia bultzatzen duten sektore garrantzitsuenak: energia, automozioa, industria petrokimikoa, meatzaritza, altzairu eta zementu produkzioa, sektore farmazeutikoa eta nekazaritza.
Azken urteotan jasandako zigorrak direla medio, Iranek ase gabeko ondasun eta zerbitzuen eskaera handia du. Zigor horiek pixkanaka altxatuko balira, herrialdea modernizatzeko lasterketa bat egingo litzateke, eskala handiko inbertsioak sortuko lituzkeena. Horri guztiari Euskadirekiko sinergia sektorialak gehitzen badizkiogu, argi dago merkatu horrek potentzial handia duela euskal enpresentzat.
2009tik 2011ra Iran lehen 30 postuen artean kokatu zen euskal esportazioen jomugen zerrendan, eta 2012an berriz 41 postura jaitsi zen. Inportazioei dagokienez, Euskadiren sei hornitzaile garrantzitsuenen artean egon zen 2008tik 2011ra (nagusiki hidrokarburoak). 2012an, berriz, 4. postutik hogeita laugarreneraino jaitsi zen.
Jardunaldian parte hartzen dutenek bakarkako bilerak hitzartu ahal izango dituzte Irango ordezkariekin.
Horretarako, bilerarako eskaera egin beharko dute izen-emate inprimakian.
Atraemos, retenemos y vinculamos el Talento en el área de Bilbao-Bizkaia, País Vasco.
Be part of the largest highly professional Network connected to Bilbao - Bay of Biscay and the entire Basque Country |
Urdaibai Bird Centerreko proiektu berri eta liluragarria martxan da jadanik, eta beronen helburu nagusia Urdaibaiko Biosfera Erreserbak gordetzen dituen altxor naturalak plazaratzea izango da.
Edertasun handiko argazkiak eta ulerterrazak diren testu laburrak erabiliz, erreserba hau bakarra egiten duten dibertsitate natural eta kulturala ezagutuko duzue.
Edukiek, Urdaibai berezia egiten duten ezaugarriak ezagutzeko aukera emango digute, erreserbako benetako altxorrak diren landare eta animalien bizitzaren bitxikeriak plazaratu; eta nola ez, beraiek bizi diren habitat liluragarriekin gozatzeko aukera emango digute.
Aldizkari hau Aranzadiren hedapen estrategiara gehitzen da, gure ingurune naturaren ezagutza era ulergarrian eta publiko guztiarentzat zuzentzako helburuarekin. Denbora laburrean, gure webguneko atal berezi batean igoko dugu, non edozein erabiltzaiek deskargatu dezakeen.
IRAKURRI HEMEN
Albiste
honekin
erlazionaturik
Artikulua Badator uda, badatoz enarak 2022eko ekainaren 10a Artikulu guztiak
Hitzaldia Habia-kutxen jarraipena Aranzadi Zientzia Elkartea (Zorroagagaina 11, Donostia) 2023eko apirilaren 11a – 19:00 Ekimen guztiak |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.